خاورمیانه روی خط آتش
اردشیر زارعیقنواتی: حال و روز امروز خاورمیانه حداقل در حوزه کشورهای خلیجفارس، عراق، سوریه، فلسطین و یمن نهتنها خوب نیست که بهشدت هم وخیم است و بیشتر به یک بیمار اورژانسی در وضعیت وخیم میماند. از آنجا که مشکلات و رخدادهای این منطقه تا حدود زیادی در یک پیوند نزدیک با هم قرار دارند، هماکنون اوجگیری منازعات در همه این حوزهها نشان میدهد که منطقه در حال یک پوستاندازی و به احتمال زیاد تشدید درگیریهای جدید است که میتواند همین تتمه ثبات موجود را هم بر باد دهد. از طرف دیگر در هر سه بعد ملی، منطقهاي و بینالمللی هماینک همه نیروهای رقیب در تقابل با هم قرار گرفتهاند و از مرحله رقابتهای نیابتی هم در حال گذار به مرحله رویارویی مستقیم هستند. به یک تعبیر بسیار ساده و عینی میتوان گفت که خاورمیانه هماکنون روی خط آتش قرار گرفته و یک حرکت نادرست سیاسی و اشتباه محاسبه نظامی میتواند فاجعه منطقهای را به دنبال داشته باشد. این وضعیت در شرایطی که نیروهای آلترناتیوی در منطقه هیچ نشانهای از کاهش تنش را نشان نمیدهند، دست قدرتهای فرامنطقهای برای دخالت بیشتر و شراکت در تجاوزات مستقیم را افزایش داده است. اظهارات هفتههای اخیر از سوی رهبران آمریکایی که واکنش متقابل رهبران روسیه را به دنبال داشت، بهخوبی نشان میدهد وضعیت وخیم و شکنندهتر از آن است که گمان میشود. در خلیجفارس به موازات بازگشت تحریمهای آمریکا علیه ایران بعد از خروج «دونالد ترامپ» از توافق هستهای «برجام» و نزدیکشدن به مرحله دوم این تحریمها که به نظر مقامات واشنگتن باید صادرات نفت ایران به صفر برسد (که امکانپذیر نیست اما کاهش صدور نفت ایران از هماکنون آغاز شده است) بحث امنیت خلیجفارس و تنگه هرمز به یک موضوع اصلی در شطرنج سیاسی- امنیتی منطقه تبدیل شده است. تعیین «برایان هوک»، مسئول ویژه رسیدگی به امور ایران در وزارت خارجه آمریکا، یک قطعه دیگر از همین پازل تشدید منازعه و تمرکز بر فشارهای خردکننده در شرایطی است که هژمونی جهانی آمریکا بهشدت در حال افول بوده و راست افراطی به رهبری ترامپ سعی در معکوسکردن این روند حتی به بهای یک جنگ دارند. در سوریه به موازات پیروزی ارتش این کشور به کمک متحدان خود و به تعبیری شکست پروژههای جنگ داخلی و فجایع تروریسم در قالب گروههایی همچون «داعش» با کمک کشورهای امپریالیستی و در رأس آن آمریکا، ارتجاع منطقه به رهبری عربستان، تمایلات تجاوزکارانه تاریخی اسرائیل و ترکیه، موضوع حمله به منطقه «ادلب» بار دیگر همه نیروهای حاضر در صحنه را به تحرک و رویارویی واداشته است. درحالیکه از قبل آمریکا و چند کشور اروپایی اعلان کردهاند در صورت استفاده دولت «بشار اسد» از تسلیحات شیمیایی (بهانه همیشگی) در حمله به ادلب واکنش قاطع نشان میدهند، اینبار روسیه بخش بزرگی از ناوگان دریایی خود را به دریای مدیترانه و در جوار مرزهای سوریه مستقر کرده و آمریکاییان نیز ناوگان دریایی خود را در این منطقه و خلیجفارس بهشدت تقویت کردهاند. این رویارویی در آستانه جنگ ادلب نشان میدهد که رخدادهای سوریه به نقطه تعیینکننده رسیده است و طرف مقابل نمیخواهد شاهد پیروزی قطعی دولت اسد باشد. اما در جنگ یمن اوضاع بهنفع ائتلاف به رهبری عربستان جریان ندارد و بعد از حملات عدیده به غیرنظامیان و بهویژه کودکان که به قربانیشدن صدها نفر در هفتههای اخیر منجر شد، با گزارش بازرسان تحقیق سازمان ملل متحد در محکومیت و ایراد اتهام رسمی علیه نیروهای ائتلاف درخصوص جنایات جنگی، افکار عمومی جهانی علیه ریاض بسیج شده است. بعد از گزارش سازمان ملل متحد و فشارهای زیادی که در پارلمانهای کشورهای فروشنده تسلیحات و حامی عربستان وارد شد و به تبع آن واکنش دولتهای این کشورها را به دنبال داشت، بالاخره ریاض پذیرفت که بر اثر اشتباه عوامل اجرائی این فجایع انجام شده است. یمن بعد از این گزارش از حاشیه و بیتفاوتی جهانی خارج شد و هماکنون فشار بر ائتلاف به رهبری عربستان و امارات متحده عربی بهشدت افزایش یافته است. در اینجا هم پای ایران به موضوع کشیده میشود. در عراق نیروهای مستقل یا حامی محور آمریکا-عربستان بهشدت در حال یارگیری هستند و همزمان اعتراضات مردمی علیه فساد حاکم در ساختار سیاسی این کشور تشدید میشود. عراق هم امروز به سیاهچالهای برای منطقه تبدیل شده است و این رقابت سیاسی میتواند این کشور را دوباره آبستن بیثباتی سیاسی و میدان منازعات نظامی کرده و پای ایران را نیز به موضوع باز کند. هیچگاه اوضاع خاورمیانه اینچنین بد و متلاطم نبوده است و به همین دلیل با اهداف تجاوزکارانه خارجی یک حرکت اشتباه میتواند در این خط آتش فاجعهای بزرگ را رقم بزند و در چنین شرایطی بازیگران خط مقدم در صورت اشتباه میتوانند سیبل تهاجمات خارجی باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.