|

موزه هاشمي؛ از صندلي ملک‌عبدالله تا انجيل ريگان

صدرا محقق : «استخر محل فوت آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني. سال ساخت 1376 - 1375» اين جمله بالاي عکسي نوشته شده که نمايي از يک استخر کوچک پر از آب را نشان مي‌دهد. زير همين عکس و در قابي مشترک، تصويري از کاشان و اميرکبير ديده مي‌شود. در فضاي خالي بين دو عکس هم اين جمله نوشته شده: «بدرود امير». اين قاب نکته‌هاي زيادي دارد؛ يکي‌اش اشاره به سال ساخت اين استخر است و پاسخي به طعنه و کنايه‌هايي که اين روزها زياد شنيده شده؛ از پلاکاردهاي يک تجمع اعتراضي در فيضيه قم تا صحبت‌هاي مداح معروف تهراني در روز عرفه؛ اينکه گفته مي‌شود هاشمي در استخر فرح فوت کرده است. قاب عکس در يکي از اتاق‌هاي خانه آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني نصب شده است؛ خانه‌اي که تا روز 19 دي‌ماه 1395 محل اصلي زندگي او و همسرش بود و سه روز است به‌عنوان موزه هاشمي‌رفسنجاني در آن به روي عموم باز شده. اگر برخي جزئيات اضافه‌شده به اتاق‌ها را حساب نکنيم، فضاي کلي خانه طوري است که انگار صاحبخانه هنوز اينجاست و شما مي‌توانيد همه جزئيات زندگي آنها را از نزديک ببينيد؛ از کاسه‌بشقاب‌هاي ميز ناهارخوري تا تختخوابي که با روتختي سوزن‌دوزي‌شده‌اي پوشانده شده است. از مبلمان اتاق پذيرايي تا کمد لباس‌ها و عطرهاي همسر صاحبخانه. از قفسه‌هاي کتابخانه و محل مطالعه صاحبخانه تا عکس‌هاي کودکي بچه‌ها و... . اما اگر بخواهيم جزئي‌تر و کمي با دقت به چيدمان خانه سابق و موزه کنوني هاشمي‌رفسنجاني نگاه کنيم، پر است از نکته‌هاي مهم و ديدني؛ چه تاريخي و چه سياسي. موزه هاشمي در خيابان جماران، کوچه حسني‌کيا قرار دارد؛ خانه‌اي چسبيده به حسينيه معروف جماران که محل سخنراني‌هاي امام خميني بود. خانه و محل اقامت امام ضلع شمالي حسينيه است و خانه هاشمي ضلع جنوبي آن. آن‌طور که راهنمايان حاضر در موزه مي‌گويند، اين خانه از سال 1358 و پس از ترور نافرجام آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني، در خردادماه آن سال و به دستور و توصيه مستقيم امام مبني‌بر ضرورت حفاظت از شخصيت‌هاي مهم انقلاب، محل سکونت او و خانواده‌اش شد. در ورودي خانه به يک حياط کوچک باز مي‌شود که در سمت راستش ديوار بالابلند حسينيه جماران است که از بالا تا پايين از گل و برگ گياهان پوشيده شده. نماي کلي اين خانه دوطبقه، سيمان‌اندود و سفيد است و سقفي شيرواني با شيبي ملايم دارد. ورودي ساختمان هم همان ابتداي ورودي حياط است. اين حياط کوچک از ضلع غربي ساختمان با يک مسير کم‌عرض که از گوشه آن جوي آبي جاري است به حياط اصلي که در جنوب ساختمان قرار دارد مي‌رسد؛ حياطي که چند درخت چنار بلند و کهن‌سال دارد و سايه‌اش کل فضا را پوشانده. زير سايه چنارها فضاي سبزي است و يک استخر کوچک شنا که خالي از آب است، اما کاشي‌هاي آبرنگ کف آن هنوز نقش آب را دارند. در گوشه‌اي از حياط صندلي فلزي سفيدرنگي که در تعدادي از عکس‌هاي معروف هاشمي هم ديده مي‌شود گذاشته شده. کنار اين صندلي قابي شيشه‌اي