یک پای مزاحم رئالیستی
محمدحسن خدایی
گویا این روزها زیست و زمانه مردمان، بیشازپیش ملهم از فضای مجازی و البته سوءتفاهمهایش است؛ وضعیتی که به شکل خلاقانه در نمایش «پا» روایت میشود. زنوشوهری که به عادت هرروزه، با دوست خود که زنی مهاجرتکرده به لندن است، از طریق اسکایپ تماس تصویری برقرار کرده و اینبار میانشان اختلاف افتاده که آیا در گوشه اتاق و کنار گلدان، پای مردی غریبه را دیدهاند یا موکت جمعشده را؟ اگر در تصویر اسکایپی، پا بوده باشد، آیا این نشانی است از خیانت زن به شوهر غایب خود؟ نمایش پا روایت عدم توافق در جزئیات کوچک است که چگونه مسبب شکاکیتی تمامعیار در قبال مناسبات خانوادگی شده و آن را تا مرز فروپاشی به پیش میبرد. نمایش پا، همچنین تأکیدی است بر بحرانیشدن نسبت ما با واقعیت زندگی روزمره، آنهم به میانجی فضایی که به تسخیر رسانههای مجازی درآمده. میدانیم که پیشفرضها درک ما از جهان را تغییر داده و قضاوت را تحتتأثیر خود درمیآورند. از یک منظر پدیدارشناختی، برای ادراک اشیا، باید بیواسطه به خود آنان رجوع کرد، آنهم با اپوخهکردن پیشفرضها، اما در نمایش پا، میتوان دشواری این رویکرد را مشاهده کرد و به چشماندازی اشاره کرد که هرکس امکان آن را مییابد که از آنجا بر ابژهها نظر کند. حال اگر این چشمانداز با فضای مجازی درهم آمیزد، با واقعیتی مجازیشده روبهرو خواهیم بود که درک ما را از اشیا، انسان و مناسبات مادیاش، مدام تغییر میدهد. آرمین حمدیپور در مقام نویسنده، طراح و کارگردان، لحنی بازیگوشانه اختیار کرده و طنزی قابل اعتنا ساخته است. علاوهبر زنوشوهر که اغلب در اتاق حاضرند و بر سر مسائل پیشآمده، جروبحث میکنند، یک نصاب ماهواره و دخترک همسایه، شخصیتهایی هستند که به تناوب با ورود و خروجشان، از اجرا ملالزدایی کرده و فضایی طنازانه میسازند. هر دوی آنها در مقام «دیگری»، با گفتار و کنش خود، بر ادراک ما از واقعیت تأثیر گذاشته و بهنوعی آن را به چالش میکشند. آنان حاشیهای و غیرمنتظرهاند، اما مانند نوری هستند که در تاریکی بر ما میتابند. دیرزمانی است که تئاتر ما، نسبت به حضور «دیگری» بیتوجه است و از امکانهای آن محروم. نمایش پا، گشوده به «دیگری» است؛ دیگری مانند امری نامنتظر. رویکرد فلسفی اجرا، نسبیگراست. گویا در زمانهای بهسر میبریم که حتی افراد نزدیک بههم، تلقی مشترکی از واقعیت ندارند و مدام باید جزئیات را واکاوید و از چشماندازی تازه به ماجرا نگریست تا امکان فهم مهیا شود. بنابراین اجرا به دو تکه تقسیم شده تا روایتگر دو طرف ماجرا باشد؛ هم از منظر زن که بازیگر است و عاشق اتودزدن و هم از منظر مرد که داور و کارشناس فوتبال است. هر دو نفر ذهنی جزئینگر دارند. مرد که پای راستش در مسابقه فوتبال صدمه دیده، اغلب مانند یک کارشناس خبره فوتبال ظاهر شده و گفتارش یادآور کارشناسان برنامههای تلویزیونی ورزشی است، اما زن بیش از آنکه به گفتار و استدلال تکیه کند، مدام در پی اجرای تئاتری ماجراست. تقابل این دو رویکرد، جذاب است و دیالکتیکی، اما هر دو نفر از یاد نمیبرند که میتوان از رویکرد طرف مقابل استفاده کرد و منطق خود را پیش برد. چه استدلالگرایی و چه اتودزدن تئاتری، در نهایت بیانگر این است که چگونه عدم تفاهم در جزئیات، میتواند نشانی باشد از شکافهای عمیق و بیوفاییهای مهلک. نمایش پا در باب فضای مجازی است؛ فضایی که در آن میتوان ژست تکثر گرفت و با تکنولوژی، تمنای تغییر همهچیز را داشت. آرمین حمدیپور با رویکردی نسبیگرا، اجرائی دوپاره بر صحنه آورده است. تو گویی هر تکه، اتودی است بر تکه قبلی یا بعدی؛ توهمی از تکثر که میتوان تا ابد ادامهاش داد. اگر که تفاهم بر سر واقعیت ناممکن شده باشد و اجرای تئاتری از آن، امکانی برای مفاهمه و ادراک. نمایش پا، در نقد تکنولوژی، اما تکنولوژیزده نیست و با روایتی دقیق، بازیهای بهیادماندنی و خلق فضایی مینیمال، صدای تازهای است برای تئاتر این روزها کمرمق ما؛ نمایشی که به میانجی حضور در اولین جشنواره تئاتر شهرزاد، امکان اجرای عموم و مواجهه با مخاطبان پایتخت را یافت. گو اینکه گروه اجرائی از فضای آکادمیک تئاتر شیراز میآید و پیش از آنکه به فضای حرفهای متعلق باشد، از تئاتر دانشگاهی برآمده و همچنان امیدبخش است؛ با بازی خوب پویان فریدونی، نگین تهمتن، فرزاد نامآوری، حانیه رضایی و رعنا شبانکاره.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.