جناب رئيسجمهور، رؤسای قوای مقننه و قضائیه، چرا اينطور شد؟ (2)
مراد راهداري . عضو هيئتعلمي دانشگاه پيام نور
1. مدیران اجرائی عالیرتبه و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، به فرمایش مقام معظم رهبری، چرا مانند دروازهبان تیم ملی فوتبال خوب و جانانه عمل نمیکنند؟ چون از سطح ملی احصا نشدهاند و از رقابت اجتماعی بیرون کشیده نشدهاند، فَاستَبِقُوا الخَیراتِ (مائده/48 و بقره/ 148). اعضای تیم فوتبال از درون مسابقات محلی، شهری، استانی، لیگ دسته سه، دو و یک رشد کردهاند و بیرون کشیده شدهاند، از میان فامیل و دوستان محدود انتخاب نشدهاند، بهجای رقابتیسازی مدیریتها که مبتنیبر کارآمدی است، رفاقتی ساختهایم و با ارتباطات و شرط و شروط تأمین منافع با هم، کار و رشد میکنیم. سازوکار انتخاب و رشد مدیران باید بر پایه سلامت در کار، موفقیتها و کارآمدیها باشد. 2. در انتخابات مجلس، پس از احراز شرایط قانونی ازسوی وزارت کشور که نامزدها منطبق بر قانون ثبتنام شده باشند، تأیید نهادهای چهارگانه (اطلاعات، انتظامی، دادسرا و ثبتاحوال) بهمنظور احراز صلاحیت کفایت میکند. علاوه بر آن، نظارت بر حسن اجرای انتخابات از سوی کارگزارن شورای محترم نگهبان و وزارت اطلاعات نیز ضرورتی اجتنابناپذیر است که استفاده از ابزارهای نامشروع و ناصواب انتخاباتی را مهار میکند. در همه جوامع توسعهیافته، این نظارتها امری پذیرفتهاند، اما نظارت استصوابی که بعد از ارتحال حضرت امام (ره) انجام و سپس قانون شد، به مصلحت جامعه نیست. شهید عالی مقام استاد مطهری در دو کتاب «جمهوری اسلامی» و «حکومت اسلامی» به موضوعی پرداخته است؛ میفرمایند که مردم باید در انتخاب آزاد باشند. صد بار نیز که اشتباه کنند، یاد میگیرند، اگر گروه دلسوزی حتی بحق دخالت کند و طبق نظر خود چیدمان کند و سبدی را در اختیار مردم بگذارد تا از میان آنها که خود میپسند دست به انتخاب بزند، این رویکرد سبب رشدنکردن جامعه میشود، مردم باید تمرین کنند تا یاد بگیرند خوب انتخاب کنند. انتخابات شهرستانی-استانی میتواند کیفیت کار مجلس را بهطور محسوسی بالا ببرد. 3. وزارت اطلاعات علاوه بر رصد مخاطرات و تهدیدها، تمهیدها را نیز بررسی و گزارش کند؛ به تهیه بانک اطلاعاتی منابع انسانی کشور کمک کند. شخصیتهای دارای صلاحیت علمی و معنوی شناسایی و پیشنهاد شوند. دستگاههای اجرائی خود را متعهد به استفاده از نظر کارشناسی و تشخیص مستند این دستگاه بدانند، نه اینکه این دستگاه نظارتی از سوابق منفی فردی گزارش کند ولی رشد مضاعف کند؛ مثلا کسی که به شهرداری میرسد و طبق نظر وزارت اطلاعات، به دلیل فساد اقتصادی در دوره استانداری، اعتبارنامهاش از سوی وزارت کشور امضا نمیشود، چگونه تأیید صلاحیت میشود و به مقام دومین شخصیت سیاسی کشور میرسد؟! و دور دوم پول نفت را به نام سود سهام عدالت میان مردم توزیع میکند، درحالیکه در سال اول واگذاری سهام و بدون برگزاری مجامع سالانه و شناسایی سود، آن هم در روزهای تبلیغات