در گفتوگو با «شرق» مطرح شد
روايت سپنتا نيکنام از زرتشتيهاي يزد
شهرزاد همتي: سپنتا نيکنام شايد مشهورترين عضو شوراي شهري باشد که تقريبا همه ايران او را ميشناسند؛ نماينده زرتشتي شوراي شهر يزد که داستان تعليق عضويتش در شوراي شهر و تلاش 9 ماهه فعالان سياسي و همچنين خود او براي ابقا در شوراي شهر، او را به چهرهاي مشهور بدل کرد. چند روز پيش، او ساعتي ميهمان روزنامه «شرق» بود. نيکنام در گفتوگوي پيشرو درباره حضور زرتشتيان در يزد و خدماتي که ارائه کردهاند، صحبت کرد.
آقاي نيکنام! از اقوام زرتشتي به عنوان قديميترين ساکنان يزد نام ميبرند. درباره حضورشان، فعاليتهايي که کردهاند، ارتباطشان با مسلمانها و کلونيهاي اجتماعي که دارند، بگوييد. فکر ميکنم که زرتشتيها در دوران دورتر در 13 يا 14 محله قديمي سکونت داشتند. آنها با لهجهها و گويش مختلفي هم صحبت ميکنند و کلمات مخصوص خودشان را دارند؛ يعني در يزد و در روستاهايي که ساکنان آنها زرتشتياند، با وجود اينکه فاصله اين روستاها از هم با وسيله نقليه بين دو تا سه دقيقه است، اما لهجه و گويششان با یکدیگر کاملا متفاوت است. بعضيها نظرشان اين است که زرتشتيها در زمانهاي گذشته از مناطق مختلف ایران به يزد آمدند، براي همين لهجههايشان با هم متفاوت است. هر بخش و منطقهاي انجمن زرتشتيان خود را دارد و جوامع زرتشتي هم در روستاهاي مختلف با انجمن زرتشتيان شناسايي ميشوند. درحالحاضر در استان روستايي وجود دارد که همه زرتشتي باشند؟ بله؛ البته کمکم مسلمانان هم به آنجا اضافه شدهاند، ولي هنوز روستاهايي داريم که بيشتر ساکنان آن را زرتشتيان تشکيل ميدهند؛ روستاهايي مثل زينآبادي، چم، مبارکه و روستاهاي سمت تفت زرتشتيان فراواني دارند؛ يا اين طرف به سمت تهران که ميآييم مزرعه کلانتر هم زرتشتيان زيادي دارد؛ اينها روستاهايي است که هنوز عمده ساکنانش زرتشتيها هستند. در گذشته اينها همه خارج از شهر بودند، ولي من درباره خود شهر يزد صحبت ميکنم. در خود يزد محلات مشخصي مختص زرتشتيها بود که حالا همه به شهر ملحق شدهاند و ديگر قابل تفکيک نيستند. فقط اسم محلات رويشان مانده است. اينها هر کدام انجمن زرتشتيان خود را دارند؛ به بيان ديگر يعني ما انجمن زرتشتيهاي يزد داريم، انجمن زرتشتيهاي مريمآباد، رحمتآباد و انجمن زرتشتيهاي خرمشاه را هم در روستاها داريم. آمار مشخصي از زرتشتيها داريد؟ به دلايل مختلف آمار مدوني از زرتشتيان نداريم، اما فکر ميکنم آنها زير 10 هزار نفر باشند. در خود استان يا کل کشور؟ در استان. در کل کشور شايد تعداد زرتشتيان به 20 هزار نفر برسد، ولي اين 20 هزار نفر هم جايي درج نشده است و من هم اطلاع دقيقتري ندارم. اين آماری که میدهم یعنی از زير 10 هزار نفر صحبت ميکنم؛ چون حتی عدد پنج هزار نفر هم زير 10 هزار نفر محسوب میشود. من نميدانم واقعا پنج هزار نفر زرتشتي در يزد داريم، يا 10 هزار نفر؛ من ماکسیمم را بیان میکنم اما باز هم بعيد ميدانم که ماکسيمم به اين تعداد برسد. چطور هيچ وقت آمارگيري نکرديد؟ چندبار در انجمنها مصوب شد، اما هيچگاه اين موضوع عملياتي نشد. ما میزان مهاجرتمان زياد است و همين انجمنهاي متعدد و مهاجرتها باعث شد که جمعمان تکهتکه شود و خيلي نتوانيم آمار منسجمي را بيرون بياوريم. شغل رايج زرتشتيهاي يزد چيست؟ يعني پيشه مشخصي دارند که در آن فعاليت کنند؟ نه؛ اگر منظورتان اين است که مثل ارامنه که عمدتا مکانيک يا طلافروش هستند، زرتشتيها هم به شغل خاصي مشغول باشند که نه، چنين چيزي نداريم. در هر زمينهاي زرتشتيان را فعال ميبينيم. از شغلهاي دولتي، پرستار، معلم، کارمند ادارات دولتي، شغل آزاد، بيمه، گلفروشي و... همهچيز هستند. درباره خدمات زرتشتيان به مردم ايران و يزد گزارشهای زيادي موجود است. منحصرا درباره خدمات جامعه زرتشتي يزديها اطلاعاتي داريد؟ خدماتي را که جامعه زرتشتيان به جامعه يزد داشتهاند، ميشود به چند بخش تفکيک کرد؛ ميتوان گفت خدمات آموزشي يکي از مهمترين خدماتي بوده که زرتشتيان داشتند و البته اين خدمات هم بهدلیل وجود ايرانيان مهاجر به کشورهاي ديگر بود که ظاهرا در هند مشغول تحصيل بودهاند و به آنها پارسيان هند ميگفتند. پارسيان هند زرتشتيهايي بودند که در زمان گذشته، مهاجرت کرده و ساکن هند ميشدند. آنها سرمايهدار بودند و در دوران مختلف به کمک به سرزمين و همکيشان خودشان در ايران مشغول ميشوند، ولي اين کمک به همکشيان بيشتر با خدمات عامالمنفعه همراه بوده است؛ يعني همه شهر از آن بهرهمند ميشدند. بحث آموزش براي زرتشتيان در همه ادوار بسيار مهم بوده که ما مثلا در صدواندي سال پيش مدارس متعدد زرتشتيان را داشتيم که البته همه همشهريان ما از اين مدارس استفاده ميکردند. تعداد مدارس هم فکر کنم حدود صد مدرسه بوده که بيشترشان در محلاتي ساخته شده بود که فقط زرتشتيها ساکن بودند. ولي در مناطق ديگر هم مدارسي بنا کرده بودند که همه استفاده ميکردند. مثلا شهردار قبلي يزد، خودش در يکي از مدارس زرتشتي درس ميخوانده است. درنتیجه میتوان گفت بخش مهمي از خدمات زرتشتيها به شهر يزد، خدمات آموزشي آنها بوده است؛ بهويژه در بحث مدرسهسازي و بهعنوان خيران مدرسهساز خيلي مطرحاند و درحالحاضر هم عمده مدارس قديم اگر هنوز فعال و برپا باشند، دانشآموزان مسلمان در آنها تحصيل ميکنند؛ يعني در آن مناطقي که ديگر از سکونت زرتشتيها تخليه شدند، الان ديگر مسلمانها درس ميخوانند. جدا از خدمات آموزشي زرتشتيان بايد به خدمات عمراني نيز اشاره کرد. ساخت آبانبارهاي متعدد کار زرتشتيان بوده است؛ البته مسلمانها هم آبانبار ميساختند و همه مردم شهر از آن استفاده ميکردند و زرتشتيها هم متقابلا آبانبار ميساختند و دوباره آنها را هم براي استفاده عموم ميگذاشتند. در ورود برق نيز زرتشتيان خدمات شاياني ارائه کردند. فردي با نام مهربان کاووسي اولين کارخانه برق را بنا ميکند که داستان جالبي هم دارد؛ پدر ايشان موتور برق و وسايل و ملزوماتش را از بندرعباس ميآورده که در حين ترخيص، طنابهاي ژنراتور پاره ميشود و ميافتد روي او؛ با اين اتفاق پسر انگيزهاش چندبرابر ميشود و هر طور که بوده