اروپا در چالش سرنوشت برجام و ترامپ
سیدعلی خرم . استاد حقوق بینالملل
با رویکارآمدن دونالد ترامپ در سال 2017، موجی از معضلات متعدد و گوناگون، پهنه جهان را دربر گرفت. ابتدا جهان حرکات عجیبوغریب ترامپ را فقط به پای بیتجربگی و خودشیفتهبودن او گذاشت ولی کمکم همگان متوجه شدند در کنار این خصوصیات، عدهای تندرو در آمریکا دارند نظام فکری دونالد ترامپ را شکل میدهند و هدایت میکنند. این مکتب فکری، سادهانگارانه درصدد فروریختن نظم جهانی برآمده است که پیشینه آن به سال 1945 و پایان جنگ دوم جهانی میرسد و در نگاه کلان، برای احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورهای عضو جامعه بینالمللی، به کنفرانس وستفالی در قرن هفدهم برمیگردد. در پرتو همین دو پیشینه بود که جهان سعی کرد صلح و امنیت را بهویژه بعد از جنگ دوم جهانی یعنی به مدت 73 سال حفظ کند. اگرچه در دوران اتحاد جماهیر شوروی، جهان، دوقطبی اداره میشد ولی با فروپاشی شوروی، ابتدا حرفوحدیث راجع به نحوه اداره جهان و «پایان تاریخ» مطرح شد ولی خیلی زود صاحبنظران و سپس رهبران آمریکا متوجه شدند به تنهايی قادر نیستند جهان را اداره کنند و باید در یک تعادل چندقطبی ولی به رهبری آمریکا به اداره جهان بپردازند. در این سه دهه رؤسای جمهور
آمریکا تلاش کردهاند رهبری آمریکا را در همین سطح حفظ کنند تا اینکه سروکله ترامپ پیدا شد و مکتبی در آمریکا پشت سر او گرد آمد تا آمریکا، جهان را نه چندقطبی بلکه به صورت تکقطبی اداره کند. اگر ترامپ بر موج بسیاری از مسائل جهان سوار میشد و با امکانات عظیم آمریکا، گوی سبقت را از سایر قدرتها میربود، شاید در اداره جهان به صورت تکقطبی تا حدودی موفق میشد ولی به خاطر همان بیتجربگی و خودشیفتگی، راه تخریب ساختار و نظام بینالمللی را در پیش گرفت و تصور داشت برای سالها در عرصه سیاسی باقی خواهد ماند تا پس از تخریب، به بازسازی جهان به نحوی که مایل است، بپردازد. تجربه تخریب عراق و موفقنبودن آمریکا در بازسازی آن که تاکنون 16 سال طول کشیده، شاهد این گفتار است که تخریب، ساده و کممدت است ولی بازسازی بسیار گران و زمانبر است و مدیریت قوی و همهجانبه میخواهد. این وضعیت ترامپ، بیش از همه، متحدان اروپايی را متأثر و متألم کرده زیرا اروپايیها برای 70 سال عادت کرده بودند در کنار آمریکا و حتی پشت سر این کشور در عرصه اقتصاد، سیاست، امنیت و نظامی ظاهر شوند و نقش برادر بزرگ او را پذیرفته بودند. اما دونالد ترامپ آشکارا
سیاست خود را در جهت فروپاشی اتحادیه اروپا اعلام کرد و امانوئل مکرون را رسما تشویق کرد از اتحادیه اروپا خارج و با آمریکا متحد شود. همچنین از تلاشهای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا حمایت و از تأخیر خانم ترزا می در خروج از این اتحادیه انتقاد کرد تا جايی که در آستانه سفر رسمی خود به بریتانیا، از بوریس جانسون وزیر خارجه مستعفی انگلیس که از رهبران معتقد به خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا بهشمار میرود، در مقابل ترزا می، حمایت رسمی کرد که این میزباننوازی در جهان عجیب و بینظیر است! اکنون اروپا دریافته دشمن اصلی وحدت و یکپارچگی اروپا همانا دونالد ترامپ است و اگر دیر بجنبد، ترامپ بقیه ساختارهای اروپا و جهان را ویران میکند. اما اروپا هنوز با تصمیمگیری و برداشتن گامهای اساسی در مقابل ترامپ فاصله دارد زیرا نمیداند آیا ترامپ با افتضاحی که در همکاری مخفی با روسیه در انتخابات به بار آورده، کماکان بر مسند قدرت باقی خواهد ماند یا توسط مجلسین نمایندگان و سنا استیضاح خواهد شد؟
پاسخ این سؤال تا حدودی در انتخابات میاندورهای مجلس نمایندگان در نوامبر جاری روشن خواهد شد که آیا دموکراتها میتوانند اکثریت مجلس نمایندگان و یکسوم سنای آمریکا را به دست آورند؟ اگر چنین شود، شرایط برای استیضاح دونالد ترامپ فراهم میشود و حداقل ترامپ از ورود به دوره دوم ریاستجمهوری باز خواهد ماند. از همین منظر، اروپا در قبال توافق هستهای ایران و اینکه آیا باید رسما بر سر برجام، وارد مخالفت با رئیسجمهور آمریکا شود یا با وی مدارا کند، بلاتکلیف باقی مانده است. اروپا خود را در قبال یک توافق بینالمللی که خودش بیشترین سهم در مذاکرات و بهپایانرساندن آن را داشته است، متعهد میداند و این تعهد نه به خاطر ایران بلکه بهخاطر حفظ میراث جهانی و تاریخی اتحادیه اروپاست. اروپا نمیخواهد بیدلیل از یک توافق که اعتقاد دارد تضمینکننده صلح و امنیت جهانی است، خارج شود و بعدها تاوان آثار و تبعات آن را بدهد؛ این هم نه به خاطر ایران بلکه به خاطر حفظ مواریث اروپاست. اینکه ایران یک بازار جذاب 80میلیونی است يا تجارت اروپا با ایران میتواند به چندده میلیارد دلار برسد، اجزای کوچکی در اهداف اتحادیه اروپا بهشمار میرود. از
سوی دیگر ایران هم به نوعی دیگر مورد ضربوشتم سیاسی و اقتصادی دونالد ترامپ قرار گرفته و نهتنها ایران بلکه روسیه، چین، ژاپن، کره، کانادا، ترکیه و بسیاری از کشورها متحمل تبعات سیاستهای ترامپ شدهاند. پس ایران باید با درگیرکردن ظرفیتهای جهانی به مشکل خود با ترامپ بپردازد و در همین ظرفیت هم به دنبال راهحل باشد. بهعبارت دیگر تأخیرهای اروپا را متوجه شود ولی با محکمکردن بندهای خود با اروپا، هم اروپا را در چالش خود با دونالد ترامپ یاری برساند و هم از ظرفیت اصولی اتحادیه اروپا برای مقابله یا مهار ترامپ استفاده کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.