|

برخورد سلیقه‌ای مدیران تمامی ندارد

از وزیرکُشی تا نخبه‌کُشی در آزمون سمپاد

اعظم پویان: در مدت‌زمانی که کابینه دولت دوازدهم بسته می‌شد، وزارت آموزش‌وپرورش با فرازونشیب‌های بسیاری روبه‌رو بود. جامعه فرهنگیان که حضور گسترده‌ای در انتخابات ریاست‌جمهوری داشتند، در راستای دغدغه‌هایشان تلاش می‌کردند تا با طرح خواسته‌هایشان بهترین گزینه بر مسند وزارت آموزش‌وپرورش بنشیند. از سوی دیگر در میان خبرگان حوزه آموزش‌وپرورش کمترین انگیزه‌ای برای پوشیدن ردای وزارت آموزش‌وپرورش وجود نداشت و علت این بود که وزارت آموزش‌وپرورش را وزارتخانه‌ای «وزیرکُش» می‌دانستند؛ وزارتخانه‌ای که در 39 سالی که از عمرش گذشته بود، تجربه حضور 13 نفر وزیر را در کارنامه خود ثبت کرده بود و در این میان از دوره هشت‌ساله وزارت «محمدعلی نجفی» که بگذریم، هر وزیر به طور متوسط فقط دوسال‌ونیم فرصت سکانداری این نهاد عظیم را برعهده داشته است. موضوع «وزیرکُشی» در این وزارتخانه و کناره‌گیری یک‌به‌یک نخبگانی که در آن زمان برای این جایگاه معرفی می‌شدند و بسیاری عوامل دیگر دست به دست هم داد تا قرعه به نام «سیدمحمد بطحایی» افتاد. بطحایی که پیش از این معاونت توسعه مدیریت و پشتیبانی وزارتخانه را برعهده داشت، به‌واسطه ارتباطات و دوستی با نوبخت، به‌عنوان گزینه این سمت به روحانی معرفی شد. با وجود اینکه برنامه ارائه‌شده از سوی وی به مجلس شورای اسلامی نشان می‌داد که در کمترین زمان ممکن نوشته شده و عاری از هرگونه برنامه مشخص عملیاتی برای این سمت بود، اما به زعم بسیاری از فرهنگیان ایشان با قدرت کلامش و توانایی مشاورانش در گفت‌وگو و رایزنی‌های پشت‌پرده توانست با رأی بالایی به‌عنوان چهاردهمین وزیر آموزش‌وپرورش انتخاب شود. بطحایی در زمان کوتاهی با ارائه طرح‌های خلاقانه جایگاه خود را در بین دانش‌آموزان و خانواده‌ها پیدا کرد. شعار «شادی را به دانش‌آموزان برگردانیم»، حذف تکالیف عید، طرح موضوع مافیای کنکور و حذف آزمون سمپاد هرکدام منجر به ایجاد پایگاه اجتماعی محکم‌تری برای وی در میان خانواده‌ها می‌شد؛ اگر برای هرکدام برنامه اجرائی مشخصی داشت و در حد حرف‌وحدیث باقی نمی‌ماند.
دردسر سمپادی‌ها برای بطحایی
یکی از این طرح‌ها حذف آزمون سمپاد است؛ طرحی که از همان زمان مطرح‌شدنش با حواشی بسیاری روبه‌رو بود و در نهایت این آزمون در وزارت بطحایی نه‌تنها حذف نشد، بلکه با بدسلیقگی تمام به اجرا گذاشته شد. در بهمن ۹۶، با استناد به دلایلی نظیر استرس آزمون ورودی و آسیب‌های مترتب بر جداسازی دانش‌آموزان مستعد، حذف مدارس استعدادهای درخشان و نمونه‌دولتی در مقطع متوسطه اول در شورای‌عالی آموزش‌وپرورش به تصویب رسید، اما به دلیل مخالفت‌های شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، حذف مدارس استعدادهای درخشان از مصوبه شورای‌عالی آموزش‌وپرورش خارج شد. چند روز پس از آنکه زرافشان؛ معاون متوسطه وزیر آموزش‌وپرورش، در اظهارنظری اعلام کرد حذف آزمون مدارس نمونه‌دولتی و سمپاد نیازمند طرح مجدد در شورای‌عالی انقلاب فرهنگی نیست، مخبر دزفولی، دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، به صراحت بیان کرد: شورای‌عالی انقلاب فرهنگی مرجع تصمیم‌گیری نهایی است، چراکه موضوع مدارس سمپاد و تیزهوشان یک موضوع ملی است. با مخالفت شورای‌عالی انقلاب فرهنگی برای حذف آزمون مدارس نمونه‌دولتی و سمپاد، پنجم مرداد ۱۳۹۷ آزمون ورودی مدارس استعدادهای درخشان برگزار شد و اصلی‌ترین مشکل آن انطباق کامل سؤالات آن با تست هوش معروف به نام «ریون» بود. تکراری و دردسترس‌بودن این آزمون عملا اعتبار نتایج آن را مخدوش کرد.
ماجرای برگزاری آزمون
