رؤسای جمهور ایالات متحده پس از پایان دوره حضور در کاخ سفید براساس سنتی کلاسیک، حضور در منازعات سیاسی را ترک میکنند و بهویژه سعی میکنند با رئیسجمهور مستقر وارد تقابل نشوند. اما باراک اوباما در دانشگاه ایلینوی این سنت را کنار گذاشت و مستقیما با نامبردن از دونالد ترامپ، انتقادهای تندی نثار او کرد. اوباما با اشاره به تنشها و جنجالهای سیاسی در واشنگتن، ترامپ را نه بخشی از مشکل بلکه «علت اصلی این مشکلات» دانست و انفعال رهبران حزب جمهوریخواه را مورد انتقاد قرار داد. اوباما با اشاره به وضعیت مدیریت در کاخ سفید خواستار بازگشت «نجابت، قانونمداری و صداقت» شد. اوباما که در حدود 18ماهی که از ریاستجمهوری ترامپ میگذرد، ترجیح داده بود اشاره مستقیمی به نحوه مدیریت ترامپ نکند، با لحنی کمسابقه گزارشهای منتشرشده اخیر درباره «تنش، چنددستگی و هرجومرج» در کاخ سفید را مورد اشاره قرار داد و گفت: «این اتفاقات عجیب و بیسابقه که در کاخ سفید رخ میدهد اصلا امری معمول نیست و هر کدام به تنهایی بسیار خطرناک است». اوباما در حالی به میدان منازعات سیاسی ایالات متحده وارد شده که حدود دو ماه دیگر انتخابات میاندورهای
کنگره برگزار میشود و پیروزی دموکراتها میتواند مقدمه استیضاح یا برکناری ترامپ باشد. از همین رو رسانههای آمریکا هدف انتقادهای تند اوباما را نه ترامپ بلکه حزب جمهوریخواه دانستند. باراک اوباما خطاب به رهبران حزب جمهوریخواه گفت: «چه اتفاقی برای حزب جمهوریخواه افتاده است؟ هر زمان رئیسجمهور ترامپ جنجال تازهای میآفریند رهبران جمهوریخواه تنها به تکرار جملاتی بیفایده اکتفا میکنند. فقط نگاهی مختصر به تیتر اخبار و تحولات واشنگتن زنگ خطر را برای شما به صدا درمیآورد. مخاطرات و تهدیدها بسیار زیاد هستند». اوباما در بخش دیگری از انتقاداتش علیه دونالد ترامپ رئیسجمهوری کنونی این کشور، افزایش خشم و دامنزدن به نفرت میان آمریکاییها را نتیجه سیاستها و رفتارهای او دانست. اوباما به این نکته اشاره کرد که «ترامپ در اقداماتش تفاوتهای نژادی را که تحت اصول دموکراتیک کمرنگ شده بودند، باز هم برجسته کرده است. ترامپ نه علت یک مشکل بلکه خود مشکل است. این دردسرها با ترامپ آغاز نشده است. ترامپ درحالحاضر در حال پروبالدادن به سیاستمداران خشمگین و افراطی نهتنها در ایالات متحده بلکه در تمام کشورهاست». اوباما با اشاره
به درپیشبودن انتخابات میاندورهای کنگره گفت: «امروز من اینجا هستم زیرا اکنون یکی از محوریترین لحظات در زندگی ماست و هر یک از ما بهعنوان شهروندان آمریکا باید به خاطر آنچه هستیم و نیز آنچه برای آن ایستادگی کردهایم، تصمیم بگیریم. هیچچیز در واشنگتن در جای خود قرار ندارد. در کاخ سفید همه چیز دگرگون شده و کسی از دستورات رئیسجمهوری اطاعت نمیکند. باید اعضای هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه نسبت به این مسئله نگران باشند». رئیسجمهور سابق ایالات متحده دستاورد اقتصادی ترامپ را نیز زیر سؤال برد و گفت: «میخواهم به شما یادآوری کنم تعداد مشاغل در آمریکا همانند سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ است و تفاوت چندانی نکرده است». دونالد ترامپ در واکنش به این انتقادهای تند اوباما گفت «او فرد محبوبی است اما از شنیدن سخنرانی او خوابم گرفته بود». ورود اوباما به میدان سیاست، همان چیزی بود که دموکراتها بهعنوان سلاح خود برای انتخابات میاندورهای کنگره به آن نیاز داشتند. به نظر میرسد اوباما آماده شده تا با تمام قوا فضای سیاسی انتخابات میاندورهای کنگره را تحتتأثیر حضور خود قرار دهد. اوباما علاوه بر انتقاد صریح و تند از دونالد ترامپ
و جمهوریخواهان به همحزبیهای خودش در حزب دموکرات هم تلنگر زده و از آنان خواسته تا رویهای پیش بگیرند که بر نفاق و دودستگیهای نژادی، اقتصادی و جغرافیایی پیروز شوند. درخواست ترامپ از وزارت دادگستری انتقادهای اوباما پس از آن منتشر میشود که در روزهای اخیر با انتشار بخشهایی از کتاب باب وودوارد در مورد ترامپ و نیز انتشار مقالهای بدون نام در روزنامه نیویورکتایمز از سوی یک مقام ارشد دولت ترامپ که از «مقاومت» در کابینه علیه تصمیمهای نادرست رئیسجمهور خبر میداد، فشارها و انتقادها به ترامپ افزایش یافته است. در تازهترین تحول، ترامپ تصمیم برای انتشار این مقاله از سوی این نویسنده ناشناس که خود را بخشی از «جنبش مقاومت» علیه ترامپ در دولتش دانسته، یک «افتضاح» خواند و گفت: «ما میخواهیم نگاهی بیندازیم به اینکه این فرد چه چیزهایی داشته و چه چیزهایی داده و درباره چه چیزهایی صحبت میکند و درحالحاضر کجاست». او همچنین از وزارت دادگستری خواست تا درباره هویت نویسنده این مقاله تحقیق کند. یک سخنگوی وزارت دادگستری آمریکا نیز در این مورد گفت: «وزارت دادگستری انجام چنین تحقیقاتی را رد یا تأیید نمیکند».
