|

نگاهي به ۲ اجراي ايراني «هديه اسرارآميز» و «منو نمي‌بره»

برگزيده‌هاي تهران

رضا آشفته: در جشنواره هفدهم تئاتر عروسکي تهران- مبارک شاهد دو اجراي ايراني برگزيده بوديم که پيش از اين در کانون پرورش فکري عمومي شده‌‌اند و در ادامه به اختصار بررسي‌شان مي‌کنيم. هديه اسرارآميز نمايش «هديه اسرارآميز» بر اساس نمايش‌نامه «دوازده‌ماه» اثر ساموئل مارشاک براي اجرا در تهران بازنويسي شده است. اين نمايش عروسکي به کارگرداني ميثم يوسفي و نويسندگي آتوسا شاملو براي مخاطب خردسال و کودک اجرا مي‌شود که به دليل برخورداري از ساختار زيبا و شيوه درست و کارآمد حتي مخاطب بزرگ‌سال را نيز درگير خود مي‌کند. نمايش عروسکي «هديه اسرارآميز» در اجرائي تلفيقي به دنبال جاذبه‌هاي نمايشي بهتر است که بتواند مخاطب کودک و حتي بزرگ‌سال را درگير با حال‌وهواي انساني‌تر گرداند که اگر انسان، انسان باشد، طبيعت همواره به نيازهايش و پشتيباني‌اش پاسخ خواهد داد؛ چنانچه در اين نمايش يک دختر ناز و مهربان از نامادري و ناخواهري‌اش رنج مي‌برد و اصلا به روي خودش نمي‌آورد يا عادت کرده به آن‌همه کاري که بر سرش مي‌ريزند. اين کارها برايش زندگي و تفريح هم هست، اما گاهي هم احساس ناتواني مي‌کند. طراحي عروسک (علي پاک‌دست، مريم اقبالي)، يکي از مهم‌ترين مشخصه‌هاي اجراي «هديه اسرارآميز» است که با مهندسي و خلاقيت توانسته‌اند بر جلوه‌هاي ديداري و فانتزي نمايش بيفزايند. اين دو توانسته‌اند در تلفيق تکنيک‌ها و شيوه‌هاي اجرائي تاب‌تيبل، بونراکو و سايه‌بازي در کل اجرا باعث شگفتي تماشاگران شوند، چون زيبايي عروسک‌ها عامل اوليه در ديده‌شدن اثر است. منو نمي‌بره انسان همواره در جهان با مسائل و مصائبي زيست مي‌کند که اين خود گستره معنايي براي مطرح‌شدن در عالم هنر به وجود مي‌آورد. مرگ هم از آن مباحثي است که مي‌تواند پايان‌بخش اين‌همه فرازونشيب در جريان زندگي باشد. «منو نمي‌بره» عنوان نمايشي است براي مخاطبان نوجوان و بزرگ‌سال که به نويسندگي و کارگرداني زهرا صبري اجرا شده است؛ نمايشي که مي‌خواهد بسترساز تفکر براي نوجوانان و کشفي تازه براي بزرگ‌سالان باشد. نوجوانان در آغاز بلوغ جنسي و تفکرند و مي‌طلبد که در اين دوره بحراني در مواجهه با موضوعات خاص اين دوران به‌راحتي بتوانند در حل‌وفصل آنها بکوشند. در اين سن قابليت‌هاي بسياري براي تفکرکردن در آنان ايجاد خواهد شد، چون بلوغ جنسي مواجهه با عقل و استدلال را فراهم خواهد کرد، اما بزرگ‌سالان از اين دوره عبور کرده‌‌اند و حالا با تجربه‌هايي تلخ و شيرين در روال عادي زندگي دست‌به‌گريبان هستند، اما مشاهده يک روال رو به پايان که تداعي‌گر مرگ نيز باشد مي‌تواند انسان را با نسبت‌هاي اشتباه و خطاهاي بزرگش آشناتر کند و اين‌گونه مخاطب مي‌تواند با دانستگي مسير بهتري را در زندگي تجربه کند. نمايش «منو نمي‌بره» از جمله نمايش‌هاي متکي بر فضاسازي و مبتني‌بر ارائه تصاوير است که در قاب‌هاي متعدد ترکيب‌هاي درست تصويري از تلفيق بازي و عروسک ارائه مي‌شود. بنابراين زمينه‌هاي فرم‌گرايانه با نوعي مفهوم‌سازي و ارائه نشانه‌ها سر سازگاري دارد و هدف اين است که اين روايت چندگانه در ارائه فضا بتواند تأثيرگذار باشد. رهبانو (با بازي مريم معيني) خواب خان‌دايي (سعيد ابک که يک صورتک بزرگ و يک قوز بزرگ بر پشتش دارد) را مي‌بيند. اين زن بايد از قوز سايه‌اش رهايي يابد و اين مهم زماني محقق مي‌شود که خروسي به نام آق‌کاکل بيايد و او را به سفر ذهني در گذشته‌هاي دور و نزديکش ببرد و تمام آن خاطرات و شخصيت‌هايي را که باعث بزرگ‌شدن اين قوز سايه شده‌‌اند و از قوز خان‌دايي هم بسيار مشکل‌سازتر است، ببيند و در گفت‌وگو با آنان خود را از آنها پاک گرداند. سعيد ابک حالا با عروسک خروس که سرش در يک دست و بدن و دمش در دست ديگر قرار دارد، به دنبال يادآوري خاطرات ريزودرشت اين زن از کودکي تاکنون است که در جاهايي هنوز تلخي آنها باقي مانده و يکي از آنها حسادت‌هاي رهبانو به خواهر زيبايش، تاج‌بانو، است که در اين شب از او حلاليت مي‌خواهد. يکي ديگر هم خاطرات دوران عاشقي اوست که بين او و يحيا گذشته و حالا بايد اين عشق هم دوباره يادآوري شود، بلکه بداند در زندگي چه فرازهايي هم داشته است. شايد طنز در نوشتار و گفتارها مي‌توانست به لحني گوياتر و جذاب‌تر براي نوجوانان تبديل شود؛ يعني هنوز مي‌شود اين موقعيت را بهتر از اينها و شاداب‌تر از اينها هم نوشت و در اجرا به کار گرفت. به‌هرروي اگر قرار است نوجوانان سهم‌خواهان اصلي اين متن باشند، اين ترازمندي با طنز يک امکان پيروزمندانه براي چنين سن‌و‌سالي است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.