گفتوگو با علیرضا رئیسدانا درباره اهمیت نمایشگاه کتاب فرانکفورت
نمایشگاه فرانکفورت افق دید ناشر را وسیع میکند
شرق: نمایشگاه کتاب فرانکفورت به دلیل سابقه و وسعتش یکی از مهمترین عرصههای نشر جهانی است و چندسالی است که ناشران ایرانی نیز به صورت منسجمتری در این نمایشگاه حاضر میشوند. نشر نگاه به عنوان یکی از ناشران خصوصی در چند دوره این نمایشگاه حضور داشته و امسال نیز در این نمایشگاه شرکت خواهد کرد. به همین مناسبت با علیرضا رئیسدانا، مدیر نشر نگاه، گفتوگو کردهایم و از او درباره ضرورت شرکت در نمایشگاه فرانکفورت و موانع تعامل ناشران ایرانی با نشر جهانی پرسیدهایم.
انتشارات نگاه تاکنون در چند دوره از نمایشگاه کتاب فرانکفورت حضور داشته است؟ آیا امسال نیز در این نمایشگاه شرکت خواهید کرد؟ حضور در نمایشگاه فرانکفورت به دو شکل صورت میگیرد؛ یکی به عنوان بازدیدکننده عادی که ویزای سفر به آلمان را میگیری و میروی تا از بزرگترین همایش کتاب جهان دیدار کنی. این دیدار به هرحال درسآموز است و تو را در برابر ویترین بزرگ نشر جهان قرار میدهد؛ تحولات کیفی در تولید کتاب، تغییرات شگرف در طراحی جلد و صفحات، ساختار کتاب و سرعت تولیدات بهویژه در حوزه علوم انسانی که زمینه کاری ماست. فرصت داری تا کارنامه بزرگترین ناشران جهان را از نزدیک ببینی و رشد غولآسای صنعت کتاب را در جهان نظاره کنی و البته حسرت بخوری از فاصله شگرف تولید کتاب در ایران و کشورهای توسعهیافته، حسرت تیراژی که هر روز کوچکتر میشود و بازاری که گویا آب میرود، اینها البته عبرتآموز هم هست و اینکه چقدر باید کار شود؛ نه فقط در زمینه تولید و خواندن کتاب که در تمام حوزهها؛ از فرهنگ، اقتصاد، سیاست و صنعت که برسیم به پای آنها. خب این یک شکل است و البته بهنظر من ایدهآل که با فراغ بال میگردی و میبینی و میآموزی. نوع دوم به عنوان یک ناشر غرفهدار است و البته این تجربهای تازه است. میروی و رودررو میشوی با هموطنانی که هزاران سؤال دارند، میخواهند همه کنجکاویهای فرهنگی خود را در سالهای دوری از وطن در دیداری کوتاه ارضا کنند و همین میشود که میدان بحث و گفتوگو دامن درازی یافته و میبینی که آن چند روزت به سرعت طی شده و تو بهرهای از این نمایشگاه نبردهای. باری چند بار تجربه حضور در این نمایشگاه را داشتهام که البته اعتقاد دارم مادام که نشر ایران به میثاقهای جهانی نشر مثل کنوانسیون کپیرایت نپیوندد، حضور در این نمایشگاه به عنوان یک شخصیت حقوقی چندان مؤثر نیست. نمایشگاه کتاب فرانکفورت چه ویژگیهایی دارد که شما را ترغیب به حضور در آن میکند؟ نمایشگاه کتاب فرانکفورت بزرگترین گردهمایی نشر جهان است؛ تقریبا تمام مؤسسات معتبر جهان در آن حضور مییابند. بیشترین واگذاری حق رایت در آن صورت میگيرد، جلوه تمامقد تحولات نشر در یک سال در برابر چشم بیننده قرار میگیرد. میتوان تحولات در نحوه صفحهآرایی، صفحهپردازی، گرافیک، حروفنگاری، قطع و اندازه و تنوع موضوعی را بعینه دید. از طرفی بیشترین نشستها و سمینارها در رابطه با کتاب و نشر در این نمایشگاه برپا میشود، نحوه مذاکره و تعامل و واگذاری حق رایت بین ناشران بزرگ خود یک انگیزه مهم و درسآموز است. حضور در نمایشگاه کتاب فرانکفورت چقدر میتواند به دانش و آگاهی ناشران ما درباره موضوعات مرتبط با نشر و آنچه در حوزه نشر در سطح جهانی در جریان است، بیفزاید؟ بستگی دارد که ناشر با چه دیدگاهی پا به نمایشگاه فرانکفورت بگذارد. اگر کسی واقعا به نیت فراگیری به این نمایشگاه پا بگذارد، بیتردید با توشهای پربار از آن خارج میشود. شما کجا میتوانید در یک فضا بزرگترین برندهای نشر جهان را ببینید که بخشی از تولیدات خود را عرضه کرده و شما ناگهان با کارهای شگفتانگیزی از تیراژ، نوبت چاپ و بهای کتاب روبهرو میشوید. نکاتی مثل تعریف بازده زمانی مصرف کتاب، حراج، ضریب قیمتگذاری تبلیغات و اطلاعرسانی پیش از تولید و نحوه بازاریابی و فروش از مواردی هستند که میتواند برای نشر کشور ما مفید باشد. در چند سال اخیر شاهد حضور ناشران خصوصی در نمایشگاه فرانکفورت بودهایم. بهنظرتان حضور این ناشران چقدر میتواند به معرفی آثار و ادبیات ایران کمک کند؟ ناشران حوزه عمومی کوشیدهاند با ارائه آثار تألیفی خود تا حدی مخاطبان فارسیزبان را در برابر تغییرات کمی و کیفی تولیدات خود قرار دهند و البته چالشهایی نیز داشتهاند. اصولا حضور در نمایشگاه فرانکفورت در سالهای گذشته همواره شکل دولتی داشته که خودبهخود نوعی رودررویی را نیز اجتنابناپذیر کرده، خاصه که گاه افرادی بدون دغدغه نشر و با نگرش سیاسی به عنوان مسئول غرفه حضور داشتهاند. بحث اصلی حضور گفتوگو، تعامل و توافق است، زیرا نشر کتاب فعالیتی فرهنگی-اقتصادی است و سویه سیاسی ندارد. با این وصف دستاورد نشر از این نمایشگاه میتواند تجربهاندوزی باشد. حضور در نمایشگاه فرانکفورت چه امکانهایی پیشروی صنعت نشر ایران قرار میدهد و شما بر اساس تجربه شخصیتان که در نمایشگاههای مختلفی حضور داشتهاید، چقدر حضور در نمایشگاه فرانکفورت را مفید و ضروری میدانید؟ فرانکفورت افق دید ناشر را وسیعتر میکند. او را با تحولات و تغییرات نشر کتاب، گسترش حوزه الکترونیک، رشد موضوعات مورد توجه خوانندگان کتاب در یک سال و مسائل ریزتر تولید کتاب آشنا میکند. آشنایی با زبانهای خارجی کمک میکند تا از دستاوردهای نظری و عملی در تولید کتاب باخبر شويد. به نظر من حداقل یک بار حضور در این نمایشگاه برای هر ناشری ضروری است. مهمترین موانع تعامل نشر ایران با ناشران جهانی را چه میدانید؟ مهمترین مانع تعامل به نظرم نقش گسترده دولت در نشر کتاب در ایران است. نشر کتاب در جهان یک تولید منحصر به بخش خصوصی است و دولتها نقشی در این میان ندارند، مگر کشورهایی مثل عربستان که اصولا ناشر ندارند، دولت است که مانع پیوستن به کپیرایت میشود زیرا فکر میکند نقش نظارتیاش کمرنگ میشود. دولت است که خود تمامقد به عنوان رقیب بخش خصوصی نشر قد علم میکند و همه اینها باعث ایجاد فاصله با نشر کتاب در جهان میشود. اصلا برای یک ناشر برند جهانی توجیهپذیر نیست که برای نشر هر کتابی باید از هزارتوی نظارت دولت رد شوی. بنابراین رابطهها نمیتواند بهخوبی برقرار شود. از سویی تیراژ کتاب در ایران اصلا با معیارهای جهانی همخوانی ندارد. وقتی نشر کتاب در آمریکا صنعت هفتم از نظر اقتصادی است و در ایران کل گردش سالانه نشر معادل مالیات یک تاجر فرش است، حرف از تعامل زدن خندهدار میشود و مقایسه ارزن و هندوانه به نظر میرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.