ضد ارزش بعدا خيلي ارزشي
حبيبالله معظمي- کارشناس حوزه بانکي
شبکه سوم سيما پيش از ظهر جمعه شانزدهم شهريور در اقدامي کمسابقه فيلم «آدمبرفي» - فيلمي که بيش از دو دهه پيش، نمايش آن تابو بود- را پخش عمومي کرد.
آدمبرفي داستان مهاجرت و دلبستگي به وطن است که در نهايت با ناکامي در مهاجرت، بر زيست در وطن تأکيد ميکند. فيلم زماني ساخته شده بود که نخسيتن موج مهاجرت بعد از جنگ تحميلي ايران را فراگرفته بود و پخش آن در شبکه سوم سيما با موج جديد مهاجرت از کشور همزمان شده است. اين فيلم حدود يک ربع قرن پيش ساخته شد و اينک در شرايط اجتماعي از جهاتي مشابه، از تلويزيون پخش ميشود. فيلم با داستان دراماتيک و نوآورانه و بهروز خود پيامي در راستاي سياستهاي رسمي کشور و نقد ضمني آمريکا و زندگي نه چندان مطلوب و مثبت مهاجران دارد، اما چون يکي از کاراکترهاي مرد آن در هيئت زنانه درميآید، مخالفان از آن جنجالي بزرگ درست کردند. آدمبرفي از شمار فيلمهاي سينماي ايران است که شهرت خود را بهمراتب بيش از ويژگيهاي فني و سينماشناختي از شرايطي که برايش پيش آمد، دارد. اين فيلم از نمونه فيلمهاي سينماي ايران است که فرامتن و بافت اجتماعي بر متن (فيلم) غلبه کرد. فيلم در سال 1373 ساخته شد، اما نمايش آن با غوغا و اعتراض و واکنش منفي معترضان خياباني فراقانوني آن سالها مواجه شد، طوري که اکران آن چند روز بيشتر دوام نياورد و تا چند سال بعد فرصت اکران پیدا نکرد. مخالفت با فيلم به عبارتي مخالفت شکلي بود تا محتوايي، زيرا محتواي آن کاملا مورد نياز رسمي بود. مخالفان خياباني (از پديدههاي چهار دهه اخير ايران و امکاني براي افراد خاص) دست به تحريم و بهزيرکشيدن پرده فيلم آدمبرفي زدند که در حال نمايش بود و دليل آنها اين بود که فيلم مخالف آموزههاي ديني و ارزشهاي انقلابي و اسلامي است. مهم نيست که مصطفي ميرسليم، مؤتلفهاي وزير ارشاد، صادرکننده پروانه ساخت اين فيلم باشد، بلکه مهم اين است که تصميمهای دولت در دهههاي اخير در ايران بهراحتي ميتواند نقض شود و با برگزاري تظاهرات خياباني هدايتشده، زير پا گذاشته شود؛ بهویژه آنکه به بهانه پاسداري از ارزشهاي ديني باشد. جالب آنکه در ميان همراهان و همفکران معترضان اين فيلم و متعرضان به سينماهاي محل نمايش آن، کس و کساني بودند که بعدا در هيئت سينماگر فيلمهايي با حمايت خاص ساختند که بهلحاظ شکلي، شبيه فيلمهايي مانند آدمبرفي (از دیدگاه آنها) بود، اما چون در دايره دوستان بودند اعتراضي به آنها نشد.
داستان اکران فيلم آدمبرفي يک مثال روشن از پديدهاي چندبعدي و مستمر در ايران کنوني است که نشان ميدهد چگونه ميتوان برخاسته از سليقه شخصي و رقابتي، ارزشها را ضدارزش نشان داد و ضدارزشها را ارزش. چگونه برداشتها خيلي سريع تغيير ميکند، چگونه وقعننهادن به تصميمهای دولت و بياعتنايي به دولت بهعنوان منبع اقتدار جامعه، هر آن در جامعه ما تجلي پيدا ميکند و تضعيف ميشود و مخالفت با تصميمهای دولت بهطور بالقوه موجوديت دارد و نهادينه شده است. اين نشانگرها هنوز وجود دارند اما جا و حالت و حوزه عمل خود را عوض کردهاند، همچنين ميدانيم که تاريخ حذفشدني نيست و بايد از آن عبرت گرفت و به زيان افکار عمومي، هزينه نکرد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.