من موجب شهرت شما شدم!
بهمن کشاورز. حقوقدان
استاد شجریان از صداوسیما به علت پخش بدون اذن و اجازه آثار صوتی خود شکایت کرده بوده است. پس از سالها حسب اظهار وکیل محترم ایشان دادگاه محترم رسیدگیکننده چنین نظر دادهاند که چون پخش آثار استاد از صداوسیما باعث شهرت ایشان شده، ایشان ضرری نکردهاند و لذا شکایتشان مردود اعلام شده است.
اگر روایت دقیق باشد و واقعا استدلال دادگاه محترم همینگونه صورت گرفته باشد، با امری عجیب مواجه هستیم. بهموجب قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، پدیدآورنده اثر بدون توجه به طریقه یا روشی که در بیان و ظهور و ایجاد آن به کار رفته باشد، دارای حقوق مسلمی است که مورد حمایت قانون است. بند 4 از ماده 2 قانون مذکور اثر موسیقی را به هر ترتیب و روش که نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد، از موارد مورد حمایت اعلام کرده است. پدیدآورنده اثر نسبت به نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر حق انحصاری دارد و این حق دارای مالکیت است و میتواند به غیر واگذار شود و به موجب بند 4 ماده 5 قانون، اثرهای مورد حمایت این قانون در مقابل پخش از رادیو و تلویزیون و وسایل دیگر نیز مورد حمایت هستند و حقوق انحصاری راجع به آثار حتی 50 سال بعد از مرگ پدیدآورنده نیز متعلق به وراث او خواهد بود. ماده 23 قانون میگوید هرکس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است، به نام خود یا به نام پدیدآورنده بدون اجازه او... نشر یا پخش یا عرضه کند، به حبس تأدیبی از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد. اهمیت موضوع به اندازهای بوده که ماده 28 قانون - که مصوب 1348 است- اعلام کرده «هرگاه متخلف از این قانون شخص حقوقی باشد، علاوه بر تعقیب جزایی شخص حقیقی مسئول که جرم ناشی از تصمیم او باشد، خسارات شاکی خصوصی از اموال شخص حقوقی جبران خواهد شد و درصورتیکه اموال شخص حقوقی به تنهایی تکافو نکند، مابهالتفاوت از اموال مرتکب جرم جبران میشود». توجه کنیم که مسئولیت کیفری شخص حقوقی در سال 1392 در ماده 143 قانون مجازات اسلامی وارد نظام حقوقی ما شد و ماده 20 قانون مذکور انواع مجازاتهای شخص حقوقی را بیان کرد و تبصره ماده 20 صرفا در مواردی که اشخاص حقوقی دولتی یا عمومی غیردولتی اعمال حاکمیت میکنند، آنان را معاف از مجازات دانست. روشن است که مسئله مالکیت معنوی در سال 1348 از نظر قانونگذار چنان اهمیتی داشته که مسئولیت شخص حقوقی را در این مورد بهطور استثنائی وارد سیاست قضائی و جزایی کرده است. حال چگونه ممکن است پس از 50 سال ناگهان به پیش از سال 1348 برگردیم و پخش صدای هنرمند را از صداوسیما به این اعتبار که باعث شهرت او میشود، غیرقابل مجازات بدانیم. با قبول این استدلال هرکس میتواند از طرق مقتضی، نوشتهها و تألیفات نویسندگان و مؤلفان را به دست آورد و منتشر کند و استدلال کند که اثر ایشان را هیچکس نمیشناخت، من با انتشار آن موجب شهرتش شدم؛ بنابراین باید چیزی هم به من بدهد! گمان میرود حال که بحث پیوستن ایران به WTO مطرح است که یکی از شروط آن پذیرش ضوابط کپیرایت است و درعینحال در سالهای بعد از انقلاب بسیاری از مقاولهنامهها و قراردادهای بینالمللی راجع به مالکیت فکری و معنوی را پذیرفتهایم، این استدلال غیرقابلپذیرش است هرچند که بدون این تحولات و بر مبنای نفس قانون مصوب 1348 نیز این استدلال غیرقابلقبول بود. والله اعلم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.