روزنامه نیویورکتایمز هم در واکنش به درخواست ترامپ برای تحقیقات وزارت دادگستری درمورد هویت نویسنده این مقاله بیانیهای منتشر و اعلام کرد: «تهدیدهای رئیسجمهور آمریکا علاوهبر اینکه نشان میدهد چرا ما باید از هویت این نویسنده حفاظت کنیم از طرف دیگر اهمیت وجود رسانههای مستقل و آزاد را برای دموکراسیهای آمریکایی یادآور میشود. اطمینان داریم که وزارت دادگستری درک میکند که مفاد قانونی متمم اول قانون اساسی از همه شهروندان آمریکایی حمایت میکند و در چنین سوءاستفاده فاحشی از قدرتهای دولتی، شریک نمیشود».
«مأموریت غیرممکن» دموکراتها سیدمحمدهادی موسوی: انتخابات جدید ایالات متحده آمریکا در ماه نوامبر سال جاری برگزار خواهد شد که در آن، سرنوشت همه 435 کرسی مجلس نمایندگان و یکسوم کرسیهای مجلس سنا و تعداد زیادی از فرمانداران و دولتهای محلی تعیین میشود. در این میان، ترکیب درصد نمایندگان سنا اصلیترین موضع بحث سیاسی در داخل و خارج از این کشور است. با توجه به حواشی این روزهای رئیسجمهوری ایالات متحده مانند اتهام دخالت روسیه در انتخابات، پرداخت حقالسکوت به زنان، افشاگری همکاران سابق و ...، ترکیب مجلس سنا میتواند سدی در برابر یکهتازیهای رئیسجمهوری آمریکا باشد یا حتی منجر به استیضاح و برکناری او شود. در ایران نیز برخی تحلیلگران و حتی تصمیمگیران کشور امیدوارانه به نتایج انتخابات پیشرو چشم دوختهاند؛ اما این امیدواری چقدر به واقعیت نزدیک است؟ طبق قانون اساسی آمریکا، هر دو سال یکبار، یکسوم از نمایندگان سنا تغییر میکنند. در این انتخابات نیز سرنوشت 35 کرسی مجلس سنا تعیین خواهد شد. 33 نفر از سناتورها به قید قرعه باید در انتخابات شرکت کنند و دو کرسی خالی نیز تعیین تکلیف خواهد شد. از میان
این 33 نفر، هشت سناتور از جمله پنج دموکرات و سه جمهوریخواه، اعلام بازنشستگی کردهاند. درحالحاضر از صد سناتور، 51 نفر جمهوریخواه، 47 نفر دموکرات و دو نفر شبهمستقل (ایالتهای مِین و ورمونت) هستند. سناتور ایالت ورمومت، جمیز در زمان انتخاب، جزء فهرست جمهوریخواهان بود که بعدا اعلام استقلال کرد. سناتور ایالت مین، سندرز نیز بهعنوان سناتور مستقل وارد سنا شد. این دو سناتور مستقل، در رأیگیریها بیشتر به سمت دموکراتها گرایش دارند، از اینرو توازن قوا (شرایط Gridlock)، در سنا تا حد زیادی برقرار است. در این شرایط جابهجایی حتی یک کرسی سنا برای طرفین حیاتی بوده و باعث شده است که حساسیت انتخابات آینده بهشدت افزایش یابد. شایان ذکر است با مرگ سناتور مککین، یک نماینده از طرف فرماندار ایالت آریزونا تا انتخابات بعدی، جایگزین او خواهد شد؛ از اینرو جانشین مککین، در ترکیب نمایندگان تأثیری نخواهد گذاشت، درحالیکه رقابت شدیدی برای انتخاب دیگر نماینده این ایالت بین دو حزب اصلی در جریان است. انتخابات ششم نوامبر سنا، به این دلیل اهمیت دارد که میتواند اکثریت جمهوریخواهان در سنا را تحکیم یا در اختیار دموکراتها قرار
