معاملات و معادلات جديد در بحران افغانستان
اردشير زارعيقنواتي: باز هم دور تسلسل فاجعه و باز هم تصوير افغانستان به عنوان «سرزمين بدون اميد» همچنان در سرخط خبرها قرار گرفته است. خشونت لجامگسيخته در درون يک فاجعه که از همان ابتداي کار در دهه 70 ميلادي تا به امروز با بهرهگيري از زشتترين و سبعانهترين روشها در چارچوب منازعات ژئوپلیتيک و استفاده از بنيادگرايي اسلامي براي بيثباتسازي اين کشور و منطقه استفاده شد و همچنان ميشود، هيچ چشماندازي براي صلح و ثبات کشور همسايه را نشان نميدهد. زنجيرهاي از دخالتهاي بينالمللي، دخالتهاي منطقهاي، جهادگرايي ديني، تروريسم اسلامي و بوروکراسي فاسد در کنار هم فاجعهاي را آفريدهاند که برونرفت از آن در شرايطي که فعلا هيچ آلترناتيو مترقي داخلي و عزم صلحطلبانه خارجي وجود ندارد، در افق ديده نميشود. بحران افغانستان با حضور تمامقد امپرياليسم آمريکا و مجموعه «ناتو» به بهانه مبارزه با تروريسم و بسامانکردن اوضاع اين کشور نه تنها جواب نداده است که هر روز ابعاد دهشتناکتري به خود ميگيرد. با شناختي که از قدرت سختافزاري و نرمافزاري اين نيروهاي خارجي موسوم به ائتلاف ضدتروريستي وجود دارد، در صورت وجود اراده براي ايجاد ثبات و شکلدادن براي ترتيبات يک حاکميت و ساختار ملي با ثبات، بعد از 16 سال جنگ و خشونت ميتوانست اميدوار به پايان اين طولانيترين جنگ و بحران بعد از جنگ جهاني دوم بود. در چنين شرايطي کاملا پذيرفتني و قابل توجيه است که بازيگران اصلي در متن بحران افغانستان هنوز خواهان صلح و ثبات در چارچوب يک حاکميت ملي مستقل نبوده و اهداف محققنشده استعماري نيروهاي خارجي در بستر مساعدشده داخلي براي تشديد منازعه تا به امروز همچنان بر محور اهدافي حرکت ميکنند که افغانستان درهمفروپاشيده بايد در همين روند حرکت کند. در هفته گذشته تشديد خشونت، درگيريها و جنگهاي بزرگ بين دولت کابل و مخالفان از «طالبان» تا «داعش» در مناطق مهمي چون فارياب، غزني، بغلان و دشت برچي در غرب کابل که صدها نفر کشته و زخمي بر جاي گذاشت، بهخوبي نشان داد که در کنار ديگر تحولات سياسي مثل شروع رسمي مذاکرات بين رهبران طالبان و مقامات آمريکايي، در آينده نزديک قرار است تحولات جديدي به وقوع پيوسته و صحنه نمايش تا حدود زيادي تغيير کند. متأسفانه در کنار اهداف ويرانگر جنگ افغانستان از طرف ائتلاف غربي امروز حداقل دولت آمريکا در حال تست يک برنامه جديد در چارچوب تغييرات متناوب استراتژي اين کشور در افغانستان است که ميخواهد حفرههاي ايجادشده بين طالبان و نيروهاي آمريکايي در اين کشور را با تنظيم دوباره توازن نيروهاي داخلي پوشش دهد. مقامات کاخ سفيد که سياست رهبرسازي در چارچوب چارت سازماني تکنوکراتهاي فاسد و وابسته به خود تحت رهبري «اشرف غني» در ائتلاف با جهادگراني چون «عبدالله عبدالله» را براي پيادهسازي اهداف خود ناکارآمد ميبينند، دوباره توجه خود را بهسمت استفاده از اهرم طالبان جلب کردهاند. فراموش نکنيم که حمله پنجروزه طالبان به شهر غزني در هفته گذشته، يک تهاجم غافلگيرانه و دور از انتظار نبود، بلکه بنا بر گزارشهای مستند منابع رسمي دولتي، نهادهاي بينالمللي و کارشناسان مستقل، اين شهر هفتهها بود که در محاصرهای محسوس قرار داشت. همين منابع از قبل بارها اعلام کرده بودند که در ولايت غزني حداقل نيمي از جغرافياي آن، از جمله چهار