بابالمندب؛ ضروری برای ایران یا عربستان؟
آزاده بابایینژاد
حمله موشکی اخیر حوثیها به یک نفتکش عربستان در دریای سرخ و توقف کوتاهمدت صادرات نفت این کشور از راه تنگه بابالمندب و تهدید ایران به بستن تنگه هرمز، بار دیگر تمامی نگاهها را به این گذرگاه آبی دارای اهمیت سیاسی و اقتصادی پیوند زد.
تنگه بابالمندب که میان دو کشور جیبوتی و یمن قرار دارد و دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند، از مهمترین مسیرهای صادرات نفت تولیدشده در غرب عربستان به شمار میآید. به باور آگاهان سیاسی، حوادثی از این دست نهتنها پای بازیگردانان بینالمللی را به این منطقه باز خواهد کرد و این حضور آبستن کشمکشهای شدید در منطقه میشود، بلکه هرکدام از آنها درصدد دستیابی به برگهای برنده برمیآیند. حال پرسش چرایی اهمیت گذرگاه بابالمندب با عرض ٣٠ کیلومتر صرفنظر از گزینه اقتصادی برای ایران و عربستان بهعنوان دو بازیگر فعال منطقهای مطرح است. بر اساس ارزیابیهای اداره انرژی آمریکا در سال 2013، مقدار نفتی که روزانه از این تنگه عبور کرد، حدود سهمیلیون و 800 هزار بشکه بود که این رقم معادل شش درصد تجارت نفت جهانی به شمار میآید. ازهمینرو مسدودشدن این تنگه مانع رسیدن نفتکشها از کشورهای حوزه خلیجفارس به کانال سوئز و انتقال نفت از دریای سرخ به مدیترانه و بازارهای اروپایی و آمریکایی خواهد شد. کسانی که از این وضعیت متضرر خواهند شد در درجه نخست کشورهای حاشیه خلیجفارس و به عبارت بهتر عربستان خواهند بود که در سالهای اخیر تلاش کرد تا با ائتلاف با سایر متحدانش علیه یمن از روز مبادای تسلط صنعا بر بابالمندب جلوگیری کند. به نوشته روزنامه الحیات چاپ لندن، سالها جنگ در یمن باعث شده تا نام ایران با نام جیبوتی بهعنوان یکی از کشورهای کمترشناختهشده که از قضا در ساحل تنگه بابالمندب واقع شده بر سر زبانها بیفتد که سالها در این کشور مراودات نفتی ریاض را زیرنظر داشته باشد. بر اساس گزارش این روزنامه، جیبوتی مورد توجه بسیاری از قدرتهای جهانی و منطقهای، بهویژه ایران است که سعی میکنند از طریق اعطای کمکهای نقدی و غیرنقدی، بتوانند در جیبوتی و تنگه بابالمندب نفوذ کنند. از جمله این کمکها میتوان به اقدام ایران در ساختن ساختمان جدید پارلمان جیبوتی اشاره کرد که این ساختمان توسط مهندسان ایرانی و با هزینه دولت ایران ساخته و در سفر علی لاریجانی در سال ٩٣ به پایتخت جیبوتی افتتاح شد. از همین دست اقدامات اینکه ایران در سال 1387 از طریق بانک توسعه صادرات نیز وام 10 میلیوندلاری به جیبوتی ارائه کرده بود. این در حالی است که ریاض هم دست روی دست نگذاشته و به کشورهای مختلف پیشنهاد کرده در صورت مشارکت در جنگ یمن از کمکهای مالی سعودی بهرهمند میشوند. کشورهای سنگال، مالزی و جیبوتی نیز به ایران پشت کرده و مشارکت در جنگ یمن را با این شرایط پذیرفتند. در این میان جیبوتی ارتش بسیار ضعیفی دارد. کل ارتش این کشور کمتر از 200 هزار نفر جمعیت دارد و قادر به مشارکت در هیچ عملیات نظامیای نیست. به همین دلیل بود که دولت جیبوتی اعلام کرد مرزهای آبی و هوایی این کشور را برای جنگندهها و کشتیهای نظامی ائتلاف سعودی در جنگ یمن باز گذاشته تا از این طریق در عملیات یمن مشارکت داشته باشد. سوی دیگر این معادله سیاسی، کشتیهای جنگی ارتش ایران بودند که در منطقه تنگه بابالمندب مستقر شده و در بندر جیبوتی پهلو گرفته بودند. در ادامه این معمای منطقهای و طبق نوشته روزنامه الشرقالاوسط، اسرائیل نیز در این بزنگاه تاریخی تلاش کرد روابط خود را با کشورهای غیرعربی ساحل دریای سرخ، بهویژه جیبوتی و اریتره تقویت کند. ازاینرو اقدام به تأسیس پایگاه نظامی در بندر مصوع اریتره کرد. مهمترین پایگاههای این کشور در ساحل اریتره در دریای سرخ، پایگاههای رواجیات و مکهلاوی در نزدیکی مرز سودان هستند. اسرائیل همچنین برخی از جزیرههای استراتژیک اریتره، واقع در نزدیکی ورودی جنوبی بابالمندب را اجاره کرده است که مهمترین آنها جزیره دهلک است که تلآویو در آن پایگاه دریایی ایجاد کرده است. از سوی دیگر و به گزارش روزنامه عکاظ چاپ عربستان، بسیاری از تحلیلگران بر این باور هستند که دلیل اصلی نگرانی عربستان سعودی از بهقدرترسیدن انصارالله در یمن، دراختیارگرفتن کنترل تنگه بابالمندب توسط این جنبش یمنی بوده و هست، بنابراین تحلیلگران جنگ عربستان علیه یمن را نیز مانند اغلب جنگهایی که در منطقه خاورمیانه ایجاد میشود، جنگی با محوریت نفت میدانند. ازاینرو، میتوان گفت با فرسایشیشدن جنگ در یمن و موانع فراروی آلسعود در دستیابی به اهداف سیاسی تعیینشده، تسلط بر بابالمندب، برگ برنده جنگ یمن خواهد بود، درحالیکه ایران نیز نمیخواهد هژمونی خود را بر این گذرگاه به چالش بکشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.