بررسی استراتژیهای پیشروی رئیسجمهوری در پاسخ به مجلس
آقای روحانی! چایتان سرد نشود
نرگس آذری*
حسن روحانی، رئیسجمهور دولت دوازدهم، امروز برای پاسخ به سؤال نمایندگان در مجلس حاضر میشود. گفتوگو با نمایندگان در معرض دید ملت انجام میشود و پیامدهای آن برای فضای عمومی جامعه و فضای اقتصاد و سیاست حائز اهمیت است. حسن روحانی در دو حوزه در معرض نقد و بررسی قرار میگیرد. بخشی از این گفتوگو پاسخ وی در مورد سؤالات نمایندگان است که اطلاعاتی راجع به فعالیتهای صورتگرفته، تغییرات پیشبینیشده و دستاوردهای مربوط به آن خواهد داد، اما بخش دوم، کلیتی از نقش رئیسجمهور است که پس از گفتوگو در خاطر مردم میماند. بخش دوم چیزی بیش از آنچه میگوید است، درواقع کلیت بازی رئیسجمهور در فضای نمایشی است که صحنه مناسبات در حوزههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور را ترسیم میکند. اینکه حسن روحانی در چه نقشی حاضر خواهد شد و چگونه با مهرههای مخالف و موافق بازی خواهد کرد بخشی از استراتژی گفتوگوی وی است. این استراتژیها احتمالا در اتاقهای فکر در حال بررسی است. دادهها و اطلاعات زیادی از دستگاههای مرتبط جمعآوری و طبقهبندی شدهاست و مشاوران، استراتژیهای مختلفی برای گفتوگو را توصیه كردهاند، اما شاید آن بخش دوم احتمالا باز هم مهجور مانده و هرچند عجیب، اما ظاهرا فکری برای آن بخش مهمتر نمیشود؛ آن بخشی که مانند چای روی میز است که باید بهموقع و با لبخند، روبهروی میزبان نوشیده شود، آنجا که میهمان درگیر تعارفات یا جدل میشود، چای سرد میشود و از دهن میافتد؛ یعنی زمانش به پایان میرسد و برای ما باز هم همان افسوس همیشگی برجای میماند؛ «باز هم رئیسجمهور آنچه را منتظرش بودیم نگفت، امید از میان رفت و چای سرد شد!». این نوشتار قصد دارد پیش از این گفتوگو، دوگانههای نقشی را که او بازی میکند و خاطرهای که ترسیم میکند تجسم کند و البته ترجیحش را هم بگوید، شاید این توضیحات، شروعی برای بحث و بررسی درباره گفتوگوی رئیسجمهور و قالبی برای ارزیابی وی در فضای عمومی جامعه باشد.
رئیسجمهور بهعنوان حامل پیام آرامش یا مدیری در مرکز و جریان نگرانیها سخن خواهد گفت؟ توجیه مسائل اقتصادی و سیاسی پدیدآمده با اتکا به شاخصها و آمارهای مربوط به عملکرد دولت در این زمینه حتما در پاسخ به سؤالات نمایندگان مطرح خواهد شد، اما باید دید رئیسجمهور از این شاخصها برای نفی احساس ناامیدی و نگرانی اقتصادی مردم استفاده خواهد کرد یا فرصتی به خود و دولت میدهد تا با مردم از در همدلی سخن بگوید. روحانی از ابتدای دولت با اتکا به شاخصهای اقتصادی برای بیان وضعیت اقتصادیِ بهبودیافته از احساس واقعی مردم نسبت به مسائل اقتصادی و آینده فاصله گرفته است. باید دید که وی اینبار تصمیم دیگری خواهد گرفت یا نه؟ این تصمیم میتواند اینگونه باشد که وضعیت نگرانکننده را توضیح دهد تا این احساس در مردم پدید آید که او خود به این وضعیت واقف است و برای کاهش پیامدهای چنین اظهاراتی از ابزارهای کنترلی و حمایتی دولت پرده بردارد. این ابزارها هستند که نگرانی را کاهش میدهند و نه انکار و نفی نگرانی موجود با اتکا به دادههای آماری. رئیسجمهور با گفتوگو در مورد عوامل سیاسی وضعیت موجود مردم را در جریان مسائل پنهانی قرار میدهد یا افشاگری را به مثابه ابزار فشار سیاسی برای رقبا به کار میبرد؟ افشاگری میتواند بخشی ضروری از توجیه مسائل اقتصادی پدیدآمده باشد. افشاگری به معنای توضیح و توصیف مسائل سیاسی دخیل در ایجاد شرایط اقتصادی مبتلابه است. افشاگری اما میتواند رئیسجمهور را در موضعی سیاسی و درگیر در بازیهای سیاسی قرار دهد که در مقابل تصویر رئیسجمهور بهعنوان مدیری باتدبیر است. او ممکن است برای افشاگری وارد چالشهای لفظی با نمایندگان مجلس يا دستگاههاي ديگر شود که پیش از این مدنظر نبوده است و بهجای بیان علل سیاسی، بازیهای سیاسی را تداعی میکند. تدبیر و سیاست میبایست در گفتار رئیسجمهور توأمان و نه در مقابل یکدیگر دیده شود؛ تدبیری که سیاست را به خدمت منافع ملی و همبستگی سیاسی به کار میگیرد. زمانی که علت مسئله اقتصادی مورد پرسش، سیاسی یا خارج از قدرت و کنترل دولت است (مانند وجود مبادی ورود کالا که از دسترس دولت خارج است، در پاسخ به سؤال درباره قاچاق کالا و پاسخگونبودن بخشهایی از واردکنندگان به دولت)، تدبیر است که افشاگری را پیشنهاد میکند تا رئیسجمهور بهجای سؤالِ مکرر از مخاطبِ نامشخص درباره اینکه چه کسی یا چه گروهی مانعی ایجاد کرده است، از خودِ آن مسئول بپرسد و از او بخواهد در مقابل مسئولیتش پاسخگو باشد. رئیسجمهور نسبت به میراث گذشته موضعی مستأصل خواهد داشت یا از هزینهدادن برای اصلاح و عزم جدی برای تغییر سخن خواهد گفت؟ ادامه در صفحه 15
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.