|

سقوط بي‌سابقه ارزش لير ترکيه در پي افزايش تنش با آمريكا

سلاح «تعرفه‌» عليه اردوغان

آرش فرحزاد: افزايش تعرفه‌ها به سلاح مورد علاقه دونالد ترامپ براي اعمال فشار بر رقبا و حتي متحدان واشنگتن تبديل شده است. اين‌بار رئيس‌جمهور آمريكا با افزايش دوبرابري تعرفه واردات فولاد و آلومينيوم از ترکيه، باعث کاهش تقريبا 20درصدي ارزش لير ترکيه در برابر دلار شد. بر اساس آنچه ترامپ در توييتر اعلام کرد، از اين پس تعرفه واردات فولاد و آلومينيوم از ترکيه به ترتيب 50 و 20 درصد افزايش خواهد يافت. کاهش ارزش لير باعث نگراني سرمايه‌گذاران در ترکيه شده و همچنين واکنش منفي بازارهاي جهاني را در پي داشته است. نگراني عمده اين است که در صورت ادامه روند سقوط ارزش لير، ترکيه نتواند بدهي‌هاي هنگفت خارجي خود را مديريت کند و اقتصاد اين کشور در مسير فروپاشي قرار گيرد. بيشترين بدهي‌هاي خارجي ترکيه مربوط به بانک‌هايي در فرانسه، ايتاليا و اسپانياست. تصميم ترامپ فقط باعث سقوط ارزش لير نشده است؛ يورو نيز روز گذشته به پايين‌ترين ارزش خود در 13 ماه اخير رسيد و در مقابل، دلار آمريكا بالاترين ارزش خود را در يک سال گذشته ثبت کرد. از ابتداي سال 2017 تاکنون، حدود 40 درصد از ارزش لير ترکيه کاسته شده که 35 درصد اين سقوط از ابتداي سال 2018 رقم خورده است. بخش مهمي از سقوط ارزش لير در هفته‌هاي اخير و پس از افزايش تنش ميان دونالد ترامپ و رجب طيب اردوغان، رؤساي‌جمهور دو کشور، رخ داده است. به‌تازگی رئيس‌جمهور ايالات متحده خواستار آزادي اندرو برانسون، کشيش آمريكايي، شد که در ترکيه زنداني است. دولت ترکيه در برابر اين خواسته ترامپ ايستادگي کرده و با به‌ميان‌کشيدن موضوع استرداد فتح‌الله گولن، واعظ مخالف اردوغان که در ايالات متحده زندگي مي‌کند، به‌طور غيرمستقيم آزادي برانسون را مشروط به استرداد گولن کرد. با‌اين‌حال وزارت دادگستري دولت ترامپ در واکنش به مقاومت آنکارا، دو وزير دولت اردوغان را تحريم کرد و ترکيه نيز با مقابله‌به‌مثل پاسخ واشنگتن را داد. افزايش تعرفه واردات فولاد و آلومينيوم، تازه‌ترين اقدام ترامپ براي اعمال فشار بر اردوغان براي تأمين خواسته خود به شمار مي‌آيد و به نظر مي‌رسد ترکيه ابزار چنداني براي مقابله با ترامپ ندارد؛ به‌طوري‌که اردوغان در جمع هوادارانش خطاب به ترامپ گفت: «اگر شما دلار داريد، ما خدا و مردم را داريم». او همچنين از مردم کشورش خواست در «جنگ اقتصادي» که ايالات متحده راه انداخته است، ارزهاي خارجي خود را در بانک‌ها به لير تبديل کنند تا به دولت کمک کنند و همچنين مانع از سقوط افسارگسيخته ارزش لير شوند.