انتخابات که ممنوع بود، این تخلف (خرید رأی) انجام میگیرد! (طبق دستورالعمل صادرشده از مقام معظم رهبری، قرار بود تا پنج سال سود به مشمولان سهام عدالت تعلق نگیرد و بهای سهم به دولت بهعنوان سهامدار اصلی برسد). رشد فساد و مدیریت نامطلوب سرمایهها، صرفنظر از اینکه نشان از شکست در مدیرپروری است، گویای ناکارآمدی مدیریت حراستی هم هست. مقام ناظر بر عملکردها، باید جدا از مدیریتها باشند. چرا اجرای طرحها و تولید در بخش عمومی با هزینههایی بهمراتب بیشتر از بخش خصوصی انجام میشود؟ 4. کشور ما با این حجم منابع مختلف و موقعیت جغرافیایی بسیار مناسب، نباید معضل اقتصادی داشته باشد؛ معضل ما ناشی از مدیریت ناصواب است، نمیدانیم چگونه از این منابع بهدرستی استفاده کنیم، دولت کارآفرین نیست؛ بنابراین علاوه بر اینکه باید نظام انتخاب و انتصاب مدیریتی را مبتنی بر رصد شایستهها کنیم، تصمیمات و سیاستها نیز باید سند و پشتوانه مطالعاتی داشته باشند و کانون توجه سیاستها معطوف به ایجاد شرایط فضای کسبوکار مفید باشند؛ اشتغالزایی، کمک به تولید در طرف عرضه اقتصاد از یکسو و توجه به اقشار آسیبپذیر جامعه در طرف تقاضا باشد. همواره اثر سیاستها بر تولید و فقر تحلیل شود و آثار منفی مهار شود. از تحلیل حساسیت سازوکار جامعه به سیاستها نباید غفلت شود. نمیتوان با توزیع برنج، گوشت و روغن و... فقرزدایی کرد. باید جلوی سیاستهای فقرزا را گرفت. مثل افزایش حجم پول بیرویه و تولید تورم بالا. سیاستهای بیمطالعه و بدون پشتوانه علمی کمر اقتصاد کشور را شکسته است. حذف یارانهها و توزیع پول، طرحهایی نظیر انتقال آب خزر به کویر، توسعه صنایع پتروشیمی، مکانیابی صنایع فولاد، ایجاد مناطق آزاد، ادغام دستگاههای اجرائی یا تفکیک آنها و... همه باید تقلیدی نباشند و سند مطالعاتی داشته باشند! با سرمایه فکری منتخب ملی در قالب برنامه راهبردی مطالعه شود تا طبق آیات قرآن بهترین مشورت اخذ شده باشد و سبب پشیمانی بعدی نشود. 5. طبق آیه 18 سوره زمر، همواره اجازه نقد و بررسی اندیشهها و عملکردها به فرهیختگان داده شود و مطبوعات آزاد باشند و بتوانند به شفافسازی کمک کنند. بهترین ناظر بر حسن اجرای برنامهها در واقع خبرگان ملت هستند که از طریق مطبوعات میتوانند تصمیمساز باشند. تصمیمگیران خود را از این تصمیمسازان محروم نکنند و نقدپذیر باشند. آیات متعدد قرآن در باره امر به معروف در جامعه بدون این خصوصیات جاری نمیشود. 6. نهادهای آموزشی و پرورشی، اعم از متوسطه و عالی، علمپرور باشند. به تولید مدرک نپردازند، محقق بسازند و عاشق علم باشند تا محصولات آنها ظرفیت علمی منابع انسانی کارآمد را در جامعه بالا ببرد. دانشگاه اجازه نداشته باشد دانشآموخته کمسواد تحویل جامعه دهد. همه باید مانند علومپزشکی پس از گذراندن دروس تعریفشده، آزمون بررسی صلاحیت داشته باشند. اشتغال شایستهسالار، سبب میشود که فرزندان ما با انگیزه بیشتر درس بخوانند و مطالعه کنند؛ چون اشتغال آنها مبتنی بر توانایی بیشتر