|

اهمیت ایجاد «گروه اقدام ایران» در وزارت خارجه آمریکا

کوروش احمدی*: ایجاد «گروه اقدام ایران» و انتصاب یک «نماینده ویژه در امور ایران»، تازه‌ترین اقدامی است که از سوی تیم ترامپ برای اعمال فشار بر ایران انجام شده است. پمپئو، وزیر خارجه آمریکا که ایجاد این گروه را اعلام کرد، از آن به‌عنوان مسئول «هدایت، هماهنگی و بررسی همه جنبه‌های فعالیت‌های مربوطه در وزارت خارجه آمریکا» یاد کرد. او گفت این گروه امور روزمره مربوط به ایران را اداره خواهد کرد و همچنین مسئول هماهنگی بین وزارت خارجه و دیگر دوایر دولت آمریکا و نیز دولت‌های همفکر درباره ایران خواهد بود. سخنان او حاکی از آن است که «گروه اقدام ایران» در واقع اداره‌ای در وزارت خارجه خواهد بود و از نظر محتوایی به معنی تحولی در سیاست آمریکا در قبال ایران نیست، بلکه عمدتا به معنی تجدید سازمان امور مربوط به ایران در وزارت خارجه است. به عبارت دیگر، هم‌زمان با اعلام تشکیل این گروه، سیاست یا راهبرد جدیدی برای ایران اعلام نشده است. بااین‌حال، این تجدید سازمان و تمرکز امور ایران در چنین اداره‌ای با چنین مدیریتی، هم به معنی تأکیدی مضاعف بر اهمیت موضوع ایران برای وزارت خارجه و کل دولت آمریکاست و هم می‌تواند در راستای تقویت افراطی‌گری در ارتباط با ایران باشد. تأسیس این گروه را می‌توان اقدامی دیگر برای نهادینه‌کردن ایران‌ستیزی در سیاست خارجی آمریکا و برکنار نگهداشتن آن از فرازونشیب‌ها در سیاست داخلی آن کشور به شمار آورد. تمرکز امور ایران در این گروه، در واقع به این معنی است که از این پس واحدهای مربوطه در وزارت خارجه آمریکا که باید به‌طور معمول عهده‌دار امور ایران باشند، نقشی دراین‌باره نخواهند داشت. این امر به پمپئو امکان می‌دهد دیپلمات‌های حرفه‌ای وزارت خارجه را از روند امور مربوط به ایران حذف و این امور را تنها در این گروه و در دست اعضای افراطی‌ آن متمرکز کند. اگرچه قطعا یکی از اهداف این گروه، پیگیری اعمال تحریم‌ها و دیگر فشارها خواهد بود، اما درحالی‌که دولت ترامپ متهم است جز لفاظی و تحریم سیاست دیگری درباره ایران ندارد، هم‌زمان این گروه ممکن است درصدد تدوین یک راهبرد جامع علیه ایران نیز باشد. علاوه بر اینکه نفس تأسیس این گروه مهم است، گماردن کسی مانند برایان هوک به‌عنوان رئیس آن و «نماینده ویژه آمریکا در امور ایران» نیز حائز اهمیت است. پمپئو او را به‌عنوان کسی که نقش مهمی در شکل‌دادن به «استراتژی حداکثر فشار دیپلماتیک و اقتصادی» علیه ایران داشته، معرفی کرد. انتصاب هوک در رأس گروه اقدام ایران، به معنی جدی‌ترشدن گزینه حرکت در راستای به‌اصطلاح «تغییر رژیم» سیاست آمریکا در قبال ایران است. او با وجود اینکه رئیس اداره برنامه‌ریزی سیاسی در وزارت خارجه بود (اداره‌ای که وظیفه‌ آن برنامه‌ریزی‌های درازمدت است)، اما عملا در دوره ترامپ بر امور ایران متمرکز بوده است. او که در زمان تیلرسون به کار گرفته شد، مذاکرات نافرجامی را با اروپا برای نیل به راه‌حلی برای خارج‌نشدن آمریکا از برجام انجام داد. در شرایطی که ترامپ، تیلرسون و بعدها پمپئو نسبت به کار با دیپلمات‌های حرفه‌ای و نیز تعیین مقامات جدید در وزارت خارجه از بین آنها اکراه داشتند، هوک که دیپلماتی کاریری نیست، به یکی از اعضای پرنفوذ وزارت خارجه تبدیل شد. وی متهم است با هدف جلب رضایت ترامپ، نقش مهمی در حذف دیپلمات‌های حرفه‌ای از پروسه تصمیم‌گیری درباره موضوعات مهم داشته و مسبب اخراج یا بازنشسته‌شدن زودهنگام شماری از آنها بوده است. اگرچه سمت جدید هوک در قیاس با سمت قبلی‌ او علی‌الاصول کاهش رتبه محسوب می‌شود، اما نظر به اهمیت بسیار زیاد موضوع ایران برای تیم ترامپ، اهمیت موقعیت کنونی او در دولت برجسته‌تر است. هوک در دوره سفارت جان بولتون در سازمان ملل، همکار او و در دوره بوش نیز دستیار وزیر خارجه آمریکا در امور سازمان‌های بین‌المللی بود. اگر بتوان اظهارات پمپئو و هوک را دستور کار «گروه اقدام ایران» به شمار آورد، وجه افراطی این گروه بیش‌ازپیش مشخص می‌شود. پمپئو در سخنان خود به‌طور تلویحی نیل به توافقی جدید با ایران را به آنچه «تغییرات عمده در رفتار رژیم در داخل و خارج» نامید، مشروط کرد؛ یعنی او حداقل برخلاف ظاهر اظهارات ترامپ، به شیوه پیشین خود مبنی بر مشروط‌کردن مذاکره و توافق با ایران به تغییر رفتار ایران ادامه داد. هوک نیز در مصاحبه خود گفت اگر ایران «تغییراتی اساسی در رفتار خود بدهد»، رئیس‌جمهور آماده گفت‌وگو خواهد بود. او گفت بخش عمده فعالیت گروه اقدام ایران، پیشبرد شروط 12گانه پمپئو خواهد بود. نظرات افراطی پمپئو که به‌این‌ترتیب بر آنها تأکید شد، به‌وضوح از نحوه برخورد ترامپ افراطی‌تر است. *کارشناس روابط بین‌الملل

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.