محمدحسن شهسواري:
رعايت حقوق مؤلف را به امر اخلاقي بدل کنيم
محمدحسن شهسواري ميگويد از آنجا که کمتر نويسندهاي در ايران وجود دارد که درآمد اصلياش از ادبيات باشد، موضوعاتي مثل حقوق مؤلف و کپيرايت نيز تاکنون به دغدغه آنها بدل نشده است؛ به همين دلیل آگاهي صنفي اولين قدم براي پيوستن ما به کنوانسيون برن است. اين نويسنده در گفتوگو با ستاد خبري همايش «حق مالکيت ادبي؛ گفتهها و ناگفتهها» با اشاره به اينکه انجمن صنفي داستاننويسان با هدف ايجاد اين دغدغهها در نويسندگان شکل گرفته است، گفت: نويسندهاي که يک تا دو سال وقت صرف کتابش ميکند و تازه معلوم نيست که به چاپ دوم هم برسد، مسائلي مثل فروش کتاب، افزايش ترجمههاي خارجي و کپي رايت برايش آنقدرها اهميت ندارد. درحاليکه در زندگي کارمنديمان همواره دنبال آخرين بخشنامهها و مزاياي شغلي هستيم؛ چون زندگي ما از اين طريق ميچرخد و اين بخشنامهها و قوانين برايمان مهم است و اگر جايي بخواهند حقمان را بخورند، با همکارانمان جمع ميشويم و اعتراض ميکنيم. او افزود: زماني که تازه کتاب الکترونيک در ايران راه افتاده بود، چند نويسنده پيشنهاد دادند که نشستي برگزار کنيم و اين موضوع را از چند وجه، يعني از نگاه ناشران، مترجمان و ناشران کتابهاي الکترونيک ببينيم. ما فراخوان داديم و حدود 40 نفر آمدند، اما به غير از من و آقاي سناپور که برگزارکننده بوديم، نهايت يکي،دو نويسنده ديگر آمدند. درحاليکه تقريبا همه ناشران مهم آمده بودند و چند مترجم پرکار. چرا؟ چون زندگي روزمرهشان با اقتصاد گره خورده بود. نويسنده رمان «مرداد ديوانه» گفتوگو، کار رسانهاي و برگزاري همايشها را در اين زمينه مفيد دانست و گفت: بايد از طريق اين گفتوگوها هم نويسندگان را نسبت به حقوقشان آگاه کنيم و هم مرزهاي اخلاق را گسترش دهيم. زيرا امروز برخي ناشران غيرمسئول کتابها را بدون اجازه ناشر و نويسنده خارجي منتشر ميکنند و از اين کار خجالت نميکشند. اما شايد روزي برسد که رعايت حقوق مؤلف براي ناشران جدا از امور حقوقي به امر اخلاقي بدل شود و اين جز با کار رسانهاي و آگاهيبخشي اتفاق نمیافتد.او افزود: ما اغلب در اين زمينه با دوستان مترجم بحثمان ميشود. آنها ميگويند برخورد شما مثل خودروسازان داخلی است؛ يعني ميگوييد ما ماشين بد توليد ميکنيم و شما جلوي واردات ماشين خوب خارجي را بگيريد. من به آنها ميگويم اصلا قبول کنيد که منِ شهسواري پرايد سوار شوم و آقاي موراکامي بنز سوار شود، ولي کسي که ميخواهد بنز سوار شود بايد پول آن را بدهد. الان وضعيت نشر اينطور است که ما بنز را از انبار کارخانه خارجي ميدزديم و همقيمت با پرايد وارد بازار ميکنيم. تازه در طرحهاي عيدانه و پاييزه به مردم ميگوييم مهم نيست کدام را ميخريد؛ ما به هر دو به يک اندازه يارانه ميدهيم. اين حتي از وضعيت سينما هم بدتر است که ورود و اکران فيلم خارجي ممنوع است. چون در سينما حداقل فيلمهاي ايراني با خودشان رقابت ميکنند نه با هاليوود و باليوود. شهسواري همچنين در زمينه رعايت حقوق مؤلف در قراردادهاي نشر نيز گفت: وقتي شما ضعيف هستي و از راه ادبيات درآمد نداري، هم ترجمه کتاب خارجي ميتواند شما را تحت فشار قرار بدهد، هم در قراردادهايي که با ناشرت ميبندي حقت پايمال ميشود. مثلا ما در همه قراردادهاي نشر، بندي داريم که ميگويد اگر در هر کدام از موارد قرارداد دچار مشکل شديد، به يک آدم مرضيالطرفين مراجعه کنيد. ما هيچوقت نميدانستيم اين يعني چه. يکي از دوستانمان شکايتي از ناشرش داشت و وکيل گرفت. وکيلش به او گفت که تو نميتواني به دادگاه شکايت کني؛ چون پذيرفتهاي به يک نفر سومي که هر دو طرفتان آن را قبول داريد، مراجعه کني. درحاليکه ما اصلا نميدانستيم اين بند چيست و قراردادمان را همينطور امضا ميکرديم. اين نويسنده افزود: الان ناشرهايي هستند که قرارداد نميبندند،حقالتأليف نميدهند يا کارهاي غيرقانوني ديگري ميکنند. مثلا چاپ اول کتاب را تا سالهاي سال منتشر ميکنند. يا در قبال معرفي و تبليغ کتاب هيچ مسئوليتي بر دوش خود حس نميکنند. هر نشر يکي،دو کتاب پرفروش دارد که آن هم شانسي به دست آمده و بقيه کتابها را به عنوان فرزندان سرراهي نگاه ميکند. فرض کنيد نويسندگان اين ناشران را تحريم کنند و با آنها قرارداد نبندند، اول اينکه بازار نشر ما بسيار کوچک است و در بهترين حالت پنج ناشر بيشتر نداريم که داستان ايراني منتشر ميکنند. مسئله دوم اين است که همه نويسندگان هم وارد اين حرکت اعتراضي نخواهند شد. بنابراين تنها چاره ما در همه زمينهها اين است که قوي بشويم. او تصريح کرد: اما از آنسو نبايد سادهانگارانه به مسائل نگاه کرد و تنها متوقع بود. نشر بههرحال يک تجارت است. اگر يقين کنيم ناشر و کتابفروش، بدون اينکه با ما دشمني داشته باشد به دنبال منافع خودشان هستند، آن وقت تازه ميفهميم تا وقتي قوي نشويم و نتوانيم مخاطب را در جناح خودمان بياوريم، عملا کاري از پيش نميبريم. همايش دو روزه «حق مالکيت ادبي؛ گفتهها و ناگفتهها» از سوي انجمن صنفي داستاننويسان استان تهران و با همکاري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در روزهای هشتم و نهم شهريور امسال در دانشگاه کاشان برگزار ميشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.