|

ژنو، مقصد بعدي مذاکرات درباره سوريه

شرق: اجلاس تهران به پايان رسيد و هفته جاري توپ سوريه به زمين ژنو مي‌رود. استفان دي ميستورا، نماينده سازمان ملل در امور سوريه، اوايل شهريور سه کشور اجلاس تهران را براي تشکيل کميته قانون اساسي سوريه به ژنو دعوت کرد. بنا بر اين دعوت، نمايندگان ايران، روسيه و ترکيه گفت‌وگوها درباره سوريه و کميته قانون اساسي اين کشور را 12 سپتامبر (21 شهريور) در سوئيس پيگيري خواهند کرد؛ اما مذاکرات ژنو تفاوت‌هاي زيادي با اجلاس تهران براي کشورهاي ضامن آتش‌بس در سوريه دارد؛ چراکه بايد با ديگر کشورهاي صاحب نفوذ در سوريه سر ميز مذاکره و گفت‌وگو بنشينند. به نظر مي‌رسد منافع ايران و روسيه درباره سوريه و به‌ويژه ادلب که آخرين پايگاه مخالفان دولت است، تا حدود زيادي همسو است؛ اما ترکيه که نمي‌خواهد در سوريه بازنده مطلق باشد، تلاش مي‌کند در کنار منافع مشترک با ايران و روسيه، اهداف ديگري را نیز دنبال کند. اين موضوع در اجلاس تهران هم مشخص شد؛ جايي که رئيس‌جمهور ترکيه پيشنهاد اضافه‌شدن عبارت برقراري آتش‌بس در يکي از بندهاي بيانيه اجلاس را داد؛ اما اين پيشنهاد با مخالفت حسن روحاني و ولاديمير پوتين همراه شد. در نهايت نیز اردوغان از پيشنهاد خود عقب‌نشيني کرد و عبارت برقراري آتش‌بس به بيانيه 12ماده‌اي اضافه نشد؛ هرچند دسترسي به نسخه‌هاي بيانيه قبل از انتشار وجود نداشت.
واکنش‌ها به اجلاس تهران
اجلاس تهران واکنش‌هايي هم داشت. از دي ميستورا گرفته که نتيجه اين اجلاس را مثبت تلقي کرد تا نيکي هيلي، نماينده آمريکا در سازمان ملل که به تکرار ادعاهاي قبلي دولت آمريکا پرداخت. در اين بين، سفير ايران در روسيه نيز اين اجلاس را ارزيابي کرد. مهدي سنايي در توييتر خود نوشت: «نشست سه‌جانبه تهران گوياي اين حقيقت است که راه‌حل واقعي مشکلات منطقه و مبارزه با تروريسم، سازوکار منطقه‌اي است». به گزارش ايسنا، او افزود: «بايد اميدوار بود در آينده، ديگر کشورهاي بزرگ منطقه هم به اين راه‌حل بپيوندند. سومين سفر پوتين در چهار سال اخير به ايران نشان‌دهنده گسترش روابط دو کشور در همه سطوح است».
نماينده آمريکا در سازمان ملل در اظهارنظري موضع رئيس‌جمهور اين کشور را درباره ادلب تکرار کرد. به گزارش خبرگزاري آسوشيتدپرس، نيکي هيلي گفت اگر اسد (رئيس‌جمهور سوريه)، روسيه و ايران ادامه دهند، پيامدها (در ادلب) وحشتناک خواهد بود. روسيه و ايران قدرت جلوگيري از اين فاجعه را دارند. هيلي افزود: جايگزين حمله، راه‌حل سياسي بر اساس قطع‌نامه ۲۲۴۵ شوراي امنيت است. او اضافه کرد: مسکو بايد دست از حمايت از اسد بردارد تا در جهان منزوي نشود. نماينده آمريکا در سازمان ملل مدعي شد: اسد و حاميانش، روسيه و ايران، برنامه خاصي براي حمله پيش‌رو تهيه ديده‌اند. ابتدا مناطق غيرنظامي را محاصره کرده و سپس مي‌گويند ساکنان اين مناطق همه تروريست هستند. ما از روسيه مصرانه مي‌خواهيم به گزينه‌هاي پيش‌رو به دقت نگاه کند، مانع از حمله به ادلب شود و با ما، سازمان ملل و جامعه جهاني همکاري کند تا به صلح پايدار براي سوريه دست يابيم. در اين ميان، نماينده سازمان ملل در سوريه گفت پيام‌هاي نشست تهران حاکي از آن است که ايران، روسيه و ترکيه خواهان ادامه گفت‌وگوها براي پرهيز از وقوع فاجعه در ادلب هستند.
به گزارش آسوشيتدپرس، استفان دي‌ ميستورا با اشاره به نشست سه‌جانبه ايران، روسيه و ترکيه که روز جمعه در تهران با حضور رؤساي‌جمهور اين سه کشور برگزار شد، گفت: پيام‌ها از نشست تهران نشان‌دهنده اين است که اين کشورها مايل به ادامه مذاکرات براي جلوگيري از وقوع فاجعه احتمالي در ادلب هستند.
