|

بقاي ما در گرو آن است که به فکر ديگران باشيم

سيدحسن موسوي‌چلک- رئيس انجمن مددکاران اجتماعي ايران

يکي از ويژگي‌هاي انسان از گذشته‌ دور تا به امروز و حتي در آينده، اجتماعي‌بودن و اجتماعي زندگي‌کردن است و اين ويژگي به مرز جغرافيايي يا زمانی مشخص محدود نمي‌شود. به همين دليل وقتي ما از زمان خلقت تا به امروز و در ادياني نگاه مي‌کنيم که در جوامع گوناگون مورد توجه مردم قرار گرفته‌اند، موضوع نوع‌دوستي و کمک به ديگران و مسئوليت‌پذيري در قبال ديگران، حمايت از نيازمندان، سالمندان، بيماران، معلولان، در راه ماندگان و آوارگان هميشه مد نظر بوده است و خواهد بود. انسان امروز گرچه ماشيني‌تر شده و درگير تکنولوژي و مسائل آن است، باز هم نمي‌تواند به اطرافيانش بي‌تفاوت باشد. طبيعتا نام‌گذاري روز 19 آگوست (28 مرداد) در سازمان ملل با نام «روز جهاني اقدامات بشردوستانه»، به کشورهاي عضو اين سازمان اين پيام مشخص را منتقل مي‌کند که همه ما در هرکجا که هستيم، با هر دين و مذهب و نژاد و جنسيت و طبقه و قشر، وظيفه داريم در برابر ديگران خود را مسئول بدانيم؛ اين پيامي است براي همه کشورهاي عضو سازمان ملل. در اخبار حوادثي که در کشورهاي مختلف اتفاق مي‌افتد، مي‌توان ديد که کشورهاي ديگر داوطلبانه کمک مي‌کنند؛ بخشي از اين کمک مالي است، بخشي ديگر تجهيزات است و بخشي هم حضور براي ارائه خدمات به آن مردم. مصداق آن در هنگام بروز سوانح و بلاياي طبيعي ديده مي‌شود و حتي جنگ. اگر مردم کشوري به‌دليل جنگ به گرسنگي دچار شده‌اند يا به دارو نياز دارند، کشورهاي ديگر به آنها کمک مي‌کنند. حتي مي‌بينيم با آنکه ما با آمريکا مراوده سياسي نداريم، در زمان زلزله کمک مي‌کند. دليل اين امر ذات اجتماعي انسان است و اينکه نمي‌توان در جامعه زندگي کرد ولي به ديگران و اطرافيان بي‌تفاوت بود.
نکته ديگر اينکه اين نوع توجه و تکريم انسان‌ها در شرايط کنونی منجر به اين مي‌شود که من به عنوان شهروندی که امروز دست ديگري را مي‌گيرد، بعدا ‌می‌توانم اميدوار باشم که در صورت لزوم از همين حمايت بهره‌مند شوم؛ اين برايم پشتوانه‌اي خواهد بود تا بعد بتوانم از آن در شرايط خاصي استفاده کنم. مي‌بينيم که بر سردر سازمان ملل شعر سعدي شيراز آمده است: «بني‌آدم اعضاي يک پيکرند/ که در آفرينش ز يک گوهرند/ چو عضوي به درد آورد روزگار/ دگر عضوها را نماند قرار» پيام ياد‌شده کاملا در اين شعر موجود است. در اينجا مي‌بينيم که از مرز جغرافيايي و محدوده زماني اثري نيست. نام‌گذاري اين روز اگرچه نام‌گذاري نمادين است و شايد يک روز به مناسبتش جلسه و برنامه و نشستي برگزار شود، اين پيام را مي‌رساند که بقاي ما در گرو آن است که به فکر ديگران باشيم و نسبت به ديگران مسئوليت داشته باشيم. در دين اسلام نيز اين مفهوم را مي‌بينيم. خمس و زکات به عنوان دو منبع اصلي خدمات اجتماعي براي همين موضوع است. آنجا که افراد به هر دليل دچار مشکلاتي مي‌شوند و نيازمندي‌هايي دارند، از اين منابع استفاده مي‌کنند. وقتي من به عنوان شهروند جامعه اسلامي در برابر ديگران مسئوليت دارم، «تکافل اجتماعي» در بُعد فردي مطرح مي‌شود. اگر در ايران کميته امداد و بهزيستي داريم و در کشورهاي ديگر سازمان‌هايي مشابه، بر مبناي بُعد اجتماعي تکافل دولت به مردم است. اين نوع توجه به شکل‌هاي مختلف بيمه‌هاي اجتماعي، تأمين اجتماعي، رفاه اجتماعي، حمايت اجتماعي يا مساعدت اجتماعي وجود دارد؛ گرچه نوع حمايت و شکل و فرايند و نحوه توجه به افراد فرق دارد، اما هدف همه آنها حفظ کرامت انسان‌ها، به‌ويژه انسان‌هاي نيازمند است. نام‌گذاري نمادين اين روز پيام مي‌دهد که نوع‌دوستي، وظيفه اخلاقي همه ماست. يکي از کارهايي که تشکل‌هاي بين‌المللي مانند سازمان ملل مي‌توانند انجام دهند، اين است که بين جوامع مختلف بشري وحدت برقرار کنند و سبب تقويت ارتباط ميان آنها شوند و اين امر، خود مي‌تواند فضاي امنيت را براي دنيا فراهم کند؛ جامعه‌اي که نوع‌دوستي در آن بيشتر است، کمتر شاهد خشونت خواهد بود و کمتر افرادش به‌علت فقر جان خود را از دست مي‌دهد يا دچار مشکلات متعدد مي‌شوند. در جوامعي که در آنها نوع‌دوستي وجود دارد، بچه بي‌سرپرست و زن سرپرست خانوار و معلول و سالمند و بيمار احساس تنهايي نخواهند کرد و به علت مشکلات، اميد آنها از زندگي قطع نمي‌شود. مردم جامعه‌اي که به يکديگر محبت دارند، لذت بيشتري از زندگي خواهند برد. «از تو دشمن چون محبت ديد، يارت مي‌شود/ دوستدار هر که باشي دوستدارت مي‌شود/ چون بدانديش از تو بد بيند، شود بدخواه تو/ ور نکويي از تو بيند، شرمسارت مي‌شود/ زآتش ظلم ار بسوزاني دل مظلوم را/ تيره‌تر از دود آهش روزگارت مي‌شود». پيام اصلي نام‌گذاري اين روز اين است که با يکديگر مهربان و در برابر هم مسئوليت‌پذير باشيم تا خود در زندگي اجتماعي، پشتوانه داشته باشيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.