گذاشته شده که به بيننده موزه‌بودن خانه را يادآوری مي‌کند. روي اين قاب شيشه‌اي عکسي از هاشمي در لباس خانه ديده مي‌شود که روي همين صندلي نشسته و مشغول نوشتن روي کاغذي است که در دست دارد. بالاي قاب هم با اندازه‌اي درشت نوشته شده: «نامه‌هاي معروف به بدون سلام»، زير آن هم عدد دو سال ديده مي‌شود: 58 و 88، يکي نامه به امام‌خميني و يکي نامه به آيت‌الله خامنه‌اي. متن هر دو نامه را هم روي شيشه چاپ کرده‌اند. در گوشه ديگري از حياط هم تصويري از جلسه سران قوا در سال‌هاي دهه 60 است که زير درخت چنار نشسته‌اند: آيت‌الله هاشمي، آيت‌الله خامنه‌اي و آيت‌الله موسوي‌اردبيلي. رؤساي قوه مقننه و مجريه و قضائيه. با ورود به ساختمان بعد از يک راهروي نسبتا باز که در سمت راستش يک آينه قدي بزرگ نصب شده، از دري عبور مي‌کنيد که آنجا نماي کلي خانه کاملا پيش چشم شماست. روبه‌رو آشپزخانه است که حالا محل تيم حفاظت از موزه است و امکان بازديد عمومي ندارد. در سمت چپ يک هال بزرگ است که مبلمان راحتي از جنس چرم وسطش گذاشته شده و يک تلويزيون 24 اينچ قديمي سامسونگ در کنج سمت چپ آن گذاشته شده. کنار تلويزيون مبل چرمي يک‌نفره‌اي است که بالاي آن عکسي از هاشمي نصب شده که روي همين صندلي نشسته و مشغول تماشاي تلويزيون است، تصوير توي تلويزيون هم مقام معظم رهبري است. در کنجي ديگر تلفن قديمي پاناسونيکي هست که کنار هر يک از دکمه‌هاي زيادش يک اسم نوشته شده. مشابه اين تلفن در چند جاي ديگر خانه هم هست، اما پرنوشته‌ترينشان در هال طبقه بالا گذاشته شده؛ دکمه‌هايي براي تماس سريع با جاهايي که مورد نياز است: مجمع، محافظين، کامپيوتر، سياسي، هال پايين، کتابخانه، آشپزخانه و... . اتاق ضلع جنوبي همين هال طبقه پايين، اتاق کتابخانه هاشمي است، دورتادور اتاق قفسه کتاب چيده شده و در گوشه‌اي از اتاق مجسمه‌اي از او گذاشته‌‌اند که روي يک صندلي نشسته. مثل اين مجسمه يکي هم در حالت ايستاده و تسبيح به دست توي هال گذاشته‌اند. هر دو مجسمه اگرچه از دور شبيه آيت‌الله هستند، ولي از فاصله نزديک قيافه‌هاي آنها کمي غيرعادي است و دست‌کم شبيه عکس‌هاي چهره او نيست. در اتاق ديگري که سمت راست همين اتاق کتابخانه است، مثل بيشتر فضاها و اتاق‌هاي خانه، بخشي از اسناد، هدايا، کتاب‌ها و دست‌نوشته‌هاي مربوط به هاشمي در قفسه‌هايي گذاشته شده. در اين اتاق چيز ديگري جز يک محل نشستن که دو پشتي و دو متکايي که پته‌دوزي کرماني دارند وجود ندارد؛ اما عکسي معروف از هاشمي به ديوار زده شده که پشت سر او سيدحسن خميني، حسن روحاني و مهدي هاشمي به نماز ايستاده‌اند. آن عکس در همين اتاق گرفته شده است. اتاق پذيرايي طبقه پايين خانه، سمت راست ورودي و در ضلع غربي ساختمان است. در قسمتي از اتاق، يک ميز ناهارخوري بزرگ گذاشته شده با کاسه و بشقاب‌هايي از جنس شيشه که قاشق و چنگال داخل آنها گذاشته‌‌اند و طبيعتا مخصوص پذيرايي از ميهمانان بوده. پشت سرش ميزي کوچک است که روي آن پر است از قاب عکس‌هاي کوچک و متوسط، عکس‌هايي از دوران کودکي بچه‌هاي خانه، فائزه و فاطمه، مهدي، محسن و... و همين‌طور