هدایت طنزنویس به روایت محمدعلی
«جـــستــــاری در فــرهــنــگ وغوغساهاب» کتابی است ماحصل درسگفتارهای داستاننویسی محمد محمدعلی در موسسه کارنامه که با همکاری فریده خرمی بهصورت کتاب در نشر کتابسرای تندیس منتشر شده است. کتاب چنانکه از عنوان آن پیداست درباره «وغوغساهاب» صادق هدایت است. «وغوغساهاب» از آثار طنزآمیز هدایت است و کار مشترک او و مسعود فرزاد و البته چنانکه محمدعلی در «جستاری در فرهنگ وغوغساهاب» اشاره میکند برخی قضیههای کتاب نیز نوشته نصرتاله محتشم است. «قضیه» (غزیه) عنوانی است که هدایت و فرزاد برای نوشتههای طنزآمیز «وغوغساهاب» ابداع کردهاند و این عنوان درواقع نوعی شوخی با «قصیده» است. «وغوغساهاب» عرصه وسیعی از فرهنگ کهن و ساختارهای تثبیتشده و عادتها و رفتارهای رایج را دستمایه طنز نیشدار خود قرار داده است و البته علاوهبر نقد ریشهای ساختارهای کهن از نقد تازهبهدورانرسیدگی و مُدهای وارداتی هم غافل نمانده است. در این کتاب هیچچیز از تیغ نقد بازیگوشانه و سرخوشانه جان بهدر نمیبرد. محمد محمدعلی مقدمه کتاب «جُستاری در فرهنگ وغوغساهاب» را با شرح معنای لُغوی «وغوغساهاب» که اسباببازیای کودکانه بوده است آغاز و آنگاه به وجه تسمیه عنوان کتاب اشارهای میکند و مینویسد: «نمیتوان تصور کرد که صادق هدایت بیتوجه به کاربرد وغوغساهاب در نزد عوام، نام کتابش را وغوغساهاب گذاشته است. چراکه او علاوه بر نخبگان عصاقورتدادهای جامعهی ادبی و غیرادبی شهری، نقاط ضعف عوام در روستاها و شهرها را نیز همواره به نقد کشیده است». در این مقدمه به وجوه گوناگون وغوغساهاب، دستاوردهای هدایت در زمینه گردآوری فرهنگ عامه، نسبت وغوغساهاب با «چرندوپرند» دهخدا و طنز عبید زاکانی و علقههای وطندوستانه هدایت پرداخته شده است. محمدعلی در جایی از این مقدمه درباره تنوع آثار هدایت و روح واحدی که در عین این تنوع در پشت تمام آثار او وجود دارد مینویسد: «این آثار چنان به ظاهر از هم دورند که هر خوانندهای را به شک میاندازند که چگونه ممکن است نویسندهای اینهمه تنوعطلب باشد و هیچیک از آثارش شباهتی به دیگری نداشته باشد. اما چنین نیست که ظاهر امر نشان میدهد. در تاروپود تمامی آثار هدایت روح یک ایرانی باسواد نقاد و دلسوز که زدن نیش و کنایه به صورت صفت و خصیصه ثانویهاش درآمده کاملا هویداست. او از ابزار زبان تندوتیزش برای آگاهیدادن سود میبرد. همچنین برای لحنبخشیدن به آثار خود». محمدعلی پس از این مقدمه، وارد متنِ «وغوغساهاب» میشود و پس از ارائه چکیدهای از هر قضیه، نکتههایی درباره آن میگوید و همچنین معنای لغات بهکاررفته در هر قضیه را میآورد. از جمله نکاتی که در شرح بعضی قضایا به آنها توجه شده شیوه داستانپردازی در آنهاست. محمدعلی درباره آنچه در پرداختن به «وغوغساهاب» مدنظر داشته مینویسد: «آنچه در جُستار پی گرفته شده علاوه بر نقد و نظر، برداشت شخصی از هر یک از قضایا (غزایا) و دادن اطلاعات جانبی و نکات ظریف تاریخی پنهان در متن و یافتن ریشههای تاریخی امثالوحکم و خرافات و آوردن شرح حال اسامی ایرانی و خارجی است که در متن به کار رفته است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.