ولسوالي، بهطورکامل در اختيار طالبان قرار داشته و در ولسواليهاي ديگر نيز اين گروه حضور دارد. بسياري از تحليلگران داستان حمله به غزني را با حمله مجاهدين به جلالآباد در سال 1982 مقايسه ميکنند؛ درصورتيکه در آن زمان جبهه مخالفان جهادي با کمک آشکار نيروهاي خارجي و از جمله ارتشهاي منطقه و در وراي مرزهاي حاکميتي افغانستان در ماجرا دخيل بودند، اما امروز همه مدعياند که گويا طالبان يکشبه از آسمان نزول کرده است و البته با چاشني کمک پاکستان و آن هم در جغرافياي بهظاهر تحت کنترل دولت مرکزي که از کمک نظامي ائتلاف به رهبري آمريکا هم سود ميبرد. حملات اخير طالبان به مناطق حساس و سوقالجيشي افغانستان، بدون هيچ اغراق يا «توهم توطئه»، با مذاکرات رسمي اخير اين گروه با مقامات آمريکايي ارتباط دارد؛ مذاکراتي که اواخر ماه گذشته ميلادي در قطر بين مقامات سياسي طالبان در دفتر اين گروه در دوحه با «آليس ولس»، معاون دستيار مايک پمپئو، وزير امور خارجه آمريکا، انجام گرفت و ابتدا هر دو طرف و مقامات کابل آن را تکذيب کردند که بعدا همگي در تأييد انجام اين مذاکرات توجيهات خود را آوردند. اين سؤال که چرا بعد از 16 سال جنگ، به يکباره تابوي مذاکره بين طالبان و آمريکا شکسته شد و امروز هم هر دو طرف ظاهرا به مناسبت عيد قربان قرار مذاکرات آتي را ميگذارند، فقط يک پاسخ دارد و آن هم تقسيم کار و سهم کيک قدرت در حوزه جغرافياي سياسي در افغانستان تحت اشغال ائتلاف آمريکايي است. براي مساعدکردن اين بستر لازم است ابتدا با تشديد منازعه و نشاندادن قدرت طالبان هم افکار عمومي و هم مقامات دولت ائتلافي تکنوکراتهاي فاسد و جهادگران موسوم به جبهه شمال براي تحميل اين معامله و تقسيم قدرت آماده شوند. برعکس تصور عمومي و آنچه معمولا اين روزها در مدياي جهاني تبليغ ميشود، دولت دونالد ترامپ نميخواهد از افغانستان خارج شود، بلکه امروز عزم جزم دارد تا عناصر و نيروهاي آلترناتيوي حاضر در نمايش خونين اين کشور را حول اهداف استراتژيک خود به قبول يک سيستم شراکتي وادار كند. چنانچه بلافاصله بعد از مذاکرات دوحه بين آليس ولس و هيئت طالبان به رياست عباس استانکزي، رئيس دفتر سياسي طالبان، دولت افغانستان هم اعلان کرد به دليل ناتوانی و وجود مشکلات، نيروهاي نظامي خود را از مناطق روستايي و حومهها بيرون آورده و در شهرها متمرکز ميکند. امروز بايد تحولات افغانستان را در حوزه سياسي و نظامي بهدقت دنبال کرد؛ چراکه هر دو حوزه به طرف همپوشاني جديدی در حال حرکت است که گرانيکاي آن تصميم آمريکا و طالبان براي معامله و تنظيم معادلات نوين در فضاي سياسي اين کشورند. جنگ غزني شيپور بيدارباش همين بازيگران سناريوي جديد بوده است و نکته جالب در اين است که گفته ميشود در نبرد درون اين شهر حدود 145 نظامي و نيروي امنيتي افغانستان کشته شدهاند و يکي از محدود دفعاتي است که در اینگونه جنگهاي شهري (البته نه در حوادث تروريستيای مثل دشت برچي که گفته ميشود داعش مسئوليت آن را به عهده گرفته است) عمده تلفات از نيروهاي نظامي بوده است و درصد کمي از غيرنظاميان (حدود 65 نفر) قرباني شدهاند. اين در واقع هشداری از پيش تعيينشده براي نشاندادن ناتواني ارتش و نيروهاي امنيتي افغانستان در مقابل طالبان و ضرورت تفاهم و توافق با اين گروه در بين نظاميان و دولت مرکزي کابل بوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.