|

روز جمعه نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و ترکیه برگزار می‌شود

ادلب؛ مسئله اجلاس تهران

شرق: هرچه به اجلاس سه‌جانبه تهران نزدیک‌تر می‌شویم، همه توجهات معطوف «ادلب» می‌شود؛ شهری که یکی از اولین پایگاه‌های مخالفان دولت سوریه بوده و حالا آخرین مقر آنهاست. هیئت تحریر شام که ائتلاف جبهه‌النصره و دیگر گروه‌های مخالف دولت سوریه است، آخرین مخالفان سوری هستند که در ادلب حضور دارند و هیچ تمایلی هم برای مذاکره با دولت قانونی از خود نشان نداده‌اند. به گفته استفان دی میستورا، نماینده سازمان ملل در سوریه تعداد این افراد حدود 10 هزار نفر است. با این شرایط موضوعی که باعث نگرانی کشورها شده، چگونگی آزادسازی این شهر است؛ اقدامی که می‌تواند نقطه پایانی جنگ داخلی سوریه و ورود این کشور به مرحله جدید باشد. وزیرخارجه سوریه گفته درحال‌حاضر بازپس‌گیری ادلب یک اولویت است و این امر یا با صلح یا با اقدام نظامی انجام خواهد گرفت. خبرگزاری «ایسنا» هم از فرستادن تجهیزات سنگین ارتش سوریه به مناطق هم‌جوار ادلب خبر داده بود. گفته می‌شود روسیه نیز صبح دوشنبه حملات هوایی علیه ادلب را آغاز کرده است. اما آنچه مسلم است این است که نباید انتظار رخ‌دادن عملیات نظامی را قبل از به‌توافق‌رسیدن سران سه کشور در اجلاس تهران داشت. این مسئله را معاون وزیر خارجه روسیه گفته است. وزیر خارجه ایران هم که در آستانه اجلاس تهران به دمشق رفته بود و با مقامات این کشور دیدار کرده بود، تأکید کرد که تلاش می‌کنیم وضعیت ادلب و خروج تروریست‌ها از این منطقه با کمترین هزینه انسانی انجام شود. اما دراین‌بین رژیم اسرائیل هم که نگرانی امنیت خود را دارد، بی‌کار نبوده و به بخش‌هایی از سوریه حمله هوایی کرده است. خبرگزاری «اسپوتنیک» به ‌نقل از منابع نظامی خبرگزاری سانا نوشته که جنگنده‌های اسرائیل تأسیسات نظامی در طرطوس و حما را مورد حمله قرار دادند و براساس گزارش‌های رسیده یک نفر کشته و چهار نفر دیگر زخمی شدند. ادلب آغاز و پایان درگیری‌ها آزادسازی ادلب پایان درگیری‌ها در سوریه است اما این شهر برای روسیه از جهات دیگری نیز حائز اهمیت است. بندر طرطوس که روسیه از زمان شوروی سابق در آن پایگاه نظامی دریایی دارد، فاصله چندانی با ادلب ندارد. معاون وزیر خارجه سوریه در این زمینه گفته بدون حل مشکل ادلب، ثبات در سوریه ممکن نیست. به گزارش «ایسنا» سرگی ریابکوف گفت: «ما به اشاره‌های واشنگتن و لندن درباره اوضاع سوریه اعتماد نداریم و چیزی که بیشتر ما را نگران می‌کند، اقدامات تحریک‌آمیز جدید است». او درباره اهمیت اجلاس سه‌جانبه تهران نیز تأکید کرد: مسائل مربوط به عملیات در ادلب بعد از نشست سران روسیه، ایران و ترکیه در تهران مشخص خواهد شد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین هم درباره ادلب گفت: وضعیت در این شهر به حالت هشدار رسیده است. وزیر خارجه این کشور نیز گفت: هدف نهایی مسکو با دیگر طرفین ضامن آتش‌بس سوریه (ایران و ترکیه) این است که به جنگ در سوریه خاتمه دهند و اطمینان حاصل کنند که مردم سوریه می‌توانند بدون دخالت‌های خارجی، ‌سرنوشت خود را تعیین کنند. سرگی لاوروف همچنین به این موضوع اشاره کرد که حضور ایران و روسیه در سوریه به خواست دولت این کشور و حضور باقی کشورها در سوریه غیرقانونی است. نگرانی دیگر روس‌ها از مطرح‌کردن دوباره اتهام استفاده از سلاح شیمیایی از سوی آمریکاست. ایگور کوناشنکوف، سخنگوی وزارت دفاع روسیه