11هزار تومان؛ ارز مسافرتي پسکوچهاي
شرق: بازار صرافيها بعد از ممنوعيت حدود پنجماهه قرار بود از ابتداي اين هفته بهطور رسمي فعاليت خود را آغاز کند. خریدوفروش ارز در صرافيها ديگر «قاچاق» نيست اما ارزي براي عرضه وجود ندارد و صرافيها بهجاي فروش ارز، خريد ارز را انتخاب کردهاند. هرچند قرار بود ارز مسافرتي و جزئي در بازار صرافيها با نرخي نزديک به نرخ بازار ثانويه تأمين شود اما مشاهدات ميداني «شرق» نشان ميدهد نهتنها نرخ بازار آزاد تناسبي با نرخ ثانويه ندارد و دلار تا مرز 11هزار تومان قيمت ميخورد بلکه از تأمين ارز موردنیاز هم ناتوان است. بسياري از صرافيهاي خيابان فردوسي يا تعطيل هستند يا ارز نميفروشند. آن تعداد انگشتشمار صرافيها هم که کرکرههاي خود را بالا کشيدهاند، فقط کار خريد انجام ميدهند و حاضر نيستند ارزي بفروشند. فقط دو صرافي در اين راسته عرضه ارز مسافرتي را انجام ميدهند و مسافران پشت در آنها صف طولاني بستهاند. دلار تمام شده و فقط يورو ميفروشند؛ آنهم در حجمي محدودتر از سهميه پنجهزار يورويي تعيينشده بانک مرکزي براي مسافران.
ميخريم و نميفروشيم
به گزارش «شرق»، ماجراي ممنوعيت کار صرافيها اگرچه با اجراي بسته ارزي جديد دولت به پايان رسيد اما همچنان اين بازار در کماست. فروشندگان خياباني مانند قبل در کوچه پسکوچههاي خيابان فردوسي ارز ردوبدل ميکنند و صرافيها ميگويند ارزي براي عرضه نداريم و فقط ارز ميخريم. اکثر صرافيها يا تعطيل هستند يا يک پرينت «خریدوفروش ارز نداريم» روي شيشه مغازههايشان نصب کردهاند. در ميان صرافيها فقط دو صرافي هست که ارز مسافرتي ميفروشند و مسافران زيادي پشت در آنها صف کشيدهاند. يکي از آنها ميگويد شش ساعت است اينجا ايستادهام و هنوز نوبتم نشده است، چند ساعتي است که دلار تمام شده و فقط يورو ميفروشند؛ به زور بتوان هزار يورو گرفت. يکي ديگر از مسافران با چمدان توي صف ايستاده و ميگويد اگر امروز نتوانم ارز بگيرم، پروازم کنسل ميشود. تعداد زيادي هم براي فروش ارز آمدهاند و آنها بدون اينکه لازم باشد، توي صف منتظر بمانند، يکراست به داخل صرافي هدايت ميشوند. يکي از دستفروشان ارزي هم ميگويد، صرافها يا ارز کافي ندارند که بفروشند يا ميخواهند ارز بازار را جذب کنند و تا نرخها به يک ثباتي نرسيده، ارز را احتکار کنند. تمام
حرفهای جستهوگريخته و با احساس ترسي که از سوي صرافها و دستفروشان گفته ميشود، اگر شايعهها را کنار بگذاريم، يک واقعيت مشترک را بيان ميکند؛ بازار صرافيها پاسخگوي نياز ارزي نيست و همين کمبود اجازه نزديکشدن نرخ بازار آزاد به ثانويه را نميدهد. درحاليکه نرخ ارز بازار ثانويه ديروز در کانال هشتهزارتومان قيمتگذاري شد اما در بازار آزاد به قيمت 10هزار و 300 تومان خريداري و به قيمت 10هزار و 500 تومان فروخته ميشد. عبدالناصر همتي، رئيس بانک مرکزي، پيشتر گفته بود: نرخ بازار آزاد نهايتا پنج درصد بيشتر از نرخ بازار ثانويه خواهد بود اما شواهد نشان ميدهد در روزهاي ابتدايي اجراي اين بسته هر روز بر فاصله ميان نرخ آزاد و ثانويه افزوده ميشود، ضمن اينکه نرخ هر دو بازار روزانه در حال افزايش است. فعالان بازار آزاد پيشبيني مثبتي درباره ثبات بازار ارز ندارند و معتقدند اگر بانک مرکزي اقدام به تزريق ارز در بازار نکند يا به روشهاي ديگري ميزان عرضه متناسب با ميزان تقاضا نشود، جهش ارزي مهار نميشود و نرخ دلار تا 14هزارتومان هم پيش خواهد رفت. اين پيشبيني تا قبل از وضع تحريمهاي اقتصادي است و اگر اين تحريمها اعمال شود،
بايد منتظر نرخهاي بالاتر از اين بود.
