|

ولایتی؛ مرد پشت‌پرده سیاست منطقه‌ای ایران

فارین‌پالیسی معتقد است علی‌اکبر ولایتی به تعامل با غرب خوش‌بین نیست و در این زمینه محافظه‌کاری بیشتری دارد و علنا شک و تردید خود را درباره عمل اروپا به تعهداتش درباره توافق هسته‌ای مطرح کرده است. مجله فارین‌پالیسی در مقاله‌ای به سابقه علی‌اکبر ولایتی و نقش او در سیاست خارجی ایران پرداخته و نوشته است: محمد‌جواد ظریف در پنج سال گذشته وزیر امور خارجه ایران بوده است. او در این زمان به چهره‌ای آشنا در غرب تبدیل شد و به‌عنوان یکی از شخصیت‌های کلیدی در مذاکره برای حل هرگونه مخالفت با تهران اعتبار یافت. فارغ‌التحصیل‌شدن او در کلرادو و انگلیسی روانش در کنار اعتبار او برای فعالیت به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته در جمع مقامات اصلاح‌طلب ایران نیز به وجهه او در سطح جهانی کمک کرده است. فارین‌پالیسی در این گزارش مدعی شد که با اینکه ظریف پس از مذاکرات هسته‌ای به سفرهای غربی خود برای رایزنی به ‌نفع ایران ادامه داده، اما در صحنه منطقه‌ای این علی‌اکبر ولایتی است که کشتی سیاست خارجی ایران را هدایت می‌کند؛ چهره‌ای بانفوذ که مدت‌هاست مشاور آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب، در زمینه سیاست خارجی است. به نوشته فارین‌پالیسی، هرکس که به درک استراتژی‌های کنونی ایران در سیاست خارجی علاقه‌مند باشد، بهتر است موضع ولایتی در داخل ایران و در سفرهای مکررش به کشورهای منطقه را بررسی کند. چالش حیاتی برای غرب، درک جهان‌بینی محافظه‌کارانه ولایتی است که هم از عمل‌گرایی ظریف مجزاست و هم با نگاه ایدئولوژیک تندروهای ایران متفاوت است. با اینکه ولایتی در عرصه خارجی تقریبا چهره‌ای ناشناخته (در مقایسه با ظریف) است، اما یکی از چهره‌های ثابت سیاست ایرانِ پس از انقلاب بوده است. او نیز مانند ظریف در آمریکا تحصیل کرده و در دهه 1960 میلادی در دانشگاه جان هاپکینز، پزشکی خوانده است، با وجود این به‌جای آنکه مجذوب عادات و رفتارهای فرهنگ آمریکایی شده باشد، بیشتر آنها را پس زده است. او پس از سرنگونی شاه فورا به دولت پیوست و در نهایت عنوان طولانی‌مدت‌ترین وزیر خارجه جمهوری اسلامی را از آن خود کرد و از سال 1360 به مدت 16 سال در این سمت ماند. دوران او در وزارت امور خارجه ایران در سال 1376 و با پیروزی محمد خاتمی در انتخابات به‌عنوان یک رئیس‌جمهور اصلاح‌طلب که خواستار کاهش تنش‌های ایران در روابط با غرب بود، پایان یافت. پس از آن آیت‌الله خامنه‌ای او را به‌عنوان مشاور شخصی خود در امور بین‌الملل منصوب کرد. این مقاله با اشاره به رقابت‌های انتخاباتی ریاست‌جمهوری سال 1392 و مناظرات انتخاباتی او می‌نویسد: پس از پیروزی حسن روحانی در این انتخابات، ولایتی مورد استقبال اصلاح‌طلبان و جبهه میانه‌رو ایران قرار گرفت و اواخر همان سال از سوی علی‌اکبر هاشمی‌رفسنجانی به‌عنوان رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک معرفی شد و به طرز درخور ‌توجهی از مذاکره هسته‌ای مستقیم ظریف با آمریکا حمایت کرد، اما موضع ولایتی در سال‌های اخیر دوباره تغییر کرده است.به نوشته این مجله، پس از پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، رویکرد ولایتی نیز درباره توافق ‌هسته‌ای ایران موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) تغییر کرد. او علنا برجام را با معاهده گلستان و ترکمانچای مقایسه کرد. فارین‌پالیسی در مقاله خود، تغییر رویکرد ولایتی درباره برجام را با هدف جلب حمایت و توجه محافظه‌کاران و تندروهای ایران می‌داند و آن را تلاشی موفق در راستای این هدف مطرح می‌کند. این مجله در ادامه می‌نویسد ولایتی نقش مهمی در سیاست ایران در خاورمیانه دارد و مرتب به مناطق جنگی و کشورهای منطقه مانند سوریه و یمن فرستاده می‌شود و برخلاف ظریف ابراز تمایلی درباره مذاکره با دشمنان و متحدان ایران درباره صلحی که به‌طور مشترک پذیرفتنی باشد، نمی‌کند. او درباره سوریه گفته است: ایران دمشق را فقط به خواست سوریه ترک خواهد کرد و سیاست‌های استراتژیک خود در منطقه را تغییر نمی‌دهد .همچنین روشن است که اولویت‌های ژئوپلیتیک ولایتی نیز با ظریف متفاوت است. ولایتی تردید و محافظه‌کاری بیشتری در زمینه تعامل با غرب دارد. او در همین راستا علنا شک و تردید خود را درباره عمل اروپا به تعهداتش درباره توافق هسته‌ای مطرح کرد و گفت: اظهارات متناقض مقامات اروپایی شک‌برانگیز است. ولایتی گهگاه روی‌آوردن ایران به شرق به جای غرب را به‌عنوان یک نیاز مطرح کرده است. او دراین‌باره گفته: رویکردی استراتژیک درباره شرق آسان‌ترین راه برای خلاص‌شدن قایم‌باشک‌بازی غربی‌هاست. او در بیانات دیگری نیز اظهار کرده است: نباید تحت نفوذ غرب‌گرایانی قرار بگیریم که پاریس را از مسکو بیشتر دوست دارند. منافع ملی ما، روسیه و چین در بسیاری از زمینه‌ها با یکدیگر انطباق دارند و می‌توانیم با هم همکاری کنیم.مقاله فارین‌پالیسی، ولایتی را چهره‌ای می‌داند که با توجه به قدرت فعلی که با اظهارنظرهای علنی‌اش به دست آورده، دیگر نمی‌تواند در پشت‌پرده سیاست خارجی ایران بماند. همچنین ایران برای پیروزی در مذاکرات یمن و سوریه به شخصیتی مانند ولایتی نیازمند خواهد بود و این مسئله در وهله اول مستلزم حل اختلاف‌نظرهای موجود در داخل ایران درباره توافق هسته‌ای و بازگرداندن منافع اقتصادی برجام برای ایران در تعامل با اروپایی‌هاست. (فارین‌پالیسی/ ایسنا)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.