|

در نشست «واکاوي نقش ورزش در ايجاد تغییر در مناطق حاشيه‌نشين» با حضور سعيد مدني و حسين راغفر مطرح شد

ورزش عليه فقر

شرق، گروه جامعه: نشست «ف مثل فوتبال، فقر و فرياد» با حضور حسين راغفر، اقتصاددان و سعيد مدني، آسيب‌شناس اجتماعي با هدف بررسي نقش ورزش به‌ويژه فوتبال در کاهش اثرات فقر و نابرابري در جوامع فقير و کم‌درآمد از سوي جمعيت امام‌علي(ع) برگزار شد. در اين نشست، سعيد مدني آغازگر گفت‌وگو درباره ورزش و فقر بود. وي گفت: «وضعيت اقتصادي و اجتماعي‌ای که با آن مواجهيم، بحران جدي اقتصادي است که دامنه آن را همه ايران فراگرفته. روندي که از مدت‌ها قبل شروع شده، نشان مي‌دهد که فقر و نابرابري در ايران رو به افزايش است و در همين چند ماه آمار سقوط خانواده‌ها به زير خط فقر قابل‌توجه است و با هر ارزيابي از بيلان خط فقر و شاخص نابرابري، با وضعيت پيچيده‌اي روبه‌رو هستيم که بخش عمده آن گريبان گروه‌هاي فرودست و کم‌درآمد را مي‌گيرد. در چنين شرايطي اينکه سازمان‌هاي جامعه مدني چه مي‌توانند بکنند، داراي دو وجه است: اول با اينکه چشم‌اندازي از تغيير و اصلاح سياست‌ها به سمت بهبود وضعيت در سطح کلان ديده نمي‌شود، در چنين وضعي جامعه مدني مي‌تواند حداقل خدمات و کمک‌هاي انساني را به گروه‌هاي فرودست به‌ویژه حاشيه‌نشين‌ها ارسال کند. اما از آن مهم‌تر نقشي است که اين سازمان‌ها در رساندن صداي فقرا و گروه‌هاي نابرخوردار دارند تا اجحافي که به آنها روا مي‌شود را منعکس کنند و به نحوي حساسيت عمومي را در سطح نخبگان دولتي و از ‌آن مهم‌تر در سطح عموم جامعه ايجاد کنند بلکه راهي در بهبود اين وضعيت ايجاد شود». مدني با ذکر اين مقدمه بيان کرد: «مي‌خواهم درباره رابطه ورزش و فقر با هم صحبت کنيم. برنامه‌هاي ورزشي از چند جهت و در چند حوزه در وضعيت فقر مي‌توانند تأثيرگذار باشند، خود ورزش به دو دسته ورزش قهرماني و عمومي تقسيم مي‌شود. ورزش قهرماني نگاه چنداني به مسائل اجتماعي ندارد و جز موارد خاصي مثل فعاليت قهرمانان ورزشي که سعي در مداخله براي بهبود اوضاع فقرا دارند، شامل اين بخش نمي‌شود. من راجع به اين موضوع خيلي با احتياط صحبت مي‌کنم چرا که ورزش نيز مثل ديگر مسائل جامعه ايران با فساد درگير شده و بنابراين هميشه در اين زمينه بايد به جنبه‌هاي پول‌شويي قضيه توجه کرد. جدا از آن شايد سمبل اين رفتار براي مداخله در فقر، مرحوم جهان‌پهلوان تختي است که معروف است در زلزله بويين‌زهرا، صندوقي دستش گرفت و از جنوب شهر حرکت کرد و به جمع‌آوري کمک مالي مبادرت ورزيد. اين مصداق روشني از مداخلات ورزش قهرماني در فقر است». اين استاد دانشگاه با اشاره به نقش ورزش عمومي در کاهش فقر تأكيد کرد: «اما در ورزش عمومي به اشکال مختلفي بر وضعيت فقرا تأثير مي‌گذارد؛ از يک طرف يک رويکرد اين است که اجراي برخي ورزش‌هاي عمومي براي جمع‌آوري منابع براي مبارزه با فقر است. اين کار در کشور ما کمتر مرسوم است. اما در برخي کشورها مثال‌هاي متعددي در اين زمينه وجود دارد، مثلا برنامه پدال عليه فقر. اين برنامه در استراليا اجرا مي‌شود و حرکت دوچرخه‌ها در طول مسيري است براي جمع‌آوري کمک‌ها به فقرا و درآمد حاصل از آن هم به کامبوج ، هند و تانزانيا ارسال و منابع آن صرف آموزش و کاهش خشونت خانگي و بهداشت مي‌شود. اين مثالي است که حادثه ورزشي بهانه‌اي براي جمع‌آوري منابع براي کمک‌ به فقرا مي‌شود. بنابراين يک وجه مداخله ورزش در فقر در برنامه عمومي همين مناسبت‌ها و جشن‌هاي ورزشي براي تأمين منابع کمک به رفع فقر است. اما وجه سوم مداخلات ورزش به برنامه‌هاي مبارزه با فقر به ترويج