ريشه‌هاي تنش
تنش ميان ترکيه و ايالات متحده که در ناتو دو متحد استراتژيک به شمار مي‌آيند، به هفته‌ها و ماه‌هاي اخير محدود نمي‌شود. رابطه اين دو کشور بر سر بحران سوريه و کودتاي نافرجام سال 2016 ترکيه نيز با چالش‌هايي روبه‌رو است. نحوه مقابله با داعش در سوريه، حمايت آمريكا از کردهاي شمال سوريه، تصميم ترکيه براي خريد سيستم دفاع موشکي از روسيه و درخواست استرداد فتح‌الله گولن، واعظ مقيم آمريكا که دولت اردوغان او را عامل کودتاي نافرجام 2016 مي‌داند، باعث سردشدن رابطه دو کشور در سال‌هاي اخير شده که با تحولات هفته‌هاي گذشته به تيرگي گراييده است. در ماه‌هاي گذشته افزايش تعرفه‌ واردات فولاد و آلومينيوم وارداتي از کانادا و اتحاديه اروپا، باعث تنش ميان ايالات متحده و متحدانش شده است. ترامپ براي واردات از چين و ترکيه نيز با هدف «مقابله با تجارت ناعادلانه»، تعرفه‌هايي وضع کرده است. رئيس‌جمهور آمريكا استدلال مي‌کند آلومينيوم و فولاد دو فلزي هستند که در صنايع نظامي کاربرد زيادي دارند و اگر با تعرفه کم، صنايع فولاد و آلومينيوم داخل آمريكا رقابت را به صادرکنندگان خارجي ببازند، ممکن است توليد داخلي فولاد و آلومينيوم حتي براي ساخت تسليحات نظامي نيز کفاف ندهد و آمريكا نيازمند واردات اين فلزات از کشورهاي خارجي شود. به همين دليل، ترامپ رونق صنعت فولاد و آلومينيوم را موضوعي کاملا مرتبط با امنيت داخلي آمريكا مي‌داند.
روسيه جايگزين آمريكا
رئيس‌جمهور ترکيه در واکنش به اقدام اخير ترامپ اعلام کرده کشورش به متحدان و دوستان ديگر خود روي مي‌آورد. به نظر مي‌رسد يکي از اين «متحدان» روسيه باشد که در سال‌هاي اخير و با استفاده از تنش ميان آنکارا و واشنگتن، رابطه‌اي نزديک با دولت اردوغان برقرار کرده است. با‌اين‌حال و با وجود اينکه ترکيه در بحران سوريه همکاري ديپلماتيک و نظامي با روسيه دارد، اما مسکو در اوراسيا، آنکارا را رقيب خود مي‌داند. ترکيه در ماه‌هاي اخير تلاش خود را براي ايجاد کانال تأمين گاز اتحاديه اروپا افزايش داده و مي‌تواند انحصار گازي روسيه براي اتحاديه اروپا را بکشد. به همين دليل، پوتين اين رقيب خود را در پروسه صلح آستانه نزديک به خود نگه داشته تا از افزايش تنش ميان واشنگتن و آنکارا و اثرات منفي آن بر اقتصاد ترکيه، بيشترين سود را ببرد.
به‌دنبال متحدان جديد هستيم
رجب اردوغان. رئیس‌جمهور ترکیه
ر طول شش دهه گذشته ترکيه و آمريکا شريک استراتژيک و متحد ناتو بوده‌اند. اين دو کشور دوشادوش يکديگر عليه چالش‌هاي مشترک در جنگ سرد و پس از آن ايستاده‌اند. به گزارش ايسنا، در سال‌های گذشته ترکيه هرجا که لازم بوده به آمريکا کمک کرده است. نيروهاي ارتش ما همراه آمريکايي‌ها در شبه‌جزيره کره بوده‌اند. در سال ۱۹۶۲ دولت کندي با پرتاب موشک‌هاي ژوپيتر از ايتاليا و ترکيه توانست موشک‌هاي اتحاد جماهير شوروي سابق را از کوبا وادار به خروج کند. در حملات تروريستي ۱۱ سپتامبر زماني که واشنگتن انتظار کمک دوستان و متحدان خود را براي مبارزه با تروريسم داشت، ما سربازان خود را به افغانستان فرستاديم تا نيروهاي ناتو را در آنجا همراهي کنند.اين در حالي است که آمريکا بارها و به‌طور مداوم در درک و احترام به نگراني‌هاي مردم ترکيه شکست خورده است. در سال‌هاي اخير مشارکت ما آزمايش شده است. اگر آمريکا به حاکميت ترکيه احترام نگذارد و ثابت نکند که خطرات رودرروي ملت ترکيه را درک مي‌کند،‌ شراکت ما در خطر مي‌افتد. اگر آنکارا شاهد احترام و اقدام متقابل در روابط دوجانبه نباشد، به‌دنبال دوستان و متحدان جديد خواهد بود. واشنگتن بايد تا قبل از آنکه خيلي دير شود، از اقدامات انحرافي که روابط را نامتقارن کرده و کار را به شرايطي مي‌رساند که ترکيه به‌دنبال جايگزين‌هايي باشد، دست بردارد. عدم تغيير در روند يک‌جانبه‌گرايي و بي‌احترامي، ما را وادار مي‌کند تا به‌دنبال دوستان و متحدان تازه‌اي باشيم. اقدامات يک‌جانبه آمريکا عليه ترکيه به ضرر منافع و امنيت آمريکا است.