دي‌‌ميستورا در ادامه تأکيد کرد بايد از تمام شبه‌نظاميان و جنگجويان خواسته شود در يک ضرب‌الاجل تعيين‌شده، به حضور نظامي خود (در اين منطقه) پايان دهند. او همچنين گفت: بايد يک کمپين رسانه‌اي آغاز و در آن اعلام شود آنچه از گروه‌هاي مسلح خواسته مي‌شود، این درخواست است که ترکيه، روسيه و به‌ويژه ايران بايد تضمين‌کنندگان اين طرح باشند.
تحليل قاسم محبعلي، کارشناس مسائل منطقه از نشست تهران:
ترکيه ترجيح مي‌دهد توجهات به ادلب معطوف باشد
‌همان‌طور که پيش‌بيني مي‌شد، ادلب محور اصلي اجلاس تهران بود. بيانيه اجلاس را در‌اين‌باره چطور ارزيابي مي‌کنيد؟
بيانيه به مسائل کلي پرداخته بود و به مسئله ادلب ورود نکرده بود. اختلافات در‌اين‌باره در نشست مطبوعاتي و توييت‌هايي که آقاي اردوغان بعد از نشست نوشت،‌ مشخص شد. درخواست ترک‌ها اين بود که عبارت برقراري آتش‌بس به بيانيه اضافه شود يا توافق نانوشته‌اي در‌اين‌باره برقرار شود.
‌چرا ترکيه به دنبال اين اتفاق بود؟
اين موضوع چند دليل دارد. يکي اينکه بعضي از گروه‌هاي متحد ترکيه در ادلب حضور دارند و مردم آنجا هم مسلمانان اهل تسنن هستند. نکته دوم اين است که اگر اقدام نظامي در ادلب انجام شود، ممکن است جمعيت زيادي از اين شهر به سمت ترکيه مهاجرت کنند و ترکيه مايل نيست که اين اتفاق بيفتد. موضوع سوم هم مربوط به مناطق کردنشين در شرق سوريه است که ترک‌ها در آنجا حضور دارند. ترکيه ترجيح مي‌دهد که توجهات معطوف به ادلب يعني غرب سوريه باشد؛ چون بعد از ادلب مسئله سوريه به شرق اين کشور و مناطق کردنشين منتقل مي‌شود.
‌ضلع ديگر اجلاس تهران يعني روسيه چه اهدافي داشت؟
روس‌ها دنبال برنامه خاص خودشان هستند تا اينکه گروه‌هاي مخالف دولت را پاکسازي کنند. بعد از ادلب مسئله شرق سوريه و کردها به وجود مي‌آيد؛ اما فعلا هدف روس‌ها پاکسازي ادلب است. فکر نمي‌کنم بين روسيه و آمريکا درباره پاکسازي ادلب از تروريست‌ها اختلافي باشد. بين ايران و روسيه نيز در‌اين‌باره اختلاف‌نظري نيست. فقط ممکن است که لحن دو طرف يعني آقاي روحاني و پوتين با هم فرق داشته باشد.
‌تاکنون واکنش‌هايي هم به نشست داشتيم. استفان دي‌ميستورا، نماينده سازمان ملل در امور سوريه، از اين گفته که بايد ضرب‌الاجلي براي تروريست‌ها گذاشته شود تا سلاح‌ها را زمين بگذارند. نظر شما در‌اين‌باره چيست؟
خب شايد روسيه علاقه‌مند باشد که پيش از عمليات نظامي با گروه‌هاي مخالف مصالحه کند. ممکن است برخي گروه‌ها را هم با تحت فشار گذاشتن و مصالحه از طريق ترکيه خارج کنند؛ اما گروه‌هاي مخالف مثل النصره را که به داعش نزديک هستند و هيچ تمايلي به مذاکره ندارند، با اقدام نظامي خارج کنند.
‌در کنار ايران، روسيه و ترکيه يک پاي ديگر ماجراي سوريه به‌ويژه ادلب، آمريکاست. اين در حالي است که اين سه کشور در تلاش هستند که آمريکا را دور بزنند. آيا با اين شرايط پاکسازي سوريه و رسيدن اين کشور به ثبات و مرحله بازسازي شدني است؟
بايد نوعي مصالحه بين کشورهاي ذي‌نفوذ در سوريه صورت بگيرد. از ايران، روسيه و ترکيه گرفته تا آمريکا و اروپا و کشورهاي عربي. اين موضوع نيازمند ظرفي است که روند ژنو آن را پيش‌بيني کرده است. مذاکراتي که با حضور همه کشورها برگزار مي‌شود. ممکن است بعد از اين کشمکش‌ها روند ژنو تشديد شود و کشورها با هم به توافق برسند.
‌موقعيت ايران در‌اين‌ميان چطور است؟
با توجه به اينکه سوريه از داعش و بيشتر گروه‌هاي مخالف پاکسازي شده، ايران موقعيت بهتري در مقایسه با گذشته دارد؛ اما در‌اين‌ميان موقعيت اصلي را روسيه دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.