بعد از تحمیل برگزاری آزمون سمپاد به وزارت آموزش‌وپرورش از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی این وزارتخانه که تمایلی به برگزاری آزمون به سبک و سیاق سال‌های گذشته ندارد، کارگروهی متشکل از اساتید روان‌شناسی دانشگاه‌ها و مسئولان سازمان استعدادهای درخشان و سازمان سنجش و سازمان استثنایی کشور تشکیل می‌دهد تا برای نحوه برگزاری آزمون تصمیم بگیرند. در نهایت چهارشنبه دوم خرداد جلسه‌ای به دعوت مرکز ملی استعدادهای درخشان با عنوان «کارگروه علمی سنجش و پذیرش دانش‌آموزان در دبیرستان‌های دوره اول استعدادهای درخشان» در دانشکده روان‌شناسی دانشگاه تهران تشکیل می‌شود. حاضران این جلسه عبارت بودند از غلامعلی افروز، ایرج خوش‌خلق، ولی‌اله فرزاد، ناصرالدین کاظمی‌حقیقی، کامبیز کامکاری، مجید قدمی (رئیس سازمان استثنایی کشور)، عبدالرسول عمادی (رئیس سازمان سنجش آموزش‌وپرورش)، فاطمه مهاجرانی (رئیس مرکز ملی استعداد‌های درخشان)، رضا گلشن‌مهرجردی، حمید رحمانی و بیتا اسدی. در پایان جلسه، عبارت زیر به‌عنوان ماحصل مذاکرات از سوی دکتر افروز جمع‌بندی شد: مبنای کار، یک‌مرحله‌ای و مبتنی بر سنجش هوش باشد. البته، در درون هوش، استعداد (تحصیلی) هم درج است. ما باید تیزهوشان ناب را شناسایی کنیم. اگر بنا را بر تعاریف جهانی بگذاریم، مبناي گروه دو انحراف معیار بالاتر از میانگین است. باید مقیاس تلفیقی را از ترکیب ابزارهای استاندارد موجود درست کنیم. گروه تولید، دو برابر نیاز طرح سؤال کنند و چنین مجمعی در جلسه آتی، حدود ۳۰ سؤال را انتخاب کنند. اگر براساس یک مطالعه محدود، نتیجه ابزار ساخته‌شده با آزمون هوش رینولدز همبستگی بالای ۸۰ درصد داشت، همین یک مرحله کافی است. اما اگر همبستگی زیر ۸۰ درصد بود، در مرحل دوم آزمون هوش انفرادی رینولدز را با همکاری مراکز اختلالات یادگیری سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی اجرا کنیم. زمان زیادی نمی‌گذرد که در عین ناباوری به دستور و با تصمیم بطحایی مرکز ملی استعداد درخشان که سال‌های قبل برگزارکننده آزمون سمپاد بودند، کنار گذاشته می‌شوند و عبدالرسول عمادی رئیس مرکز آزمون و مجید قدمی رئیس سازمان آموزش‌وپرورش استثنایی کشور مأموریت یافتند سؤالات آزمون را طراحی کنند. در نهایت تمامی نتیجه‌گیری‌های جلسات کارگروه کنار گذاشته می‌شود و آزمون «ریون» از دانش‌آموزان گرفته می‌شود، آن هم با اعمال نمره منفی در آزمون! با وجود اینکه بسیاری از کارشناسان معتقدند تست هوش «ریون» به هیچ عنوان انتخاب مناسب و استانداردی برای سنجش هوش دانش‌آموزان نبوده اما وزیر آموزش‌وپرورش در گفت‌وگوی تلفنی با رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید در پاسخ به چرایی استفاده از تست هوش ریون در آزمون سمپاد گفت: «این تنها تست استاندارد موجود در کشور برای سنجش هوش است». قدمی و عمادی نیز همچنان بر استانداردبودن این تست جهت این آزمون پافشاری می‌کنند.
نخبه‌هایی که آموزش‌وپرورش کُشت
اگر از حمایت بی‌دریغ آموزش‌وپرورش برای اشتباهی که در برگزاری آزمون رخ داده بگذریم، سرنوشت دانش‌آموزانی که سال‌ها به اصرار خانواده یا به دلخواه خود تلاش کرده‌اند تا در این آزمون جدی شرکت کنند، نادیده گرفته شده است. اگر در میان 250‌ هزار دانش‌آموز شرکت‌کننده در این آزمون فقط تعداد اندکی افراد تیزهوش واقعی باشند، قطعا سرخوردگی ناشی از نادیده‌شدن تلاش‌هایشان و حقی که از آنها تضییع شده تا سال‌ها در ذهن و روان‌شان ماندگار خواهد شد. دانش‌آموزان ورودی سمپاد در سال جاری حاصل انتخاب یک آزمون از اعتبار ساقط شده‌اند. دانش‌آموزانی که سال‌ها داغ تیزهوش‌بودن را بر پیشانی خود حمل خواهند کرد و در نهایت مدیر یکی از دستگاه‌های اجرائی کشور خواهند شد. چه‌بسا آن دستگاه، وزارت آموزش‌وپرورش باشد و چه‌بسا در آن سال‌ها قرار باشد وزیری انتخاب یا آزمون دیگری حذف یا برگزار شود. «نخبه‌کُشی» که امسال در وزارت آموزش‌وپرورش اتفاق افتاد، ماحصلی جز «وزیرکُشی» برای این وزارتخانه در سال‌های بعد و نسل‌های بعد نخواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.