عکس‌هايي از عفت مرعشي در کنار پدرش. سمت چپ ميز ناهارخوري هم يک کمد است که آينه بزرگي با قاب طلايي چوبي بزرگ رويش گذاشته شده، کنار اين آينه عکسي از دوره دانشجويي مهدي هاشمي در دانشگاه آکسفورد سال 2010 گذاشته شده که بين همکلاسي‌هاي پرتعدادش حضور دارد که رديف‌به‌رديف و منظم در لباس دانشجويي نشسته‌اند. قسمت جنوبي اتاق هم يک دست مبلمان با روکش پارچه‌اي ديده مي‌شود که احتمالا سياسي‌ترين مبلمان خانگي ايران به حساب مي‌آيند. مبلماني که از ملک عبدالله پادشاه عربستان که رابطه دوستانه‌اي با هاشمي داشت تا محمد خاتمي، رئيس دولت اصلاحات و حسن روحاني، رئيس جمهور کنوني و بسياري ديگر از چهره‌هاي سياسي ايران و منطقه روي آنها نشسته‌اند. بالاي همين مبلمان عکس‌هايي از حضور همين کساني که اسمشان برده شد، در همين اتاق نصب شده است. گوشه و کنار اتاق‌ها و ميزهاي پذيرايي هم پر است از هدايا و يادگاري‌هايي که در سفرهاي خارجي و داخلي به هاشمي‌رفسنجاني اهدا شده است. از انجيلي كه دونالد ريگان به او اهدا کرده تا کوزه‌هايي که کوزه‌گران لالجين همدان هديه داده‌اند. طبقه بالاي خانه با پله‌هايي مدور به هال طبقه پايين راه دارد. اگر طبقه پايين خانه بيشتر حالت ميهماني و پذيرايي از ديگران را دارد، طبقه بالا بيشتر خانوادگي است. اتاق خواب هاشمي و همسرش در همين طبقه است و تختخواب آنها را که حالا با يک روتختي سفيد سوزن‌دوزي‌شده پوشانده شده، مي‌توان اينجا ديد. در گوشه‌اي از اين اتاق يک چوب‌لباسي هست که يک قبا و پيراهن و عمامه سفيد به آن آويزان است. روبه‌روي تختخواب هم يک ميز و آينه گذاشته شده که روي ميز چندين مدل عطر مردانه و زنانه به چشم می‌خورد. به آينه روي ميز هم فقط دو عکس نصب شده، دو عکس از مهدي هاشمي که حالا در زندان است و محکوميت 15ساله‌اش را مي‌گذراند، يک عکس تکي از او و يکي همراه با مادر. روي زمين اين اتاق دو سجاده پهن شده و در کمد ديواري لباس‌هاي زنانه‌اي که طبيعتا متعلق به خانم خانه هستند ديده مي‌شود. پنجره‌هاي اين اتاق مشرف به حياط پر درخت خانه است. طبقه بالا هم مثل طبقه پايين يک هال دارد با يک دست مبلمان و يک تلويزيون، در گوشه‌اي از اين هال يک ميز و صندلي ديده مي‌شود که بالاي آن عکس‌هايي از مهم‌ترين اتفاقات سياسي سال‌هاي اخير مرتبط با هاشمي‌رفسنجاني نصب شده است. از مراسم تنفيذ رئيس‌جمهوري در سال 1384 تا رويداد‌هاي ديگر اين سال‌ها. طبقه دوم هم مثل طبقه پايين غير از اتاق خواب، دو اتاق ديگر دارد. داخل يک اتاق کتابخانه و ميز کار و يک تردميل به چشم مي‌آيد و در اتاق ديگر اگرچه چيز خاصي جز يک ميز کار ساده نيست، اما طراحان موزه آن را به فوت آيت‌الله اختصاص داده‌اند. ديوار اين اتاق پر است از عکس‌هاي مراسم‌هاي مختلف فوت او، از روز درگذشت تا مراسم تشييع جنازه و ديگر برنامه‌هايي که به اين مناسبت تدارک ديده شده بود و البته عکسي که ابتداي اين گزارش به آن اشاره شده بود نیز همين‌جا و در اين اتاق است. عکس استخري که آيت‌الله هاشمي در آن از دنيا رفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.