آيا آب شيرينکن نوشداروي بحران آب است؟
اميد بزرگحداد . محمد سلگي
اخيرا آبشيرينکنها به عنوان راهکار مؤثر مقابله با بحران آب در ايران معرفي ميشوند. اما آيا واقعا شيرينکردن آب شور درياهاي شمال و جنوب راهحل مؤثري براي حل بحران آب کشور است و آيا راهحل بهتري وجود ندارد؟ آبشيرينکنها معمولا در مناطق ساحلي و مناطقي که دسترسي به منابع آب شيرين ندارند، مورد استفاده قرار ميگيرند. اما تأمين هزينه احداث و بهرهبرداري و انرژي لازم براي شيرينکردن آب از يک سو و پساب حاصل از اين فرايند که علاوه بر مواد شيميايي مضر حاوي غلظت بسيار بالاي نمک بوده و منجر به افزايش شوري آب دريا، تخريب محيط زيست و مرگ گونههاي گياهي و جانوري ميشود، از سوي ديگر استفاده از آبشيرينکنها را تنها در صورت نبود هيچ راهحل ديگري موجه ميكند.
صرفنظر از اينکه در ايران بهرهوري آبياري هنوز کمتر از نصف متوسط جهاني است، الگوي کشت و مصرف به منظور سازگاري با خشکي هنوز اصلاح نشده، آب فراواني از محلهاي نشت در شبکههاي انتقال و توزيع آب تلف ميشود، آب در صنعت و کشاورزي بازچرخاني و مجددا مصرف نميشود و بسياري از راهکارهاي مديريتي ديگري که ميتوانند راهحلهاي مؤثرتري باشند، هنوز اجرا نشدهاند، تخريب محيط زيست دريايي و در معرض خطر قرارگرفتن صنعت صيادي را نيز در نظر نگيريم و از اينکه درياهاي ايران آب آزاد نيستند و توان پذيرش غلظت بالاي نمک را ندارند، چشم بپوشيم. مجددا از اين هم صرفنظر کنيم که کمبود آب ايران محدود به مناطق ساحلي نيست و بايد به هزينه لازم براي نمکزدايي، هزينه و انرژي لازم براي انتقال آب شيرينشده از سطح دريا تا مناطق مرتفعتر را هم اضافه كنيم و اصلا فراموش کنيم که حتي هماکنون ما براي تأمين انرژي موردنياز کشور با مشکل مواجه هستيم. صرفنظر از همه اينها، مسئله اينجاست که اساسا ظرفيت توليد آب شيرين نسبت بسيار کوچکي از کل آب تجديدپذير و نياز آبي کشور است. متوسط حجم آب شيرين تجديدپذير سالانه ايران حدود 128 ميليارد مترمکعب است و مجموع مصرف بخشهاي شرب، صنعت و کشاورزي به ترتيب برابر با حدودا شش، يک و 90 ميليارد مترمکعب در سال گزارش شده است. بر اساس ادعاي شرکت آب و فاضلاب، توليد ۵۰۰ هزار مترمکعب آب شيرين از طريق آبشيرينکنها در حال برنامهريزي يا اجراست. اصلا فرض کنيم همه اين ظرفيت در حال حاضر و به طور شبانهروزي در حال بهرهبرداري باشد. آنگاه کل توان توليد آب شيرين کشور برابر با 182 ميليون مترمکعب در سال يعني فقط کمتر از دو درصد نياز بخشهاي شرب و صنعت و يکهزارم کل منابع تجديدپذير کشور است. جالبتوجهتر اينکه کل ظرفيت توليد آب شيرين جهان نيز برابر با حدودا 32 ميليارد مترمکعب در سال يعني فقط يکچهارم کل منابع آب تجديدپذير ايران است؛ مقدار آبي که ايران ميتواند تنها با ارتقاي بهرهوري آبياري تا سطح متوسط جهاني و بدون تحمل هزينهها و خسارتهاي چندميليوندلاري آبشيرينکنها صرفهجويي كند. بنابراين اگرچه اين روش براي مناطق ساحلي در مقياس محدود ممکن است مقرونبهصرفه باشد، اما قطعا نوشداروي بحران آب ايران نخواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.