|

چرا آمریکا خاورمیانه را درک نمی‌کند؟

مارکو کارنلوس . سفیر سابق ایتالیا در عراق

یادداشت اخیری که در واشنگتن‌پست به قلم دیوید ایگناتیس، ستون‌نویس این روزنامه، منتشر شده، مثال چشمگیری است از مشکل ایالات‌ متحده در فهم جهان امروز و به‌ویژه، جهان عرب. ایگناتیس با اتکا به نگرانی‌های یکی از نخبگان عرب متحد ایالات‌ متحده، نسبت به «عواقب ناخواسته عقب‌نشینی ایالات ‌متحده در خاورمیانه» ابراز نگرانی کرده است. این روزنامه‌نگار از این واقعیت ابراز ناراحتی کرده که «قدرت و ارزش‌های آمریکا دیگر مثل گذشته اهمیت ندارد». موضع او مبتنی‌بر این فرض است که شرایط برای هستی ایده‌آل و نظم جهانی پایدار تنها به شرطی تضمین می‌شود که قدرت و ارزش‌های آمریکا به اشتراک گذاشته شوند. تفکر دوگانه این مقاله تأکید می‌کند که درحال‌حاضر «ایالات‌ متحده هیچ تمایلی به داشتن فعالیت بیشتر در خاورمیانه ندارد». این ادعای عقب‌نشینی آمریکا ظاهرا از دولت اوباما شروع شد، اما اکنون به‌شدت دولت ترامپ را به‌خاطر آن سرزنش می‌کنند. حتی اگر این واقعیت را نادیده بگیریم که در تاریخ اخیر، بخش قابل‌توجهی از مردم خاورمیانه آماج «فعالیت ایالات‌ متحده در خاورمیانه» بوده‌اند، آنچه در ادامه این مقاله می‌آید بسیار عجیب‌وغریب است. ایگناتیس به ‌نقل از همان منبع عربی تأکید می‌کند که عقب‌نشینی ایالات ‌متحده می‌تواند به این معنا باشد که کشورهای عربی باید روی پای خودشان بایستند. تا اینجای کار مشکلی نیست به‌جز اینکه از نظر ایگناتیس و منبعش، تنهاگذاشتن کشورهای عربی تنها به یک معنی است: «نزدیکی بیشتر به روسیه و چین». این نمونه خسته‌کننده و کسالت‌آور دیگری است از تفکر دوگانه غربی. شاید برخی این‌طور استدلال کنند که نتیجه‌گیری این ستون‌نویس نواستعمارگرایانه، بر پایه اورینتالیسم (شرق‌شناسی) یا بیش از حد مشوقانه باشد؛ ولی نکته انکارنشدنی این است که این مقاله کوچک‌ترین اعتمادی به اراده و توانایی‌های عرب‌ها برای یافتن راهشان در مدیریت سیاست خارجی خود در منطقه و سایر نقاط جهان نشان نمی‌دهد. به نظر می‌رسد نتیجه‌گیری ژئوپلیتیک اجتناب‌ناپذیرش این است که دوری از ایالات‌ متحده تنها یک پیامد ممکن دارد و آن نزدیکی به روسیه یا چین است. هیچ بدیل یا راه میانه‌ای وجود ندارد. یاوه‌سرایی این ستون‌نویس آمریکایی می‌افزاید: «شاید رویکرد من به سیاست خارجی متعلق به عهد دقیانوس باشد، ولی من همچنان خواستار خاورمیانه مدرنیزه‌شده‌ای هستم که ارزش‌های آمریکایی را به اشتراک می‌گذارد و من حسرت می‌خورم از اینکه نفوذ خودمان در این منطقه را از دست داده‌ایم یا حتی از اینکه مردمان و ایده‌های معقول از اینکه چتر هژمونی ایالات‌ متحده از بین رفته، رنج می‌برند... . من شاهد مثال‌هایی از تصمیمات بدی هستم که زمانی اتفاق افتاد که رهبران این کشورها تصور کردند آمریکا اهمیتی ندارد». این جمله‌ها چنان یاوه هستند که باید جمله‌به‌جمله آن را تحلیل کرد: «شاید رویکرد من به سیاست خارجی متعلق به عهد دقیانوس باشد». حداقل، ایگناتیس دچار شک و تردید است. احتمالا این صادقانه‌ترین جمله کل مقاله اوست. «من همچنان خواستار خاورمیانه مدرنیزه‌شده‌ای هستم که ارزش‌های آمریکایی را به اشتراک می‌گذارد...». باز هم، نویسنده این تصور را