«ويزيت»، يک مقوله فرهنگي
محمدعلي آرامي. متخصص مغز و اعصاب
براي سالها موضوع ويزيت بيمار در کشور ما از جهات مختلف محل بحث و مجادلات فراوان بوده است. برخي به نحوه تعيين دستمزد يک ويزيت توجه کرده و گروهي ديگر کيفيت ويزيت را مورد مداقه قرار دادهاند. کساني نيز بر ابعاد فرهنگي و آموزشي ويزيت تأكيد داشتهاند. اما با وجود دانش کافي و تذکرات صحيح چرا ويزيت در کشور ما سروساماني نميگيرد؟ چرا همان کساني که منتقد وضعيت نابسامان ويزيتها هستند وقتي به مقام اجرائي ميرسند، نميتوانند کاري کنند يا منفعلانه تسليم شرايط ميشوند و درصورت تلاش هم موفق نميشوند. پاسخ روشن است زيرا ويزيت اساسا يک مقوله فرهنگي اجتماعي است و غفلت از اين ابعاد ما را به جايي نميرساند. انتظارات مردم و بيماران از اين پديده که يک شيوه ارتباط اجتماعي مهم است، نقشي تعيينکننده دارد. تغيير اين انتظارات و جايگزينکردن آنها با خواستهاي معقول و به سود بيماران و سيستم سلامت بسيار پيچيده و دشوار است. البته تأثير وضع قانون و مقررات نيز قابل انکار نيست، اما بدون همراهي اين وجوه فرهنگي بنبست برنامهها حتمي است. اولين پرسش، ساده ولي بنيادي است: چه کسي به ويزيت پزشک نياز دارد؟ آيا با هر تبي بايد به پزشک مراجعه کرد؟ آيا با هر سردردي بايد به پزشک مراجعه کرد؟ آيا هر سرفه و آبريزش بيني نياز به ويزيت پزشک و آن هم متخصص دارد؟ چرا تعداد دفعات مراجعه به پزشک در جامعه ما بهطور قابل توجهي بيشتر از کشورهاي ديگر و حتي کشورهاي ثروتمند غربي است؟ پاسخ بسياري از اين پرسشها قطعا خير است. اما لازمه آن آموزش دقيق و روشن مردم است. مردم بايد دانش و مهارت کافي براي مواجهه با علائم و نشانههاي باليني خود و افراد خانواده خود را داشته باشند. چنين آموزشهايي بخش مهمي از برنامههاي آموزشي در کشورهاي غربي است. کتابها، مجلات و برنامههاي آموزشي گوناگوني در اختيار خانوادهها قرار ميگيرند؛ بهطوري که بهروشني بدانند که کدام علائم و نشانهها با تمهيداتي ساده در منزل قابل کنترل هستند و اصولا بهراحتي و خودبهخود برطرف خواهند شد و بهعبارتي ديگر مکانيسمهاي دفاعي خود بدن آنها را دفع و درمان خواهند کرد. اين آموزشها شامل علائم و نشانههاي مهم نيز هستند که لزوم مراجعه فوري يا در فرصتي مناسب به پزشک را ياد ميدهند. انبوه مراجعات غيرضروري به پزشکان و دادن اختيار تصميمگيري به خود افراد براي گرفتن وقت ملاقات با پزشک با هر درجه از تخصص و فوقتخصص، آسيبهاي جدي به کيفيت و کميت ويزيتها وارد ميکند. کثرت روزافزون درخواست ويزيت باعث ميشود که سيستم سلامت توان پرداخت هزينه استاندارد و معمول جهاني يک ويزيت را نداشته باشد. بيمهها به عنوان بنگاههاي اقتصادي در هيچ نقطهاي در جهان نميتوانند از پس اين همه ويزيتهاي مکرر و کنترلنشده برآيند. در نتيجه براي حفظ خود مجبورند که سقف پرداختي براي ويزيت را پایين نگه دارند. اين سقف پایين هميشه مورد اعتراض پزشکان واقع شده است و همين امر امکان نظارت بر کيفيت ويزيتها از جانب بيمهها را منتفي ميکند. همچنين موجب ميشود که پزشکان براي کسب درآمد متناسب به تعداد ويزيت بيشتر ولي با مدت کوتاهتر دست بزنند و عده زيادي از پزشکان نيز تا پاسي از شب بيمار ببينند و دچار سندرم خستگي مزمن و پيامدهاي آن شوند. بنابراين تا اين حجم تقاضاي بيشمار براي ويزيت و ملاقات پزشک کاهش داده نشود، معماي ويزيت در جامعه ما حل نخواهد شد و دغدغه تعرفه ويزيت و جايگاه مهم آن در روند تشخيص و درمان سامان نخواهد گرفت. چنين برنامهريزياي با تفکرات پوپوليستي مديران جامعه سازگاري ندارد. پيش از حرکت به سمت آموزش و اقناع شهروندان، مديران و برنامهريزان بايد بدانند که تسهيل ملاقات خودخواسته شهروند با پزشک متخصص و فوقتخصص (و نه پزشک خانواده)، هنر مديريت نيست و بلکه بستر مشکلات بسيار و از جمله نابودي منابع و امکانات پزشکي، انساني و مالي است. هر شهروندي بايد بداند چه کسي و چه زماني و در کجا بايد ويزيت شود؛ سه پرسش ساده و بنيادي که نظام سلامت ما پاسخ آنها را به تکتک شهروندان نداده است. بدون تعيين تکليف اين پرسشها، ساير مراحل جز نابساماني و آشفتگي در پي نخواهد داشت. گفتني است ساليان سال است كه مجلهاي انگليسي با عنوان «Doctors answers» (پاسخهاي دكتر) منتشر شده و در آن پاسخ پرسشهاي زيادي از شهروندان، درباره نحوه مواجهه با علائم و نشانههاي بيماريهاي مختلف و ازجمله لزوم و زمان مراجعه به پزشک به دقت آموزش داده ميشود. اغلب خانوادهها اين مجموعه را بهعنوان منبعي خوب و معتبر در کتابخانه منزل خود دارند. البته در ايران نيز مجلات مشابهي چاپ شده و ميشوند، ولي نه آن هدف را درست در پيش گرفتهاند و نه توانستهاند جايگاه واقعي خود را در خانوادهها پيدا کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.