|

طالقاني تئوريسين شورا در جمهوري اسلامي

علي شاملو. روزنامه‌نگار

آيت‌الله طالقاني پيش از آنکه مبارزي اخلاق‌مدار باشد، انساني اخلاقي بود که تدين و اخلاقش او را به سمت مبارزه هدايت کرد. دو عامل باعث شد آيت‌الله طالقاني مبارزه با رژيم پهلوي را آغاز کند؛ نخست اينکه از دوران کودکي شاهد مخالفت پدرش با رضاشاه بود. در ايامي که پدر ايشان براي مبارزه با رضاشاه مجبور به زندگي مخفيانه در منطقه شميران تهران شده بود، سيدمحمود در سنين نوجواني بود و از همان دوران در جريان سختي‌هاي مبارزه قرار گرفت. نکته دوم اين بود که وقتي از حوزه بيرون آمد، دروس حوزه را کافي ندانست و به قرآن، تاريخ و سرگذشت ائمه(ع) روي آورد و همين باعث شد روحيه آزادمنشي و آزادگي در ايشان بيشتر شکل بگيرد. آيت‌الله طالقاني در حوزه شخصي و اجتماعي رفتاري مبتني بر اخلاق داشت. از سنين نوجواني فرزندانش را به کار و تلاش تشويق مي‌کرد و به آنها سرمايه‌اي اندک مي‌داد تا بتوانند مخارج زندگاني خود را حتی با پول ناچيزي اداره کنند و به‌اصطلاح امروزي فرزندان خود را آقازاده تربيت نکرده بود. در مبارزه نيز هيچ‌گاه وارد جزئيات زندگي طرف مقابل و پرونده‌سازي براي آنها نمي‌شد و مبارزه او فقط عليه استبداد بود. آيت‌الله طالقاني از زمره انديشمنداني است که در سراسر عمر خود به دفاع از آزادي و حقوق مردم پرداخت و هيچ‌گاه از آزادي‌خواهي دست نکشيد. همگان در اين گزاره موافق‌اند که طالقاني آزادي‌خواه بود و همه گروه‌ها و احزاب مختلف او را قبول داشتند. نام «پدر طالقاني» عنواني بود که به ‌دليل اوج محبوبيت زياد بر ايشان گذاشته شده بود و در موارد متعددي از بيت امام تا احزاب و دسته‌هاي مختلف، حل‌وفصل اختلافات به دفتر ايشان ارجاع داده مي‌شد. در ابتداي انقلاب که گروه‌هاي مختلف با هم نزاع داشتند و هر جناح و گروهي، رقيب را متهم مي‌کرد و از آزادي بيان و عمل خود دفاع مي‌کرد، طالقاني شخصيتي بود که فقط بر آزادي اصرار مي‌ورزيد و جالب اينجا بود با آنکه مي‌توانست و در اوج محبوبيت بود، در پي تصاحب هيچ قدرتي نبود و برعکس مي‌خواست قدرت به‌دست‌آمده را به صاحبان اصلي آن که مردم هستند، بازگردانند و براي رساندن قدرت به دست مردم نظريه‌اي به نام شوراها را مطرح کرد که پس از گذشت چهار دهه از انقلاب هنوز به‌ صورت اصولي و آنچه مدنظر طالقاني بود اجرائي نشده است و اگر اين نظريه پياده‌سازي مي‌شد، مشکلات کشور و جامعه تا حدودي حل مي‌شد و راهگشايي براي آينده بود. رفتار مرحوم طالقاني چون با قرآن مأنوس بود، بر همان اساس شکل مي‌گرفت. آنچه را از قرآن مي‌فهميد، عمل مي‌کرد و حتي بر همان اساس با دگرانديشان برخورد جذبي داشت. طالقاني به تضارب آرا معتقد بود و براي هر کاري مشورت را يکي از مهم‌ترين اصول مي‌دانست. هميشه در سخنان خود تأکيد داشت در برابر هيچ اربابي سر خم نکنيد. در آستانه ورود به چهلمین سال درگذشت آن یگانه دوران قرار داریم و بجاست همه جناح‌هاي سياسي شيوه طالقاني را سرلوحه خود قرار دهند و مانند او باشند که در مخالفت نيز شيوه خاص خويش را داشت و هيچ‌گاه تن به افراط نمي‌داد و نقدهايش را به انقلابيون ابراز مي‌کرد، اما فضاي سياسي کشور را به تلاطم نمي‌کشيد. طالقاني مدل شورايي-‌پارلماني را قبول داشت و به قرآن استناد مي‌کرد. مي‌خواست اداره همه امور از محله‌ها تا شهرها، استان‌ها و حتي در کل کشور به ‌صورت شورايي باشد و همه ارکان حکومت را دربر بگيرد و بارها تأکيد مي‌کرد اگر مردم در امور دخالت نکنند، عده‌اي قيم آنان مي‌شوند. به‌ اين‌ دليل بايد طالقاني را تئوريسين شورا در جمهوري اسلامي دانست. باشد که راه و روش آن مفسر قرآن و يکي از مؤسسان نظام جمهوري اسلامي سرلوحه ما قرار گيرد. در پايان، براي روح بلند آن مبارز حق‌جو، طلب رحمت و مغفرت مي‌کنيم و از خداوند متعال ادامه راه اين مبارزه نستوه را براي همه ياران و دوستدارانش خواستاريم. نام و يادش گرامي و راهش پررهرو باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.