|

فرمان ملك‌سلمان رؤياي وليعهد را بر باد داد

پدر عليه پسر

در دو سال اخير مقام‌هاي عربستان و در صدر آنها محمد بن‌سلمان، وليعهد جوان اين کشور، تبليغات زيادي بر موضوع عرضه عمومي پنج درصد سهام شرکت ملي نفت عربستان (آرامکو) انجام دادند؛ حتي مذاکراتي هم با بانک‌هاي بين‌المللي و دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور ايالات متحده، صورت گرفته بود. عرضه پنج درصد از سهام آرامکو که حدود صد ميليارد دلار ارزش‌گذاري شده، اصلي‌ترين بخش برنامه اصلاحات گسترده اقتصادي محمد بن‌سلمان با عنوان «چشم‌انداز 2030» است که قرار بود وابستگي عربستان به نفت را کاهش دهد. عرضه اين سهام در ماه‌هاي گذشته بارها به دليل شرايط داخلي و بين‌المللي به تأخير افتاد تا اينکه سرانجام به‌طور رسمی اعلام شد تا اطلاع ثانوي عرضه اين سهام صورت نمي‌گيرد. به اين ترتيب، با توقف اجراي مهم‌ترين بخش از برنامه وليعهد جوان عربستان، پرونده «چشم‌انداز 2030» نيز بسته شد. در ابتدا رسانه‌ها، مشکلات و محدوديت‌هاي مالي رياض را دليل توقف عرضه سهام آرامکو عنوان کردند، اما ظاهرا پاي ملک سلمان، پادشاه عربستان، در ميان است. چند مقام حکومت عربستان به رويترز گفته‌‌اند ملک سلمان فرمان توقف اجراي برنامه‌هاي پسرش را صادر کرده است. تصميم پادشاه عربستان پس از برگزاري جلساتي با اعضاي خانواده، بانکداران و مقام‌هاي ارشد نفتي اين کشور و در اواخر ماه رمضان امسال اتخاذ شده است. به اعتقاد نزديکان ملک سلمان، عرضه اوليه عمومي سهام آرامکو که به‌طور کامل تحت کنترل حکومت عربستان قرار دارد، نه‌تنها کمکي به خاندان پادشاهي اين کشور نمي‌کند، بلکه چالش‌هايي نيز به همراه دارد. نگراني عمده اين است که عرضه عمومي سهام شرکت نفت ملي عربستان مي‌تواند جزئيات مالي آرامکو را افشا کند. ملک سلمان در اواخر ماه رمضان پيامي براي ديوان پادشاهي ارسال کرد و خواستار لغو عرضه عمومي سهام آرامکو شد. پادشاه عربستان مديريت آرامکو را به پسرش محمد بن‌سلمان، وليعهد خود، انتقال داده بود و کميته‌اي شامل وزراي انرژي و اقتصاد در کنار وليعهد جوان، مديريت شرکت ملي نفت عربستان را که بزرگ‌ترين صادرکننده نفت جهان به شمار مي‌آيد، بر عهده داشتند؛ اما در کشوري مانند عربستان که دهه‌هاست تحت حاکميت خاندان سعود قرار دارد، اصلا عجيب نيست يکباره پادشاه فراتر از هر نهادي تصميم نهايي را اتخاذ کند. توقف عرضه عمومي سهام آرامکو ضربه‌اي مهم به برنامه‌هاي محمد بن‌سلمان محسوب مي‌شود. ملک سلمان در حالي چنين تصميمی گرفته که در ژانويه 2015 تقريبا تمام اختيارات خود را به او تفويض کرده بود و حال قصد دارد پسرش را تحت کنترل داشته باشد. محمد بن‌سلمان از 2015 علاوه بر وليعهدي خاندان سعودي، وزارت دفاع و رياست بر دادگاه عالي عربستان را نیز در اختيار دارد. در اين مدت، سلمان جوان جنگي پرهزينه در يمن عليه حوثي‌ها به راه انداخته و موضع تندتري عليه ايران اتخاذ کرده و همچنين قطر را تحت تحريم ديپلماتيک و تجاري قرار داده است. او در راستاي توسعه قدرت خود، کودتايي نيز براي پاک‌سازي رده‌هاي مختلف حکومت و گسترش اختيارات خود انجام داد که با برکناري بسياري از اعضاي خاندان سلطنتي و مقام‌هاي نظامي عربستان همراه بود. محمد بن‌سلمان رياست بر شوراي اقتصادي عربستان را هم بر عهده دارد و در اين جايگاه اقدام به کاهش هزينه‌هاي حکومتي، توسعه