پیش‌تر اعلام کرده بود که طبق برخی از اطلاعات تأییدشده از سوی چندین منبع مستقل گروه‌های تروریستی هیئت تحریرالشام (النصره سابق) برای اجرای حرکت تحریک‌آمیز دیگری جهت اتهام دمشق به استفاده از سلاح‌‌های شیمیایی علیه غیرنظامیان در استان ادلب آماده می‌شوند. به گفته این مسئول روس، ائتلاف ضدداعش به رهبری آمریکا در نظر دارد از این اقدام تحریک‌آمیز به‌عنوان بهانه‌ای برای حمله به برخی اهداف دولت سوریه استفاده کند؛ در همین راستا چند روز پیش یک ناوشکن نیروی دریایی آمریکا با ۵۶ موشک کروز به منطقه خلیج‌فارس و نیز بمب‌افکن بی۱بی را به همراه ۲۴ موشک کروز به پایگاه هوایی العدید در قطر منتقل کرده است. نگرانی ترک‌ها از وقوع قتل‌عام در ادلب ترکیه ضلع دیگر سه کشور ضامن آتش‌بس و اجلاس سه‌جانبه تهران است. هم‌مرزبودن ادلب با ترکیه و از سوی دیگر حضور نیروهای طرفدار این کشور مثل ارتش آزاد سوریه در ادلب باعث شده تا ترکیه نقش تعیین‌کننده‌ای در چگونگی آزادسازی یا عقب‌نشینی تروریست‌ها از این شهر داشته باشد. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور این کشور، به تازگی از وقوع یک قتل‌عام در ادلب اظهار نگرانی کرده است. روزنامه‌ حریت، چاپ ترکیه، به نقل از رئیس‌جمهوری این کشور نوشت، حمله به منطقه ادلب سوریه که در کنترل مخالفان قرار دارد، یک قتل‌عام خواهد بود. اردوغان به موضوع کشیش آمریکایی بازداشت‌شده در ترکیه نیز اشاره کرده و گفته که آمریکا با تهدید کاری از پیش نمی‌برد. با وجود بالاگرفتن تنش‌ها میان واشنگتن و آنکارا موضوع سوریه و به‌ویژه ادلب باعث شده تا مقامات این دو کشور با هم دیداری داشته باشند. به گزارش خبرگزاری آناتولی ترکیه، منابع دیپلماتیک در آنکارا اعلام کردند: مولود چاووش‌اوغلو، وزیر خارجه ترکیه، در جریان دیدار با جیمز جفری، نماینده ویژه آمریکا در سوریه، به بررسی دیدگاه‌ها درخصوص تحولات اخیر در سوریه پرداخت. سفارت آمریکا در آنکارا در بیانیه‌ای اعلام کرد: جیمز جفری در جریان دیدارش با مسئولان ترکیه‌ای تأکید کرده «حمله نظامی به ادلب بحران این کشور را وخیم‌تر خواهد کرد، امکان دستیابی به راهکار سیاسی را در معرض خطر قرار می‌دهد، حمایت از تروریسم را افزایش می‌دهد و ثبات منطقه‌ای را برهم می‌زند». وزارت دفاع ترکیه نیز در بیانیه‌ای از دیدار خلوصی آکار، وزیر دفاع این کشور، با نماینده ویژه آمریکا در سوریه در آنکارا خبر داد. در جریان این دیدار طرف ترکیه‌ای فرستاده آمریکا را در جریان ضرورت ترک نیروهای مسلح کُرد از سوریه قرار داد. آمریکایی‌ها چه می‌گویند در این بین وزیر خارجه آمریکا اظهارنظر متفاوتی نسبت به مواضع قبلی این کشور کرده است. به گزارش سایت النشرة، مایک پمپئو در جمع خبرنگاران در رابطه با سوریه گفت: ما با روس‌ها در مورد نگرانی‌شان درخصوص تروریسم موجود در شمال و شمال‌غرب سوریه هم‌عقیده هستیم و با آنها کاملا اتفاق‌نظر داریم که تروریست‌ها در این مناطق حضور دارند و باید آنها را از آنجا بیرون کرد تا شروع به گسترش تروریسم در جهان نکنند. پمپئو در ادامه ابراز امیدواری کرد که به وضعیت ادلب به شکلی دیپلماتیک رسیدگی شود. سخنگوی کاخ سفید هم در راستای آنچه جوسازی برای اتهام استفاده از سلاح شیمیایی مطرح کرده بودند اظهارنظر کرد. به گزارش راشاتودی، سارا سندرز، در بیانیه‌ای اعلام کرد، آمریکا از نزدیک اوضاع در استان ادلب سوریه را دنبال می‌کند که در آن‌ میلیون‌ها «غیرنظامی بی‌دفاع» با تهدید حمله