خواهد بود، نه مبتنی بر روابط. برای تولید منابع انسانی بهتر، باید به قشر معلم و استاد، توجه خاص شود. آنها مأخذ رشد و توسعه ما هستند، هَیئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدا، (کهف/10). راهبرد کشور اگر رشد کیفی منابع انسانی باشد، باید سرمایهگذاری بیشتری روی قشر معلم و استاد کند. این قشر نباید از فشار درآمدی، چندشغله باشند! روشهای تعلیموتربیت صواب باید در این نهادها بهدرستی جاری باشد؛ مثلا قوه استنباط و تحلیل آزمون شود، نه حافظهها و...؛ اگر مدیران حقیقتا فرهیخته و متعهد باشند، نهفقط شاهد ارائه خدمات حسنه و مؤثر از آنها خواهیم بود؛ بلکه فریب جوسازیهای مدعیان صوری علم و معرفت را نمیخورند، سره را از ناسره تشخیص میدهند و یارگیری صحیحی خواهند داشت. رفیق بازی نمیکنند و از ظرفیت ملی بهرهبرداری میکنند. 7. کار پرورشی و تربیتی باید سرلوحه همه سازمانها و نهادهای تربیتی باشد؛ از سیما که میتواند در قالب برنامههای سازنده سبک زندگی خوبی را انعکاس دهد تا مدارس و منابر و...، همه باید در انسانسازی از ارزشهای قرآنی و حسن و قبحهای عقلی غفلت نکنند. آنچه امروز از دروغ، اختلاس و رانتخواری، اعتیاد و... در میان خود داریم، ناشی از کمکاری در این امر است. هیچ چیزی مؤثرتر از این نیست که مسئولان دستگاههای اجرائی خود عامل به ارزشهای گفتمانی باشند، لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ، (صف/2). 8. حذف منابع انسانی سالم و کارآمد براساس اختلاف فکری بر ما حرام شود. کسانی بر سر سفره انقلاب نشستند که نه در زندانِ مبارزه و نه در جبههها درد کشیده بودند! متأسفانه بعضی مانند شهید بهشتیها و رجاییها را از ما گرفتند. ما خود نباید، به دست خویش، مدیریت جامعه را از سرمایهها محروم کنیم! سعهصدر باید داشت و کار برای کلیت جامعه هدف باشد. همه حوزههای کاری که جنبه ایدئولوژیک ندارد تا سبب بیاستفادهشدن افراد متخصص و متعهد با رویکرد فکری متفاوت، اما دلسوز و خدمتگزار شود. انحصارگرایی سبب میشود تا شیفتگان قدرت، در هر سطحی تلاش کنند تا وانمود کنند با جریان قدرت هماهنگ هستند و در بدنه قدرت نفوذ کنند، با چنین رفتاری جریان غالب عملا شکست خواهند خورد، قرآن ما را از منافقان بههمیندلیل برحذر داشته است. 9. نباید سازوکار اقتصاد را به طور کامل در اختیار بازار گذاشت. نظام بازار سودجو است، نوسان دارد و گاه از دست نامرئی خارج میشود و بحران میسازد. سطح کلان اقتصاد را بازار نمیتواند به طور کامل اداره کند؛ چون بازار به سطح خرد تعلق دارد، نه کلان. خطای ترکیب، نبود شرایط نظری بازار در عمل و اسباب اختلال در نظام بازار، گویای همین مطلب است؛ بنابراین در کنار بازار، دولت باید برنامه راهبردی داشته باشد. این برنامه باید مبتنی بر مطالعات علمی کارشناسان باشد و دراینمیان ضمن به کارگیری دستگاه فکری خاص، در جمعبندی توان فکری استعداد جامعه مد نظر باشد، نه گروهی خاص. دستکم قبل از تصویب و اجرا، برنامه به نقد جامعه علمی روانه شده باشد تا پس از جرح، تعدیل، اصلاح و پالایش به اجرا گذاشته شود. 10. معاونت منابع انسانی ریاستجمهوری، چرا نباید برای تصدی مسؤلیتهای مهم جدول شایستگی داشته باشد و بر حسن اجرای آن نظارت کند؟ برای مثال اعضای مهم سفارتخانهها بر چه اساسی تعیین و گمارده میشوند؟ درحالیکه حتی گاه نه تخصص و نه آشنایی به زبان خارجی دارند؟! فرضا چرا رایزنهای اقتصادی نقش خود را نتوانستهاند در سفارتخانهها بازی کنند؟ کجا و چه وقت در انتخاب بهینه و روش انتقال صحیح صنایع و تأمین مناسب منابع مالی کمک شده و آدرس درست به سرمایهگذاران ایرانی دادهاند؟ چه وقت در انتقال علوم و تجربه کشورهای صنعتی و رفتارهای بخردانه آنها کمک کردهاند؟ فرضا چه اندازه آنها در بانکداری، بیمه، بورس و نظایر اینها ایفای نقش کردهاند؟ چرا وظیفه نظارت و ارزیابی زمین مانده است؟ پس معضل اصلی و بزرگ ما ظاهرا افتادن در دام توسعهنیافتگی است! هنوز انقلاب فرهنگی ما جواب نداده است! 11. چرا طرحهای صنایع هستهای خود را به مناقصه جهانی نمیگذاریم؟ دراینصورت همه کشورهای صاحب دانش فنی که میتوانند در ساخت چرخه این صنعت ما را در حوزه علمی و صنعتی کمک کنند، مشارکت خواهند کرد. دو حسن دارد، یکی اینکه آمریکا و همپیمان او نمیتوانند ادعای خلاف واقع را داشته باشند، دوم اینکه روسیه و مانند آن که از مشارکتنکردن دیگر کشورها تا امروز سوءاستفاده میکردند و با دانش فنی متروکه و به بهای زیاد و در مدتزمان طولانی، کار میکردند، نمیتوانند چنین رفتاری داشته باشند. 12. قراردادهای ننگین دوره قاجار که سرزمینهای زیادی با آنها از کشور جدا شد، 99ساله بودهاند و حدود 25 سال از آن میگذرد. چرا از طریق ادعای حقوقی در سازمان ملل درصدد بازپسگیری آنها نیستیم؟! تا دستکم کشورهای مشترکالمنافع شویم. توجه به سرزمینهای دیگر داریم؛ اما خود را فراموش کردهایم! (بقره/44). به منظور خروج از بحران خارجی و احقاق حق جوامع مظلوم و برخورد با حاکمیتهای ظالم و سلطهگر، وزارت خارجه پیشنهاد دهد، سازمان ملل ارتش مشترک ایجاد کند و در جهان، هر کشوری به دیگری تجاوز کند؛ پس تصویب سازمان ملل، بدون اعمال حق وتو، با ارتش مشترک ملل متحد روبهرو شود. نهفقط تهدیدهای اسرائیل و آمریکا مهار میشود؛ بلکه بهعنوان مثال اوضاع سوریه و یمن از این طریق سامان خواهد گرفت. 13. به فرمایش حضرت امام قدس سره حفظ نظام از اهم واجبات است، پیامبر خدا اعمال حج واجب را در شرایط احرام رها کرد، آن هم با قراردادی بینام خدا و بیتوجه به رسالت رسولالله و با مفاد عجیبی مانند پسدادن پناهندگان به طور یکطرفه، تندروها اعتراض کردند؛ اما او پذیرفت. امام حسین علیهالسلام نیز همه تلاش خود را کرد تا نبرد و کشتار در کربلا روی ندهد؛ اما نشد. ما چه اندازه حفظ و تکامل نظام را هدف قرار دادهایم؟ ارزشهای انقلاب اسلامی باید با توجه به حیات اصل موضوع پیگیری شود تا از اجرای برنامههای ارزشی نقض غرض نشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.