ورزش در ميان فقرا بازمي‌گردد و دامنه بسيار وسيعي دارد و اشکال مختلفي از دادن وسايل ورزشي به جوامع فقير يا راه‌اندازي رويدادهاي ورزشي براي فقرا را شامل مي‌شود. خيريه‌هايي در کشورهاي مختلف وجود دارد که کارشان همين است و منابع را جمع‌آوري کرده و براي تجهيز ورزشي در اختيار کشورهاي مختلفي قرار مي‌دهند». مدني خاطرنشان کرد: «در بحث ورزش و فقر سه مفهوم را بايد از يکديگر جدا کرد؛ اولين مفهوم بازي است: بازي هرنوع فعاليت فيزيکي سرگرم‌کننده‌اي است که معمولا مشارکتي و فارغ از هدايت بزرگ‌سالان است و خود گروه‌هاي سني در کنار هم جمع مي‌شوند و فعاليت‌هايي را انجام مي‌دهند که به هرحال براي سلامت فيزيکي آنها مؤثر است. بخش دوم سرگرمي است که سازمان‌يافته‌تر از بازي است و در اوقات فراغت انجام مي‌شود و از لحاظ فيزيکي نيز از بازي فعال‌تر است. شق سوم آن ورزش است که سازمان‌يافته است و قواعدي دارد و گاهي رقابتي است. در هر سه حالت براي کمک به فقرا استفاده مي‌شود و هر سه را در رابطه ورزش با فقر مورد مطالعه قرار مي‌دهند. ويژگي مشترک همه اينها اين است که انتخابشان آزادانه است و گروه‌هاي نابرخوردار آزاد هستند در آن شرکت ‌کنند و هدف اوليه آن کسب لذت است. ايده‌هايي مثل ورزش براي همه در همين راستاست تا بتواند دسترسي‌هاي فعاليت فيزيکي را به گروه کم‌برخوردار اشاعه دهد و مشارکت را در بين گروهي از افراد اشاعه دهد». مدني با اشاره به اينکه در اين فعاليت‌ها در جمعيت‌هاي فقير، ديده شده که ورزش الزامات مربوط به توسعه را با خودش وارد اين جوامع کرده، با برشمردن اين الزامات افزود: «يکي اخلاق و بازي جوانمردانه است که در اين جوامع رشد مي‌کند، دوم همکاري بين افراد و گروه‌هاي سني مختلف است که زمينه‌اي براي پيشرفت است و به‌اشتراک‌گذاشتن تجارب در حوزه ورزش در اين نمونه اقدامات اتفاق مي‌افتد که يکي از مقدمات براي توسعه است. البته انجام فعاليت‌هاي ورزشي در جوامع مختلف دستاوردهاي ديگري مثل افزايش مهارت‌هاي زندگي را به همراه دارد. بچه‌هايي که در جمع شروع به ورزش مي‌کنند، مهارت‌هايي را به دست مي‌آورند و توانمندي‌هاي فردي و اعتمادبه‌نفس‌شان و قدرت برخورد با ديگران را ياد مي‌گيرند. مطالعات نشان داده که ورزش روي ارتقای سلامت روان بسيار مؤثر است و با توجه به اينکه نرخ اختلال روان در جوامع فقير بالاست، ورزش بيش از فعاليت‌هاي درماني مي‌تواند به تقويت رواني اين جوامع کمک کند. از طرفي ورزش مي‌تواند تاب‌آوري را افزايش ‌دهد و آنها را در برابر استرس‌ها مقاوم ‌کند». در ادامه اين نشست نوبت به حسين راغفر رسيد که خود سابقه ورزشکاري حرفه‌اي را نيز در پيشينه‌اش دارد. اين اقتصاددان و عضو هيئت علمي دانشگاه الزهرا با اشاره به اينکه اهميت ورزش در شکل‌بخشي به شخصيت کودکان در محلات حاشيه‌اي و گروه‌هاي فقير کمتر از تحصيلات نيست، افزود: همه انسان‌ها تمايل به ديده‌شدن دارند و اگر جامعه‌اي نتواند فرصت برابر را در اختيار همه افراد قرار دهد، اين نياز به ديده‌شدن به اشکال غيرمتعارف بروز مي‌کند؛ به‌ويژه در جوامعي که فقر و نابرابري گسترده است، فوتبال مي‌تواند زمينه ديده‌شدن افراد را فراهم کند. او افزود: من عموما از زدن مثال درباره زندگي شخصي خودم پرهيز مي‌کنم؛ اما مسئله فوتبال مي‌تواند باعث شود من درباره خودم مثال بزنم. من در دوران نوجواني در تيم فوتبال راه‌آهن فعاليت مي‌کردم و جوان‌ترين بازيکن تيم‌هاي دسته‌اول ايران بودم. من در 15‌سالگي وارد تيم راه‌آهن شدم و بعد هم در 16‌سالگي در مسابقات قهرماني کشوري شرکت کردم و خيلي زود با گروه‌هاي جوانان آن منطقه