بحران کره، جاده یکطرفه نیست
اردشیر زارعیقنواتی : ماهیت بحران شبهجزیره کره ریشه در دوران «جنگ سرد» و انقلابهای رهاییبخشی دارد که اردوگاه سوسیالیستی را در مقابل امپریالیسم قرار داده بود. در تاریخ تحولات این سرزمین در بین سالهای 1950 تا 1953 که به یکی از خونینترین جنگهای بینالمللی انجامید، میلیونها انسان کشته و زخمی شدند؛ در همان سال آتشبس و قرارداد ترک مخاصمه پذیرفته شد، اما تا به امروز این آتشبس به امضای قرارداد «صلح دائم» نینجامیده است. در 64 سال گذشته مرزهای مشترک بین دو کره در شمال و جنوب همواره وضعیت جنگی و نظامی داشته است تا جایی که مدار 38 درجه به تحلیل کارشناسان، همیشه نظامیترین مرزهای دوران معاصر بوده است؛ منطقه که بیشترین تراکم نظامی، آمادهباشهای جنگی، پرتعدادترین مانورهای مشترک نظامی با همپیمانان خارجی، درگیریهای پراکنده و حتی دو مرز کاملا ایدئولوژیک با پروپاگاندای سیاسی از طریق سیستمهای صوتی قدرتمند برای اثرگذاری بر اتباع مردم بخش شمالی را داشته است. اما در این میان بعد از فروپاشی اردوگاه سوسیالیستی و ادغام کامل جمهوری خلق چین در سیستم جهانی بهعنوان متحدان کرهشمالی، تا حدودی پیونگیانگ را یکتنه در مقابل اردوگاه مقابل قرار داد و همزمان تحریمهای سخت بلوک غربی توازن قدرت را بهنفع جنوب برهم زد. در چنین شرایطی رهبران پیونگیانگ برای ایجاد موازنه قدرت در مقابل رقبای قدرتمند خود به طرف استفاده از ظرفیتهای هستهای و موشکی برای بازدارندگی طرف مقابل در چارچوب همان ایده «اتم برای صلح» روی آوردند. اتمیشدن کرهشمالی و تشدید منازعه در شرایطی که در سالهای اخیر این کشور به سمت ارتقای تواناییهای موشکی خود هم پیش رفت و هماکنون دارای موشکهای بالستیک قارهپیمایی است که به نظر کارشناسان نظامی (حتی آمریکایی) با برد حدود 14 هزار کیلومتر که حداقل شرق آمریکا را در معرض تهدید قرار میدهد، موجب تغییر موازنه اساسی شد که دیگر آمریکا در «منطقه امن» نمیتوانست نسبت به تهدید آن بیتفاوت بماند. تلفیق قدرت هستهای و موشکی کرهشمالی در حدی که خاک اصلی ایالات متحده را در تیررس خود قرار دهد، موضوعی ساده نبود که رهبران واشنگتن بتوانند همچنان با فراغ بال نسبت به آن بیتفاوت بوده و همچنان طرف مقابل خود را در وضعیت تهدید بدون پرداخت هزینه نگه دارند. در چنین شرایطی با پیروزی «دونالد ترامپ» در انتخابات ریاستجمهوری سال 2016 آمریکا، ساکن جدید کاخ سفید با سیاست تهاجمی به مقابله با پیونگیانگ پرداخت و حتی «کیم جونگ اون»، رهبر این کشور، را «مرد موشکی» خواند. اما هر اندازه که لحن ترامپ تندتر میشد و رجزخوانی بیشتر، آن دیگری هم با سرعتبخشیدن به فعالیتهای تحقیقاتی - نظامی خود که به مرحله بازدارندگی رسیده بود، این دیگری را «رئیس دیوانه» خطاب میکرد. اما در یک دوره کوتاه ورقها برگشت و هر دو طرف فتیله جنگی را پایین کشیده و به ارسال پیامهای دیپلماتیک و مصالحهجویانه اقدام کردند. نقطه عطف این ماجرا زمانی اتفاق افتاد که دونالد ترامپ اعلان کرد بهزودی برای حلوفصل اختلافات با رئیس کیم ملاقات میکند. این دیدار تاریخی در دوازدهم ژوئن 2018 بالاخره صورت واقعیت به خود پیدا کرد و این دو رهبر پیشبینیناپذیر، در سنگاپور ملاقات کرده و همدیگر را در آغوش گرفتند. خطابههای هر دو رهبر در پایان این دیدار سری و دوجانبه سرشار از تعارفات صمیمانه دیپلماتیک بود به طوریکه طبق معمول رسانههای بینالمللی و تحلیلگران سیاسی از عقبنشینی و تسلیمشدن پیونگیانگ داستانها سرودند. یک دوره کوتاه با تعلیق مانورهای نظامی دوجانبه سئول - واشنگتن از طرف ترامپ و انهدام چند سایت پرتاپ موشک از طرف پیونگیانگ همگان به این نتیجه رسیدند که بحران کرهشمالی در چارچوب سیاست «چماق و هویج» آمریکا در حال فیصلهیافتن است. ماه عسل دو طرف بسیارکوتاهتر از پیشبینیها بود و در جریان مذاکرات کارشناسی و سیاسی مقامات دو کشور مشخص شد که این معامله درصورتیکه نتیجه برد-برد برای دو طرف نداشته باشد، هرگز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. در هفتههای اخیر دوباره اختلافات دو طرف تشدید شده است و هر کدام دیگری را به نقض عهد متهم میکند، چراکه انتظار غیراتمیشدن کرهشمالی در مقابل هویج آمریکایی از همان ابتدا گمان اشتباهی بود که بسیاری دچار آن شده بودند. پیونگیانگ در مابازای برچیدن تسلیحات اتمی خود انتظار داشت که پایگاههای اتمی آمریکا در بخش جنوبی و حتی ژاپن هم برچیده شود، تضمین رسمی برای عدم تجاوز داده شود، پیمان رسمی صلح بین دو کره امضا شود، تحریمهای آمریکایی و بینالمللی لغو شود، به مانورهای نظامی در آبهای شبهجزیره خاتمه داده شود و بهطورکلی به شرایط جنگی در منطقه پایان داده شود. از طرف دیگر بعد از دیدار کیم با ترامپ به نوعی انزوای پیونگیانگ پایان یافت و به موازات دیدارهای بین رهبران دو کره که نتایج خوبی هم به همراه داشت، رهبر کرهشمالی به چین و روسیه نیز سفر کرد و با دو قدرت حامی خود هماهنگیهای لازم را انجام داد. این روند به کاخ سفید این پیام را رساند که حتی فکرکردن به برد و باخت هم یک توهم است و به همین دلیل ترامپ که سخت به دنبال یک پیروزی یکطرفه بود و رؤسایجمهوری قبل از خود را برای یکسرهکردن بحران کره متهم به بیلیاقتی میکرد، دچار یأس فلسفی شد. هماکنون هم بعد از لغو سفر «مایک پمپئو»، وزیر خارجه آمریکا، در آستانه سفر به پیونگیانگ از سوی ترامپ که مخل روند جاری بود، او در توییتهای شبانه خود دوباره اعلان کرد که بهزودی با رئیس کیم دیدار میکند. این روند پارادوکسیکال ناشی از تقابل یک واقعیت در مقابل یک توهم است و بحران کره فقط در صورتی حلوفصل میشود که هر دو طرف امتیازات بزرگی به همدیگر بدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.