|

اجرای «پزشک نازنین» با جمعی بس جوان

وقتی شکوفه گیلاس بی‌رونق می‌شود...

امیر پوریا

وقتی نویسنده بزرگی از دنیا می‌رود، مترجمی که در میانه‌های ترجمه اثری از اوست، وضعیت عجیبی پیدا می‌کند: از طرفی تا زمان انتشار کتاب به زبان ترجمه‌شده، یحتمل متهم خواهد شد که بر اثر موج مرده‌پرستی و احساسات روز به سراغ اثری از نویسنده فقید رفته و از طرف دیگر، درحالی‌که دارد با واژگان و اندیشه‌های نویسنده، شب و روزش را سر می‌کند، همنشین دریغ و حسرت می‌شود. این احوال، برای جمعی که نمایش‌نامه‌ای را روی صحنه دارند و امشب روی صحنه می‌روند و نویسنده معاصر متن، زنده است و فردا شب دیگر زنده نیست، به وضعیت غریب‌تری می‌رسد. همنشینی با دریغ، می‌تواند در لحظه‌لحظه حضور آنها روی صحنه یا پشت صحنه، جریان یابد، اما درعین‌حال، برای تسلط بر اجرا باید این حس را از یاد ببرند یا به تعبیر علی معلم عزیز و فقیدمان، دم در ورودی سالن پارک کنند و به اجرای متمرکز متن نویسنده تازه‌رفته دل بدهند. هفته گذشته وقتی نیل سایمون، خالق شماری از بزرگ‌ترین درام‌های کمدی تاریخ هنرهای نمایشی، در بیست‌وششم آگوست 2018 (برای ما، شامگاه یکشنبه، چهارم شهریور 97) از دنیا رفت، جمعی بسیار جوان به کارگردانی اشکان خطیبی داشتند متن «پزشک نازنین» او را روی صحنه سالن دیوار چهارم (پایتخت سابق) در تهران اجرا می‌کردند. آنها که در فراگیری فنون و شناخت لذات بازیگری، نوآموزند، اغلب در مقطع سنی بین نوجوانی و جوانی‌اند و طبعا در موردشان اینکه ممکن است اغلب تجربه ویژه‌ای در رویارویی با مرگ عزیزان نداشته باشند، به شرایط عجیبی که پیش‌تر وصف کردم، اضافه می‌شود. هم‌زمان با رشدی که دارد با این اجرا و تجربه‌های نمایشی برای آنان اتفاق می‌افتد، تجربه زیستی‌شان نیز با اتفاق فقدان خالق متن و تقارن آن با شب‌های اجرا، عمیق‌تر می‌شود. این تجربه زیستی البته در خود بازآفرینی موقعیت‌های دراماتیک بسیار خاص آنتوان چخوف که سایمون این متن را با ترکیب چند داستان کوتاه او نوشته نیز گسترش می‌یابد. تین‌ایجرهایی در فضا و زمان امروز ما، برش‌هایی اجرا می‌کنند از ضعف اعتمادبه‌نفس (در مورد داستان «بی‌عرضه»)، خوش‌خدمتی و هراس‌های نظام رئیس‌ومرئوسی (در مورد داستان «مرگ یک کارمند دولت») و رنج‌های گذر عمر (در مورد برشی از نمایش‌نامه «سه خواهر» که به اتود بازیگری یک دختر هلاک هنرپیشگی بدل می‌شود). بدیهی است که حتی تماشای این موقعیت‌ها می‌تواند یک تین‌ایجر عموما کم‌مطالعه امروزی ما را اندکی در درست‌تردیدن زندگی پیش‌رویش، به رشد برساند؛ چه رسد به اجرای آن و جالب اینجاست که بابت همین رده سنی بازیگران نمایش «پزشک نازنین» انبوهی از مخاطبان کار هم نوجوانان و جوانان هستند. این یعنی کار فرهنگی به توان دو. در داستان زیبا و دریغ‌انگیزی به نام «من و اینگرید برگمن»، نویسنده آن؛ یعنی بهنام دَیانی، وقتی خانم برگمن را از نزدیک و در اوایل دوران ابتلا به سرطان در سال‌های پابه‌سن‌گذاشتن می‌بیند، از خود و خواننده می‌پرسد: «کجاست آن صورتی که روزی شکوفه گیلاس را از رونق می‌انداخت؟» (در کتاب «هیچکاک و آغاباجی و داستان‌های دیگر»). این سؤال و حسرت نویسنده از تأثیر گذر عمر بر چهره خانم برگمن، اشاره به زیبایی او در سال‌های جوانی نیست، بلکه حسرتی عمیق بابت ازدست‌رفتن طراوت جوانی است. در این اجرا از «پزشک نازنین»، مهم این نیست که بین این تین‌ایجرهای پرانرژی، کدام‌ها خوش‌سیماترند. دستاورد جانبی مهم این است که به مدت یک‌ساعت‌واندی به صورت‌هایی خیره می‌شوی که طراوت جوانی‌شان، شکوفه گیلاس را از رونق می‌اندازد. فرقی نمی‌کند که بازیگر نقش راوی متن نیل سایمون (از جذاب‌ترین عناصری که او به روایت نمایشی داستان‌های چخوف افزوده) با نام عجیب آریا گازر، صدایی بسیار وسیع و چهره‌ای شبیه برخی بازیگران نقش بازنده‌های سینمای پست‌مدرن آمریکا (مثلا جان تورتورو) دارد یا چهره بازیگر نقش دختر عشق بازیگری؛ یعنی نورا پیدایش‌فر، تا چه اندازه این قابلیت را دارد که هم‌زمان، ترحم‌انگیز و مشتاق به چشم‌ آید. مهم‌تر این است که تمامشان دارند در این ترکیب، جلوه‌های تلاش و درک طنز و درک تلخی‌های زندگی را به نمایش می‌گذارند و اگر می‌شد، نام تک‌تکشان را اینجا می‌آوردم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.