سيگنالهاي نرخ ثانويه براي آزاد
سعيد بيات، کارشناس اقتصادي در گفتوگو با «شرق»، درباره وضعيت بازار صرافيها در واکنش به بسته ارزي دولت توضيح داد: سياست بانک مرکزي قطعا براي ايجاد شفافيت مهم است اما تا زماني که مکانيسمي براي عرضه ارز تنظيم نشود، نميتوان به شفافيت و نرخهاي واقعي رسيد.
بيات عملکرد بازار آزاد و نرخ آن را کاملا وابسته به بازار ثانويه ميداند و معتقد است تا زماني که دولت براي عرضهکنندگان بزرگ ارز مانند پتروشيميها و فولاديها نظام نظارتي دقيقي ترتيب ندهد تا آنها مجبور به عرضه ارز خود در سامانه نيما شوند، ميزان عرضه ارز با مشکل مواجه خواهد بود و کمبود سمت عرضه منجر به روند صعودي نرخ ارز خواهد شد. او ادامه داد: اگر در سامانه نيما ارز به اندازه موردنياز تقاضا وجود داشته باشد، خود به خود اين سيگنال به بازار آزاد و صرافيها هم فرستاده ميشود که نرخهاي خود را متناسب با نرخ بازار ثانويه تعيين کنند و معاملات بيشتري با اين نرخ شکل خواهد گرفت. بنابراين فقط در صورت عرضه مرتب و دقيق ارز پتروشيميها در بازار ثانويه، نرخ بازار دوم ميشکند و بازار آزاد هم از آن تبعيت خواهد کرد.
بانک مرکزي ارز تزريق کند
اما حسين توکليان، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبايي، ريشه تداوم جهش ارزي را بيشتر در سياستهاي بانک مرکزي ميداند تا مکانيسم بازار. او توضيح داد: بانک مرکزي اعلام کرده که نرخ بازار آزاد بايد مبتني بر نرخ بازار ثانويه باشد اما در ضمن اين را هم اعلام کرده که ما ارزي به بازار تزريق نميکنيم. بنابراين تا زماني که مداخلهاي از سمت بانک مرکزي در بازار صورت نگيرد، نرخها همین مسير کنوني را طي ميکنند.
او ادامه داد: سياست بانک مرکزي در راستاي شفافيت و ثبات بازار ارز زماني ميتواند به منصه ظهور برسد که با عرضه ارز بتواند بازار را تعميق کند و نرخها از حالت التهاب و رواني و افسارگسيختگي نجات پيدا کنند. سياستگذار نميتواند فقط برنامه بدهد و در راستاي آن اقدام عملياتي انجام ندهد. بسته ارزي دولت اگرچه از محتواي قابل دفاعي برخوردار است اما در عرصه عملياتي با ابهام همراه است. بانک مرکزي فقط با اعلام اينکه ارز خود را به سامانه نيما بياوريد، نميتواند مشکل عرضهنشدن ارز پتروشيميها و فولاديها را حل کند؛ بايد مکانيسمي ايجاد کند که صادرکنندگان ارزي چارهاي جز عرضه ارز خود نداشته باشند. زماني هم که اختلاف نرخ ارز آزاد و ثانويه زياد باشد، نميتوان انتظار داشت صادرکننده عرضه ارز خود را با نرخ پايين بازار ثانويه انجام دهد.
توکليان معتقد است بانک مرکزي يک واقعيت را انکار و در مواجهه با آن صورتمسئله را پاک کرده است. او توضيح داد: ما بايد اين واقعيت را بپذيريم که ارز امروز به تنها مأمن سرمايهگذاري و بهعنوان دارايي خارجي تبديل شده و اين تقاضا وجود دارد. تا زماني هم که اين تقاضا وجود دارد و تأمين نميشود، اين التهابات ارزي ادامه خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.