بالاخره برق را وارد يزد ميکند. کارخانهاش هم اتفاقا جايي است که سر کوچه مسجدجامع است و برق مساجد را رايگان در اختيارشان قرار ميدهد و از قضا اين آقای کاووسي در زمان قبل از انقلاب هم عضو شوراي شهر بوده که به آن بلديه ميگفتند. ما از قبل از انقلاب يک نفر را در شوراي شهر داشتيم و بعد از انقلاب هم فقط من از زرتشتيان عضو شوراي شهر بودم. درکل ميخواهم عرض کنم زرتشتي و مسلمان فرقي ندارد، ما براي ايران کار ميکنيم. آرامگاه يزد نيز از موقوفات زرتشتيان است يا همان قبرستان ما که در يزد به آن ميگويند خلد برين. براي آرامگاه جمشيد امانت بيش از 80 هکتار زمينش را وقف ميکند. جمشيد امانت آن آرامگاه فعلي را وقف ميکند براي دفن همه انسانها، فارغ از هر دين و مذهبي و به اين مسئله در متن وقفنامهشان هم اشاره ميکنند. از خدمات ديگر زرتشتيان ساخت بيمارستان است. بعد از ساخت بيمارستان گودرز در يزد، تعدادي تخت را به رايگان براي تمام مردم شهر اختصاص ميدهند و هرکس است، ميتواند از آن استفاده کند يا زايشگاه بهمن؛ اولين زايشگاه ساختهشده در يزد است که همه از آن استفاده ميکنند. بالاخره خدمات متعددي توسط زرتشتيان در زمينههاي آموزشي، فرهنگي و بهداشتي- درماني اتفاق افتاده و سعي کردند به همه مردم شهر خدمات برسد؛ فارغ از اينکه اينها زرتشتي هستند و اينها مسلمان و من دليل کسب رأي در دوره پيش را هم ريشهيابي که کردم به همين دليل رسيدم؛ يعني رفتار گذشتگان ما، زرتشتيان ما با مردم شهر بهگونهاي بوده که برادران و خواهران مسلمان من در جبران اين موضوع بود که به يک جوان 27ساله رأياعتماد دادند و اجازه دادند که وارد شوراي شهر شود و ادامهدهنده راه گذشتگان باشد. آقاي نيکنام! شما با خود زرتشتيها که صحبت ميکنيد، بهعنوان کسي که الان ميخواهد مديريت شهري انجام دهد از شما خواسته مشخصي دارند؟ نه، خواستههاي آنها هم در قالب همان خواستههاي شهروندي است و فراتر از آن نيست. البته مثلا بعضي مواردي است که تعهداتي مثلا بين شهرداري و بعضي از نهادهاي زرتشتي برقرار شده که عمل نشده؛ آن خواستهها را دارند که مثلا اينها از گذشته باقي مانده و بايد حلش کنيم. شما در شوراي شهر چه چيزي را ميخواهيد پيگيري کنيد؟ مهمترين چيزي که در ذهنتان است براي شهر يزد، چه چيزي است؟ موضوعات زياد است. بنابراين وقتي به مهمترين اشاره ميشود، نبايد به اين صورت برداشت شود که من راجع به چيزهاي ديگر نقطهنظري ندارم، اما چون خودم جوانترين عضو شورا هستم و خيلي از مسائل جوانانمان را ميبينم، به نظرم ميرسد شهر به نشاط و شادابي بيشتر و به مراکز تفريحي بيشتري احتياج دارد؛ اينکه جوان ما بداند بعدازظهر که از خانه ميآيد، جايي براي تفريح داشته باشد خيلي مهم است و به آن فکر ميکنم. اتفاقاتي که در يک سال گذشته تجربه کرديد، اين چه تغييري در شما ايجاد کرد؛ يعني اگر اين اتفاق برايتان نميافتاد، در عضو شورا بوديد، مثل دوره قبل صرفا يک نماينده معمولي بوديد، ولي الان آن عضو شوراي معمولي نيستيد و جهانبيني شما عوض شده است. شما اين اتفاقات را امر خيري ميبينيد يا شر؟ خير و شرش را نميدانم. اين موضوع خيرهايي را داشته، اما مسئوليتهاي خيلي زيادي را هم روي دوش من ميگذارد. حالا اينکه لطف خدا چه چيزي را در من ديده نميدانم، شايد لايق باشم براي اين مسئوليت. بله، درست ميفرماييد. اين ديدگاه، اين تغيير جايگاه و تغيير ماهيت بر ما واجب ميکند که من از اين بهبعد بهگونهاي ديگر عمل و رفتار کنم، اما در هر دو حوزه؛ يعني خيليها ميخواهند من را معرفي کنند، تحت عنوان زرتشتي شوراي شهر معرفي ميکنند. اين است که هر دو تا اينها را در کنار هم قرار ميدهد؛ يعني هم آن جايگاه غيرمسلمانبودن و هم آن جايگاه شوراي شهري را. بايد براي هر دوی اينها برنامهريزي داشته باشيم. فعلا براي اين بحث اقليت مذهبي يا همان ايرانيان غيرمسلمانش. به نظرم ميآيد که سفير صلح شدن براي اين موضوع بتواند يک گام جديدي باشد، يک اقدام جديدي و يک حرف جديدي براي گفتن حداقل در اين حوزه باشد، چون حداقل جايگاههاي اقليتهاي ديني نهايتا ميرسد به نمايندگان مجلس و در همانجا متوقف ميشود. جهاني هم ميشود انديشيد. اين الان ميتواند يک دريچه جديدي را باز کند. وقتي صحبت از دريچه صلح ميکنيم، ميتوانم اين جهانبيني را در جايگاه خودم تغيير دهم، اما موضوع شورايي را هم نبايد فراموش کنم که من بههرحال از همين مردم شهر رأي گرفتم، براي همين موضوعات شهر. اولا نبايد کارهاي قبليام را فراموش کنم، حتي آن کارهاي خرد را، چون مردم دوباره قبلا از من همه اينها را ميخواستند و الان من دوباره برگشتم به همان جايگاه؛ يعني باز هم من عضو شوراي شهر يزد هستم و بايد اين جايگاه را حفظ کنم؛ در کنار اينکه بتوانم بزرگتر بينديشم، اقدامات بزرگتري را انجام دهم، از اين لطف خدا و قدرتي که ايجاد شده، براي بازگرداندن جايگاه اصلي شورا و شوراي شهر تلاش کنم، بهگونهاي که يادگار خوبی باشد در دورههاي بعدي، اما بايد آن امورات عادي روزمره خودم را هم پيش بگيرم که مردم آن رضايتمندي خاص خودشان را داشته باشند. باور کنيد خواستههاي مردم ما نميتوانم بگويم متأسفانه، واقعا خيلي خواستههاي کمي است و الان يکسري از حقوقشان را فقط ميخواهند و اين حداقل کاري است که من وظيفه خودم ميدانم که بايد اين کار را انجام دهم. اگرچه من وامهاي بزرگ را بايد با مشورت بزرگاني مثل جنابعالي که تجربه داريد و کمک ميگيريم که ببينيم چه کارهايي انجام دهیم؛ چون الان يک لطفي به من شده و يک موقعيتي است، اين را بايد با همديگر همانديشي کنيم و به خوبي به سرانجام برسانيم براي شوراها. از آنطرف براي حقوق اقليتهاي مذهبي و مهمتر از آن رساندن پيام دوستي و صلح ايران به گوش جهانيان، اين بزرگترين وظيفه است و ميتواند تأثيرش را در خيلي از جاها بگذارد؛ از سرمايهگذاري گرفته، از گردشگري گرفته و خيلي مسائل ديگر. هرچقدر اندک هم بتوانم روي اين ديدگاهها تأثير بگذارم، شايد بتواند درصدش براي کشورمان خيلي بزرگتر باشد و براي همين هم در اين فکرهاي بزرگ هستم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.