در ۱۵ جولاي ۲۰۱۶ به ترکيه از سوي يک گروه موازي با دولت به رهبري فتح‌الله گولن که سازمان فتو را رهبري مي‌کند و به‌طور رسمي از طرف دولت من به‌عنوان سازمان تروريستي فتح‌الله شناخته مي‌شود، حمله شد. گولنيست‌ها تلاش کردند که يک کودتاي خوني عليه دولت من به راه بیندازند. ميليون‌ها نفر از شهروندان عادي همان شب براساس حس ميهن‌پرستي به خيابان آمدند. همان‌گونه که مردم آمريکا اين تجربه را بدون شک بعد از حمله پرل هاربر و حملات ۱۱ سپتامبر داشتند.۲۵۰ نفر از مردم بي‌گناه از جمله ارول اول جوک، دوست عزيز و مدير کمپين انتخاباتي من و پسرش بالاترين هزينه را براي آزادي کشورشان پرداخت کرده‌اند. مردم ترکيه انتظار دارند که آمريکا با صراحت تمام حملات را محکوم کرده و همبستگي خود را با رهبري منتخب ترکيه اعلام کند اما اين اتفاق نيفتاد. واکنش‌هاي آمريکا تا نقطه رضايت فاصله زيادي داشت. مقامات آمريکايي به‌جاي ايستادن در کنار دموکراسي ترکيه محتاطانه خواستار برقراري صلح و ثبات در ترکيه شدند. همين شرايط وقتی در روند پاسخ به درخواست ترکيه مبني بر استرداد فتح‌الله گولن هيچ گامي برداشته نشده،‌ وخيم‌تر شد.يکي ديگر از عوامل شکننده در روابط دو کشور مشارکت ميان آمريکا و يگان‌هاي مدافع خلق شاخه وابسته به پ‌ک‌ک است؛ گروهي که مسلح بوده و مسئول مرگ هزاران نفر از شهروندان ترکيه از سال ۱۹۸۴ است و از سوی خود آمريکا يک گروه تروريستي شناخته مي‌شود. براساس آمار مقامات ترکيه، واشنگتن پنج ‌هزار کاميون و دو هزار هواپيماي باربري براي انتقال تسليحات به يگان‌هاي مدافع خلق در سال‌هاي اخير ارسال کرده است.دولت من بارها نگراني‌هاي خود را درباره تصميم واشنگتن مبني بر آموزش و تجهيز متحدان پ‌ک‌ک در سوريه اعلام کرده است. متأسفانه گوش شنوايي براي اظهارات ما وجود نداشته و تسليحات آمريکايي براي هدف قراردادن شهروندان و اعضاي نيروهاي امنيتي در عراق،‌ سوريه و ترکيه استفاده مي‌شوند.در هفته‌هاي اخير آمريکا يکسري گام‌ها براي افزايش تنش با ترکيه در ارتباط با بازداشت يک شهروند آمريکايي به نام اندرو برانسون به اتهام کمک به يک سازمان تروريستي توسط پليس ترکيه برداشته است. اين در حالي است که آمريکا بايد به روند قضائي ترکيه احترام بگذارد. من از دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوري آمريکا در بسياري از ديدارها خواستم اما اين کشور همواره تهديدهايي را عليه يک ملت دوست و تحريم‌هايي را عليه کابينه من اعمال کرده است. اين تصميم غيرقابل‌قبول است و به دوستي ديرينه ما ضرر مي‌رساند. ما در پاسخ به اين تحريم‌ها چندين نفر از مقامات آمريکايي را تحريم کردیم. اکنون نيز از همان اصول پيروي مي‌کنيم. تلاش‌ها براي مجبورکردن دولت من براي مداخله در يک روند قضائي، همسو با قانون اساسي و ارزش‌هاي دموکراتيک ما نيست.اگر آمريکا نخواهد سخنان ما را بشنود، ما نيز موظفيم که از تجارت خودمان حفاظت کنيم. واشنگتن در سال‌هاي اخير در درک جديت نگراني‌هاي ما درباره امنيت ملي کشورمان ناکام مانده است. تحريم‌هاي يک‌جانبه عليه ترکيه از سوی آمريکا، متحد ما در طول دهه‌هاي گذشته، فقط باعث تحت‌الشعاع قرارگرفتن منافع و امنيت اين کشور می‌شود. بهتر است پيش از اينکه بسيار دير شود، واشنگتن از اين اقدامات اشتباه خود دست بردارد. عدم بازگشت از رويکرد بي‌احترامي به ملت ترکيه و يک‌جانبه‌گرايي باعث خواهد شد که ترکيه به‌دنبال دوستان و متحدان جديد باشد.
منبع: نیویورک‌تایمز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.