قریب‌الوقوع نظام اسد با حمایت روسیه و ایران مواجه هستند. او در ادامه ادعاهای خود گفت: «موضع ما عبارت از این است که ایالات متحده و هم‌پیمانانش درصورتی‌که بشار اسد تصمیمی مبنی‌بر استفاده مجدد از سلاح‌های شیمیایی اتخاذ کند، به‌سرعت و به صورت مناسب به آن پاسخ خواهند داد». در این بیانیه به توییت رئیس‌جمهور آمریکا نیز اشاره شده است. دونالد ترامپ چند روز قبل در صفحه توییتر خود نوشته بود: «بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، نباید با بی‌احتیاطی به استان ادلب حمله کند. روس‌ها و ایرانی‌ها اشتباه بزرگی می‌کنند اگر در این فاجعه انسانی بالقوه مشارکت داشته باشند. ممکن است صدها ‌هزار نفر کشته شوند. نگذارید چنین اتفاقی بیفتد». بعد از این اظهارنظرها از سوی مقامات و دولت آمریکا، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، خطاب به دونالد ترامپ گفت: «ایشان باید کنار بایستند و اجازه بدهند آنهایی که واقعا با تروریسم و افراطی‌گری در سوریه مقابله کردند کارشان را ادامه دهند. آنهایی که در روند صلح سوریه در آستانه بودند که تا الان تنها روند موفق برای کاهش تشنج در سوریه بوده است. اگر دخالت دیگران نباشد ما بهتر می‌توانیم این روند را به نتیجه برسانیم». به گزارش «ایرنا»، ظریف تأکید کرد: «انشاءالله تا روز جمعه گفت‌وگوهایی را با سه کشور عضو روند آستانه خواهیم داشت تا از شرایطی که باعث خسارت به مردم سوریه شود جلوگیری کنیم و روند پاک‌سازی افراطیون را بتوانیم به نتیجه برسانیم». روز جمعه رایزنی‌های مهمی بین حسن روحانی و دو همتای روس و ترک خود؛ یعنی ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان انجام می‌شود. باید دید توافق سه کشور ضامن صلح درباره وضعیت ادلب چه خواهد بود و سوریه بعد از هشت سال جنگ داخلی روی ثبات و آرامش را به خود خواهد دید یا نه.

دلیل اهمیت ادلب ادلب نه‌‌تنها پایگاه اصلی هیئت تحریر شام است، بلکه به‌دلیل موقیعت جغرافیایی، اهمیت بالایی برای ترکیه و ناوگان دریایی روسیه در دریای مدیترانه دارد. استان ادلب در شمال سوریه با ترکیه هم‌مرز است. پس از بازپس‌گیری کنترل شهر حلب، مرکز استان حلب در دسامبر ۲۰۱۶ و شکست‌های پیاپی داعش در استان‌های رقه و الحسکه، ادلب آخرین استان شمالی سوریه در مرز با ترکیه است که در کنترل مخالفان قرار دارد. آنکارا به‌هیچ‌وجه تمایلی برای یک «بازنده تمام‌عیار»بودن در سوریه ندارد؛ آن‌ هم هفت سال پس از آغاز جنگ و حمایت همه‌جانبه دولت عدالت و توسعه از گروه‌های شورشی. بخشی از نیروهای ارتش ترکیه از اواخر سال ۲۰۱۷، به‌عنوان نیروهای ناظر بر ایجاد «مناطق کاهش تنش» وارد استان ادلب شدند. استان ادلب همچنین با استان‌ لاذقیه هم‌مرز است و فاصله چندانی هم با طرطوس ندارد. استان ساحلی لاذقیه، زادگاه خاندان اسد و یکی از پایگاه‌های عمده هواداران دولت سوریه در غرب این کشور به‌شمار می‌رود. به علاوه، پایگاه استراتژیک حمیمیم روسیه کرانه در دریای مدیترانه هم در استان لاذقیه قرار دارد. در ماه‌های اخیر پهپادهای شورشیان اسلام‌گرا بارها به این پایگاه نزدیک شده‌اند. دو روستای شیعه‌نشین فوعه و کفریا در استان ادلب قرار دارند. این روستاهای تحت محاصره شورشیان، اهمیت زیادی برای ایران دارند. در جریان چند مورد چانه‌زنی با شورشیان، مسئله خروج ساکنان این دو روستا، یکی از مطالبات تهران از دمشق و مسکو بوده است. (یورونیوز)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.