جای خالی موزه اسباببازی در ایران
پیام احتسابیان
با نگاهی به جایگاه و اهمیت بازی و وسایل بازی در دورههای مختلف تاریخ ایران، از دوران باستان تا دورههای پس از آن و حتی در معاصر، این سؤال پیش میآید كه چرا همچنان با توجه به موضوع مهم حفظ هویتهای ملی، هنوز موزه تخصصی برای بازی و اسباببازی در ایران وجود ندارد. موضوعی که نه تنها کودکان، بلکه بزرگسالان بیشماری علاقهمند به آن هستند و میتواند به جاذبهای مهم و باارزش در صنعت گردشگری داخلی بدل شود. اصلیترین راهبرد تأسیس موزه اسباببازی، معرفی هویت اجتماعی ایرانی است که موضوع بازیهای رایج در گذشته شامل آن میشود. اسباببازی و بازیهایی که در گذشتههای دور و نزدیک هریک برای خود دارای جایگاه باارزشی بودهاند، اما امروزه بسیاری از آنها به باد فراموشی سپرده شده و از یاد خیلیها رفتهاند. اسباببازیها و بازی نقش مهمی در دنیای بسیاری از مردم جهان ایفا کردهاند و بخشی از خاطرات ماندگار زنان و مردانی است که در کودکی و نوجوانیشان با آنها داشتهاند. از بقایای باقیمانده از تمدنهای دور در جهان، شواهدی به چشم میخورد که نشان میدهد بازی و اسباببازی در دنیای کودکانه از آن دوران مورد اهمیت بوده است. در ایران باستان نیز میتوان به این شواهد دست پیدا کرد. در عملیاتهای متعدد باستانشناسی در مناطق مختلفی از ایران به آثاری میرسیم که بدون شک در گذشته از آنها بهعنوان وسیله بازی استفاده میشده است. از جمله آنها میتوان به مناطقی مانند سیلک کاشان، شوش در خوزستان و در گیلان اشاره كرد. اشیای بهدستآمده از این مناطق عموما پیکرههای کوچکی از انسان، حیوانات و اشیای چرخدار هستند. به عقیده بسیاری از کارشناسان پیکره شیر کوچک سنگی مربوط به اواخر هزاره دوم ه.ق که در ارگ شوش کشف شده، یکی از قدیمیترین اسباببازیهای دستساخت بشر است. بسیاری از بازیهای امروزی در دوران ساسانیان رواج داشتهاند. در این دوره از تاریخ، پادشاهان فرزندان خود را با تیراندازی، کمانگیری، سوارکاری، شمشیربازی، چوگان، تختهنرد و شطرنج آشنا میکردند. در سدههای نخست اسلام در ایران اطلاعات کافی از بازیهای رایج وجود ندارد. اما آنچه مشخص است، رواج و اهمیت بازی در این دوره با مخالفتهای شخصیتهای مذهبی روبهرو و از بازی به عنوان مصادیق گمراهی یاد میشود. هرچند به عقیده بسیاری از علما و فقها در زمان پیامبر نیز بازیهایی از قبیل سوارکاری، تیراندازی و کشتی رواج داشته و جزء بازیهای مباح و رایج به شمار میرفتهاند. در دو دوره صفویه و قاجاریه بازی و اسباببازی بیش از گذشته رواج پیدا میکند. در عهد صفویه در بیشتر قهوهخانهها مردم بازیهایی نظیر شطرنج، شاهنامهخوانی، تخممرغبازی و گنجفهبازی را انجام میدادند. در این دوره همچنین بازیهایی نظیر بندبازی، خیمهشببازی، تردستی و شعبدهبازی نیز رواج داشته است. در دوره قاجاریه بسیاری از صنعتگران و هنرمندان عروسکها و وسایل بازی دستساخت درست میکردند و در بازار و امامزادهها به فروش میرساندند. ادامه در صفحه 13
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.