بخش خصوصي و جذب بيشتر سرمايه‌گذاري خارجي کرده است. پادشاه عربستان همچنين به پسرش اجازه داد دست به اصلاحات گسترده اجتماعي در اين کشور بزند که اعطاي آزادي بيشتر به زنان در صدر اين اصلاحات قرار دارد. با وجود اينکه ملک سلمان اختيارات گسترده‌اي به پسرش اعطا کرده، اما بارها در اقدامات وليعهد مداخله کرده است که موضوع طرح صلح خاورميانه بيش از همه در رسانه‌ها جلب توجه کرد. سال گذشته و با مطرح‌شدن بخش‌هايي از جزئيات طرح ترامپ براي صلح اسرائيل و فلسطينيان، محمد بن‌سلمان بلافاصله به حمايت از اين طرح جنجالي پرداخت که يکي از مهم‌ترين بندهاي آن به‌رسميت‌شناختن بيت‌المقدس به‌عنوان پايتخت رژيم اسرائيل بود، اما ملک سلمان با مداخله خود اعلام کرد رياض با طرحي که شامل پايتختي بيت‌المقدس براي اسرائيل باشد، موافق نيست. او پس از اعتراض‌هاي گسترده جهان اسلام در سخنراني خود در اجلاس اتحاديه عرب در ماه آوريل، بر تداوم تعهد رياض به هويت عربي و اسلامي بيت‌المقدس تأکيد کرد. مقام‌هاي اقتصادي عربستان پيش از اين گفته بودند دو عامل باعث لغو عرضه عمومي سهام آرامکو شده بود؛ دليل اول نگراني از اظهارات عمومي محمد بن‌سلمان در سال 2016 بود. او ادعا کرده بود عرضه عمومي سهام شرکت ملي نفت عربستان ارزش اين شرکت را تا دو هزار ميليارد دلار افزايش خواهد داد. نگراني ديگر اين بود که اين عرضه عمومي حتي در حد پنج درصد، مي‌تواند باعث افشاي اطلاعات و جزئيات اقدامات مالي آرامکو شود. از سوي ديگر، برخي رؤساي بانک‌هاي مهم غرب در ديدار‌هاي خود با ملک سلمان از پايبندنبودن وليعهد به تعهدات مالي‌اش در قبال اين برنامه و وام‌هايي که از آنها دريافت کرده است، انتقاد کرده بودند. بر اساس گزارش رويترز، مديران آرامکو تحت مديريت ملک سلمان تا ماه آوريل به سه تعهد مالي برنامه به بانک‌هاي بزرگ غربي عمل نکرده و پرسش‌هاي خبرنگاران را در‌اين‌باره نيز بي‌پاسخ گذاشته بودند. با وجود اينکه در ابتدا اعلام شده بود مشکلات و محدوديت‌هاي مالي باعث تعويق عرضه سهام آرامکو شده، اما مقام‌هاي اقتصادي عربستان مي‌گويند با وجود کاهش قيمت نفت که کاهش درآمدهاي اين کشور در سال‌هاي اخير را در پي داشته، عربستان هنوز هم مي‌تواند بودجه مورد نياز براي اجراي برنامه «چشم‌انداز 2030» را فراهم کند، اما وتوي پادشاه دليل اصلي توقف عرضه اين سهام شده است. با وجود اظهارات محمد بن‌سلمان مبني بر شفافيت کامل در اجراي اين برنامه، ملک سلمان نسبت به اين تعهد پسرش خوش‌بين نيست و ‌پيش‌بيني‌ناپذیر بودن اقدامات وليعهد جوان، پادشاه عربستان را نگران کرده است. اين نگراني را مقام‌هاي ارشد خاندان پادشاهي، برخي وزرا و تجار سرشناس عربستان نیز به ملک سلمان انتقال داده‌اند. وتوي ملک سلمان بر «چشم‌انداز 2030» ضربه بزرگي به برنامه‌هاي محمد بن‌سلمان وارد مي‌کند و مي‌تواند اعتبار او را در خاندان حاکم و جامعه عربستان کاهش دهد، اما به نظر نمي‌رسد ملک سلمان قصد داشته باشد بيش از اين از اختيارات پسرش کم کند. او همچنان محمد بن‌سلمان را جانشين خود مي‌داند. نزديکان ملک سلمان مي‌گويند او با اين اقدام قصد دارد نشان دهد که با وجود اعطاي اختيارات فراوان به پسرش، هنوز هم تصميم‌گيرنده نهايي است و سياست‌هاي مهم در عربستان بدون تأييد و جلب‌نظر او به اجرا در نخواهد آمد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.