دهد. در 35 ایالتی که انتخابات سنا در آن برگزار میشود، 15 ایالت گرایش تاریخی جمهوریخواهی دارند و 18 ایالت گرایش دموکرات و دو ایالت نیز گرایش خنثی دارند. از اینرو دموکراتها برای دردستگرفتن اکثریت سنا علاوه بر تلاش برای حفظ 18 ایالت فعلی، باید با تبلیغات کافی، آرا دو ایالت خنثی را بهسمت خود کشیده و رأی حداقل چهار ایالت با گرایش جمهوریخواهی را نیز تغییر دهند. احتمال واریز آرای دو ایالت خنثی به حساب دموکراتها با توجه به شرایط موجود و میاندورهایبودن انتخابات زیاد است. برگ برنده دموکراتها در برخی ایالتها، لغو قانون بیمهدرمانی «اوباما کر» از سوی جمهوریخواهان است. دموکراتها امیدوارند ایالتهایی مانند نوادا مخالفت خود با لغو این قانون را با حذف سناتورهای جمهوریخواهی که باعث لغو این قانون شدند و رأیدهی به نامزد دموکرات خود ابراز کنند. مفاسد اقتصادی و اخلاقی ترامپ نیز موضوع مهمی است که این روزها، دموکراتها روی آن مانور میدهند. این موضوعات برای قشر فرهیخته جامعه آمریکا و ساکنان سواحل شرقی و غربی آمریکا، تعیینکننده است و میتواند نتیجه انتخابات در برخی ایالتها را تغییر دهد. اما موضوع به این سادگی
هم نیست چراکه اقشار متوسط و بدنه اجتماعی جمهوریخواه یا بهتعبیری بینندگان «فاکسنیوز» (ساکنان نواحی شمالی، مرکزی و جنوبی آمریکا) این موضوعات را صرفا فضاسازی علیه ترامپ میدانند؛ بنابراین رأی آنها تغییر نخواهد کرد. این همه ماجرا نیست؛ چراکه از میان 15 ایالتی که گرایش جمهوریخواهی دارند، سه ایالت، احتمال رأیدادن به دموکراتها و از میان 18 ایالت با گرایش دموکرات، هفت ایالت احتمال رأیدادن به جمهوریخواهان را دارند؛ بنابراین کار دموکراتها برای حفظ موقعیت موجود و کسب اکثریت بسیار سخت است. از اینرو بهطور قطع نمیتوان درباره پیروزی یا شکست هر دو حزب در کسب اکثریت نظر داد، اما براساس تاریخچه و تحلیل آرای قبلی، کسب حداقل 11 کرسی از سوی دموکراتها و هفت کرسی از سوی جمهوریخواهان قطعی است. در این شرایط، جمهوریخواهان فقط به کسب دو کرسی دیگر نیاز دارند تا اکثریت خود در سنا را تثبیت کنند. موضوع وقتی پیچیدهتر میشود که در 10 ایالتی که دموکراتها باید اکثریت را کسب کنند، در دو انتخابات ریاستجمهوری قبلی، به نامزد جمهوریخواهان، دونالد ترامپ و میت رامنی، رأی دادهاند و این نشان میدهد کار دموکراتها در حفظ موقعیت
فعلی و کسب اکثریت یک «مأموریت غیرممکن» است؛ زیرا نتایج انتخابات کنگره پیشین نشان داد حتی در ایالتهایی که نظرسنجیها را حاکی از برد قاطع یک حزب میدادند، نتیجه منطبق بر آن نظرسنجیها نبود. ترکیب شهروندان و طبقه اجتماعی رأیدهندگان در ایالتهایی که انتخابات برگزار میشود نیز جالب توجه است. رأیدهندگان این ایالتها عمدتا قشر متوسط و سفیدپوست آمریکایی (یقهخاکستری و یقهآبی) هستند که گرایش سنتی جمهوریخواهانه دارند. همچنین باید گفت براساس قانون اساسی آمریکا، حتی اگر دموکراتها بتوانند 48 کرسی را کسب و دو کرسی مستقل را نیز حفظ کنند، به دلیل ریاست معاون اول رئیسجمهور بر سنا، همچنان اکثریت در اختیار جمهوریخواهان خواهد بود، از اینرو در بهترین حالت، دموکراتها موفق خواهند شد ترکیب فعلی سنا را تثبیت کنند. بنابراین، امید به تغییر اساسی در ترکیب سنا یا کنترل یکهتازیها دونالد ترامپ چندان با واقعیت موجود قرابتی ندارد و بهتر است تحلیلگران و تصمیمگیران داخلی دراینباره، دقت بیشتری به خرج دهند.