مطرح می‌کند که خاورمیانه فقط زمانی می‌تواند خود را مدرن کند که از ارزش‌های آمریکایی استقبال کند. «... من حسرت می‌خورم از اینکه نفوذ خودمان در این منطقه را از دست داده‌ایم یا حتی از اینکه مردمان و ایده‌های معقول از اینکه چتر هژمونی ایالات‌ متحده از بین‌ رفته، رنج می‌برند». ازدست‌دادن نفوذ بخشی از چرخه‌ای تاریخی است که ممکن است برای هر کشور بزرگی رخ دهد. این روند ممکن است افزایش یابد؛ اگر از این نفوذ به طرزی ناخوشایند استفاده شود، مثل مورد ایالات ‌متحده در 25 سال گذشته. این مفهوم که افراد و ایده‌های معقول در غیاب چتر آمریکا عذاب می‌کشند هم به‌عنوان یک اصل علمی تأیید شده و این هم همان داستان قبل است و نیازی به توضیح بیشتر ندارد. بااین‌حال، رک‌گویی ایگناتیس باید در نظر گرفته شود. او از مفهوم هژمونی ایالات‌ متحده استفاده می‌کند و حتی تلاش نمی‌کند از اصطلاح بیشتر رایج «رهبری ایالات متحده» استفاده کند؛ اصطلاحی که پوشش سیاسی موردنیاز برای اعمال سیاست‌های امپریالیستی ایالات متحده را در سرتاسر جهان فراهم می‌کند. «من شاهد مثال‌هایی از تصمیمات بدی هستم که زمانی اتفاق افتاد که رهبران این کشورها تصور کردند آمریکا اهمیتی ندارد». این دیگر خیلی جالب است. به نظر می‌رسد نتیجه‌گیری او این است که وقتی آمریکا آن دوروبرها نیست فقط تصمیمات بد گرفته می‌شود. اما جالب‌تر یکی از مثال‌هایی است که ایگناتیس برای توجیه اظهارات خود می‌زند: اشتباهات مدام محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان‌سعودی. واقعیت ناراحت‌کننده واقعیت ناراحت‌کننده این است که این تصمیمات ناخوشایند ولیعهد سعودی به‌خاطر این نیست که آمریکا اهمیت ندارد، بلکه دقیقا برعکس. درواقع حمایت بی‌قیدوشرط واشنگتن از ولیعهد سعودی بود که او را به سمت اقدامات بی‌پروایانه‌ای سوق داد. دولت‌های ایالات متحده، در زمان اوباما و حالا ترامپ، بدون درنظرگرفتن تأثیرات ویران‌کننده کمپین بمباران یمن از نیروی هوایی عربستان حمایت لجستیکی و اطلاعاتی کرده‌اند. ریاض اولین پایتخت خارجی بود که دونالد ترامپ برای سفر انتخاب کرد، درحالی‌که نسبت به بازداشت بازرگانان سعودی و سرکوب فعالان زن سکوت ناامیدکننده‌ای در پیش گرفته است. بااین‌حال، نتیجه‌گیری متکبرانه ایگناتیس به بهترین نحو نشان‌دهنده مشکل فزاینده آمریکا در فهم و کنارآمدن با تقریبا هرکسی است که از مرزهای این کشور فراتر می‌رود: «حتی در جهانی که به نظر می‌رسد قدرت نظامی و دیپلماتیک ایالات‌ متحده در حال عقب‌گرد است، عنصری از نظم ایالات‌ متحده وجود دارد که همچنان قوی است و آن قدرت ماست بر اقتصاد جهانی... در اقتصادی که همچنان جهانی است، تنهایی پیش‌رفتن راه درستی نیست، جماعت». به بیان دیگر، اگر شما با ما موافق نیستید، ما به‌سادگی تحریم‌های ظالمانه‌ای بر شما اعمال می‌کنیم تا اقتصادتان را فروبپاشیم. آنچه در رویکرد ایگناتیس و به طرزی نگران‌کننده‌تر، در رویکرد واشنگتن در قبال جهان وجود دارد، این است که دقیقا این ویژگی غیرقابل‌قبول قلدرمآبانه «امپریالیستی» است که برخی از کشورها را به سمت جست‌وجو برای یافتن بدیلی برای نظم تحت رهبری ایالات‌ متحده می‌کشاند. منبع: میدل‌ایست‌آی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.