طبابت؛ چرخش یا سکون؟!
بابك زماني - رئيس انجمن سكته مغزي
- میخواهم يكبار ديگر وام بگيرم. خاطرم به سمت آقاي رئيس بانكي ميرود كه دفعه گذشته از ايشان وام گرفتم و آشنايي پیدا کردیم. در مراجعه به بانك متوجه ميشوم ايشان رفته و خانمِ بسيار محترم و مؤدبي كه جانشين او شده است، در چند جمله ضرورت تغيير چهارساله مسئولان و كاركنان بانکها را برايم توضيح میدهد. وقتي با دقت مدارك لازم براي وام مجدد من را بررسي میکند، اين موضوع برايم به خوبي جا ميافتد.
- وقتي رئيس بزرگترين بخشِ پاركينسون دنيا در كانادا بازنشسته شد، با وجود حداقل 10 نفر از بهترينهاي دنيا در همان بخش، فراخوان بينالمللي دادند و نهايتا يك پروفسور واجد صلاحيت از بارسلون اسپانيا انتخاب شد. - دكتر... استاد برجسته... در بيمارستان بزرگ آموزشي... تهران چند ماه پيش بازنشسته شد. در مراسم توديع از بيوگرافياي كه خوانده شد و در سرگذشتي كه خود ايشان از تجارب خود بيان فرمودند معلوم شد دانشجويي، انترني، دستياري، استادياري، رياست بخش و مديريت گروهي را در همين بيمارستان گذراندهاند. استاد تجربه كار و تدريس در هيچ بيمارستان و دانشگاه ديگري را نداشتند. ایشان بيمارستان را خانه خود ميخواندند و با لحني از آن نام میبردند كه مردم معمولا با آن لحن از ملت و نياكان صحبت میکنند. راستي درحاليكه در همهجاي دنيا طبيبان و در همين كشور ما بسياري از مسئولان، دائما در حال چرخش هستند، چرا ما طبيبان ايراني به سكون مبتلا شده و به آن ميباليم؟ پزشكان در همهجاي دنيا و شايد در طول تاريخ مجبور بودهاند براي كسب دانش طب در هرجايي كه میتوان آن را به دست آورد آن را بجويند و در طلب استاد برآيند و مدتي را در جوار او بيتوته كنند. در همهجاي دنيا براي اين كار سازوكارهايي مناسب انديشيده شده است و در برخي رشتهها پركردن جدول دورههاي لازم براي امتحان، نيازمند يك دور كامل در تمام كشور مربوطه و حتي بخشهايي از دنياست. خود اين حقير نگارنده هم بعد از «فارغ» التحصيلي بهناچار دوبار در جوار يك استاد بزرگ رحل اقامت افكندم (البته بدون دريافت مدرك كه خود داستان مجزايي دارد). بسياري از استادان هم چنين میکنند، اما وقتي مقام و مسئوليتي مييابند، از پذيرش رسمي آن در دوره تحصيلات يا سر باز ميزنند يا در تحقق آن تلاش جدي نمیکنند. در كشور ما اين دوره كه «روتيشن» خوانده ميشود محدود به رشتههاي جانبي و غير از رشته اصلي است (مثلا دستيار جراحي چند ماهي برود بخش داخلي) كه آن هم رفتهرفته كمرنگتر و فرماليتهتر شده است. ابتدا همان دوران كوتاه هم كه محدود به همان شهر و همان دانشگاه بود محدود به همان بيمارستان شد و کمکم به شكل دوران فرجه امتحان يا فراغت از كار درآمد و اين در حالي بود كه روتيشن در خود همان رشته بسيار بعيد و دور از ذهن مينمود. بايد گفت انتشار اطلاعات پزشكي به صورت بسيار گسترده به شكل كتاب و در فضاي مجازي بههيچعنوان ضرورت آموزش حضوري از استادان و بخشهاي مجرب را نهتنها كم نكرده، بلكه الزاميتر هم كرده است. با وجود تعدد و تنوع سرسامآور اطلاعات و نشريات پزشكي تنها و تنها از طريق يك سنت باليني است كه میتوان اين اطلاعات خام را به صورت دانشي شديدا عملگرايانه و مفيد اعمال كرد و آموزش داد. هيچ معيار اخلاقي و هيچ دين و آييني هم نيست كه آموزش توسط «خبره خودي» را بر «خبره واقعي» كه امروزه بينالمللي است، ترجيح دهد، بهخصوص در دانشي كه مستقيما با بهداشت و سلامت ابناي بشر در ارتباط است. همين اصل اساسي اخلاقي است كه باعث شده بزرگترين بخشهاي آموزش پزشكي دنيا نهتنها آكنده از فراگيراني با رنگهاي مختلف باشند، بلكه استادان هم هر يك از بهترينهاي ممكنِ دنيا باشند و امروزه همواره و در يك قاب شما شاهد تمام مليتهاي مختلف دنيا در يك بخش آموزشي تحقيقاتي پزشكي هستيد! خارجشدن از اين چرخش تند در كار پزشكي معنايي جز سقوط و انحطاط ندارد. حركت در كار و آموزش پزشكي جزء اجزای جوهري آن است. مثل دوچرخه كه توقف در آن معنايي جز سقوط ندارد. بهعلاوه اسكان يا اشتغال طولاني در يك محيط موجب تنيدن پيله و خوكردن به آن است كه هر سال دريدن آن دشوار و دشوارتر خواهد شد. جامعه پزشكي به تمامي مسئول سكون خود نيست، اما با فراروييدن از رفتارهایي كه چندان مدرن نيست، ولی خوگرفتن و عادت به این رفتارها، لباس عقل بر آنها پوشانده، میتواند به ارزشهايي روزآمد و علميتر دست يابد، اما بيش از همه، دولت مدرن كه مهمترين نقش او در دنياي مدرن پيشاهنگي فرهنگي است، وظيفه دارد سياستهاي درماني و آموزشي خود را طوري تنظيم كند كه درعينحال نه به تقويت سكون با تعريفي كه برشمردم، بلكه به چرخش و در نتيجه طراوت در كار پزشكي بينجامد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.