اهمیت وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
ابراهیمبای سلامی . عضو شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری
با توجه به اثرات و کارکردهای گردشگری در ابعاد اقتصادی و اجتماعی اکنون گردشگری، حفظ میراث فرهنگی و صنایع دستی در اولویت سیاستگذاریها و راهبردهای ملی و بینالمللی کشورهاست. در ایران هنوز گردشگری و میراث فرهنگی در اولویت قرار نگرفته است و به همین دلیل نتوانستهایم مانند دیگر کشورها و حتی کشورهای همسایه و منطقه، از پیامدهای توسعه این صنعت فرابخشی مثل اشتغالزایی، درآمدآفرینی، گسترش عدالت و آمایش سرزمین، رفع فقر و محرومیت و حفظ محیط زیست استفاده کنیم. تبدیل سازمان به وزارتخانه که با طرح و اصرار نمایندگان محترم بهویژه اعضای فراکسیون گردشگری کمیسیونهای اجتماعی و فرهنگی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، امری ضروری بود. سازمان ساختاری است که فقط یک هدف تخصصی را میتواند مدیریت و پیگیری کند. متأسفانه دراینباره یک سازمان برای سه هدف متفاوت طراحی شده بود که ناکارآمدی و نابسامانی آن ثابت شد. تجربه اجرائی در 15 سال گذشته بیش از هر چیز دیگری نشان داده این سازمان نتوانست اهداف مدنظر را محقق کند. در نظام اداری و سیاسی ایران، یک وزارتخانه قابلیت تعریف و مدیریت سازمانهای متعدد و پیگیری اهداف آنها را دارد. بنابراین آنچه در تصویب این طرح رخ داد، فقط تغییر یک اسم نیست، بلکه مقدمه آغاز اصلاح ساختاری و مدیریتی در یکی از مهمترین مسائل کشور است. وقتی وزارتخانه وجود ندارد، سازمانهای مستقل مثل سازمان کنونی میراث فرهنگی، از ارائه برنامه و مدیریت امور عاجز هستند. ملاحظه کنید اکنون برنامه عمدهای برای توسعه گردشگری و حتی حفظ میراث فرهنگی و گسترش و بازاریابی بینالمللی برای صنایع دستی در کشور وجود ندارد. در فقدان وزارتخانه، نقش سازمان در سیاستگذاری و تصمیمگیریهای دولت کمرنگ است و عمدتا دلخوشیای به اسم معاونت رئیسجمهور موجب شده است سازمان میراث فرهنگی در برنامهها و تصمیمهای کلان در دولت جایگاه مناسبی نداشته باشد. اگر ایجاد کسبوکارهای جدید و اشتغال مهم است، اگر فقرزدایی و عدالت اجتماعی اهمیت دارد، گردشگری ابرراهکار خلق این امور است. در تجربه جهان و ایران ثابت شده که توسعه صادرات واقعی با رونق گردشگری محقق و مشارکت ملی و محلی با گسترش این امور برانگیخته میشود. در این صنعت، پول و درآمد بهویژه ارز مستقیم به دست مردم در 31 استان کشور میرسد و تشکیل این وزارتخانه و برنامهریزی تخصصی برای آن، مقدمه یک تغییر بزرگ برای حرکت به سمت این اهداف خواهد بود. همانگونه که در تدوین برنامه ششم ملاحظه شد، سازمان دراینباره کاملا منفعل بوده و این به معنای ازدستدادن فرصتها و منابع انسانی و مادی کشور است. همه شاهد بودیم وقتی وزارتخانه وجود نداشت، موضوع گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی از فرایند تصمیمگیری نیز غایب بود. در جریان معرفی وزرا و دولت به مجلس، وزرا درباره نفت، کشاورزی، صنایع و معادن و بسیاری از امور، برنامه و پیشنهاد ارائه کردند و عمده این مباحث بحث و بررسی شد، ولی بحث عمدهای از گردشگری، حفظ میراث فرهنگی و صنایع دستی نشد؛ یعنی عملا مدیریت این امور با نبود وزارتخانه از گفتمان دولت و مجلس حذف شد و در نهایت در فرایند تصمیمگیری، برنامهریزی و مدیریت کشور کماهمیت تلقی شدند. امکان نظارت در نبود وزارت به خوبی میسر نمیشود. با وجود کار فراوان کمیسیون این امر مهم در دولت، در جریان ارائه لایحه برنامه ششم توسعه از سوی دولت به مجلس، حتی یک جمله مثبت و راهگشا برای توسعه گردشگری که اکنون مهمترین صنعت جهان نام گرفته و همه از اثرات آن آگاه هستیم، ارائه نشد. این مجلس بود که با اصلاح مواد ٩١ و 100 چند عبارت مثل تکلیف دولت به ارائه راهبرد و استراتژی توسعه صنعت گردشگری و تهیه پیوست گردشگری برای طرحهای بزرگ عمرانی را در کمیسیونهای فرهنگی و تلفیق به آن اضافه کرد؛ البته دولت تاکنون به دلیل انفعال سازمان به هیچیک از این امور عمل نکرده است و زمان را هم از دست داده است. در 15 سال گذشته که سازمان میراث فرهنگی وجود داشته، یک سؤال، استیضاح یا تحقیقوتفحص درباره این امور بااهمیت در مجلس مطرح نشده و مدیران یک گزارش کامل از عملکرد خود به مجلس ارائه نکردهاند؛ اما اگر وزارتخانه وجود داشت، بارها وزرا به دلیل مسئولیتهای قانونی و توسعهای باید پاسخگو مجلس و مردم میشدند. همه میدانیم گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی موجب مشارکت مردم محلی در سطح ملی در اقتصاد کشور میشود و با رونق آن، تولید، توزیع و مصرف کالاها در داخل کشور انجام میشود؛ یعنی حمایت واقعی از این صنعت، میتواند حمایت کامل از تولید کالای ایرانی را درپی داشته باشد. یکی از ابرراهکارهای رهایی از اقتصاد نفتی در کشورهای کمآب و دچار بیکاری گسترده مثل ایران، توسعه صنعت گردشگری است و برنامهریزی دراینباره مهم است. امید است با تصویب نهایی این مصوبه در شورای نگهبان و تشکیل وزارتخانه، تجربه ناموفق ١٥ سال گذشته پایان یابد. اکنون که در شهرها و روستاهای کشور در قبال توسعه گردشگری و حفظ میراث فرهنگی و گسترش و بازاریابی ملی و بینالمللی صنایع دستی حساسیت مثبتی به وجود آمده و صدها هزار فارغالتحصیل دانشگاهی بیکار در جستوجوی کار هستند، مجلس کار مهمی را با پیگیری و برگزاری جلسات تخصصی به انجام رساند. مردم، بخش خصوصی و جوانان منتظرند شورای نگهبان و دولت از این امر مهم استقبال کرده و بدون هیچ هزینهای این گام مهم را در راستای منافع ملی و توسعه کشور استوار کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.