آشنا شدم. تيم راه‌آهن متعلق به محله‌اي بود که آخرين نقطه فقر تهران به شمار مي‌رفت و به شوش و دروازه‌غار ختم مي‌شد. بازي جوانان در اين تيم زمینه پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي و اعتياد در محلات پايين شهر بود؛ اما با خصوصي‌سازي اين تيم و سپردن آن به بابک زنجاني شاهد افول آن بوديم، حالا تيم راه‌آهن سمبل اقتصاد ورشکسته است. اين استاد اقتصاد تأكيد کرد: توزيع درآمدهاي نفتي بين افراد خاص، ارائه وام‌هاي کلان بانکي، توزيع فرصت‌هاي تحصيلي و خدمات سلامت و مديريت نرخ ارز و... به تعبيري از سوی کساني انجام مي‌شود که در ساخت قدرت نقش دارند و تصميمات سياسي آنها جامعه را تحت‌ تأثير قرار مي‌دهد. سياست‌هاي کشور پس از جنگ آسيب‌هاي جدي را به جامعه تحميل کرد و با رشد نابرابري‌هاي اجتماعي شاهد افزايش جرائم بوديم. اگر فرصت‌هاي رشد منطقي در جامعه براي همه گروه‌ها فراهم نشود، افراد راه‌هاي ديگري را دنبال مي‌کنند تا فرصت‌هايي را که از آنها دريغ شده، پيدا کنند. يکي از مواردي که در سياست‌هاي توسعه پس از جنگ به‌شدت آسيب ديد، آموزش‌وپرورش بود و توسعه مدارس غيرانتفاعي فرصت آموزش برابر را از جامعه سلب کرد. همچنين سلامت و بهداشت خصوصي و خودگرداني بيمارستان‌ها سبب شد تا افراد به نسبت پول خود از خدمات سلامتي برخوردار شوند. به‌تدريج شاهد رشد تصاعدي فقر بوديم و مي‌بينيم که از سال‌هاي ۱۳۷۰، پديده زنان تن‌فروش و کودکان خياباني بروز مي‌کند. او با اشاره به چالش‌هاي ارزي در چند ماه اخير تأكيد کرد: ريشه بحران ارز نفوذ همين افراد قدرتمند است که با تغيير ايدئولوژي به سمت حمايت از سرمايه و سرمايه‌دار رفتند؛ در‌حالي‌که سرمايه‌دار واقعي وجود نداشت. نوکيسه‌ها وارد عرصه شدند و منابع خود را از خصوصي‌سازي و منابع بانکي فراهم کردند، از انحصار برخوردار شدند و سلطان شکر و سلطان واردات ميوه و دارو و کالاهاي اساسي ديگر شکل گرفت. با دست‌کاري در نظام قيمت‌ها منابع بزرگي را يک‌شبه کاسب شدند و جنايت بزرگي را عليه همه مردم ايران مرتکب شدند. در سال ۹۶ فولاد مبارکه و پنج شرکت پتروشيمي پنج ميليارد دلار به قيمت دولتي چهارهزارو 200 تومان تحويل گرفتند و با يارانه گاز و آب و برق مجاني چه بهره‌ها از اين بازي بردند. اگر ارز را ۱۰‌هزار‌و ۵۰۰ تومان در نظر بگيريم، امروز ۳۵ هزار ميليارد تومان در اين بازي اختلاف رانت ارزي آنهاست. اين اقتصاددان گفت: در مدت يک هفته ۲۰ ميليارد دلار براي واردات تخصيص مي‌يابد و اينها اتفاقي نيست. با چند فرد درجه دو و سه مثل بابک زنجاني برخورد مي‌شود؛ اما افراد گردن‌کلفت محاکمه نمي‌شوند. در مناطق جنوب تهران وضعيت زندگي از مرز فاجعه عبور کرده است و شاهديم در يک حياط، ۶۰ مرد و زن غريبه کنار هم مي‌خوابند و انواع بيماري مثل ايدز در آنجا وجود دارد. جوانان ما وقتي با تحقير، عبور خودروهاي لوکس در خيابان‌ها را مي‌بينند، احساس غارت‌شدگي دارند. راغفر خاطرنشان کرد: در اين وضعيت خيال‌پردازي راه فرار است. فرصت بزرگي است که بتوانيم خودمان را جاي ثروتمندان قرار دهيم و ورزش اين ظرفيت را فراهم مي‌کند و فرد را براي روبه‌روشدن با مشکلات بزرگ زندگي آماده مي‌کند؛ اما مي‌بينيم تجاوز سرمايه‌داران و زمين‌خواران و سفته‌بازان هيچ زميني را در شهر براي بازي باقي نگذاشته است و همه فرصت‌هاي برابر را ربوده است. شهرداري تمام زمين‌هاي ورزشي را به منبع درآمد تبديل کرده است و وزارت ورزش و جوانان حاضر نيست حتي براي ساعاتي اماکن ورزشي خود را رايگان در اختيار همگان قرار دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.