وضعیت سوسک کافکایی
لیلی فرهادپور
«يك روز صبح، همين كه گرگوار سامسا از خواب آشفتهاي پريد، در رختخواب خود به حشره تمامعيار عجيبي تبديل شده بود. به پشت خوابيده و تنش مانند زره سخت شده بود. سرش را بلند كرد، ملتفت شد كه شكم قهوهايمانند دارد كه رويش را رگههايي به شكل كمان تقسيمبندي كرده است. لحاف كه به زحمت بالاي شكمش بند شده بود، نزديك بود به كلي بيفتد و پاهاي او كه به طرز رقتآوري براي تنهاش نازك مينمود، جلوي چشمش پيچوتاب ميخورد». (مسخ کافکا/ ترجمه صادق هدایت)
دیشب گربهنره 10 ساله بیرون ندیدهام، تیمور، یک سوسک بزرگ پیدا کرده بود که درست اندازه کف دستش بود. 10 سال پیش که پیدایش کردم، یک پایش را گربهنره دیگری خورده بود و برای این اسمش را گذاشتم تیمور. آنموقع اندازه کف دستم بود. گربه هرچقدر هم بزرگ باشد، کف دستش (وقتی پنجولهایش را نشان ندهد) مانند بالشتکی نرم و نازک و کوچک است و آدم دلش میخواهد این کف دست فریبنده را هی ناز کند. سوسکگیری تیمور (و لابد تمامی گربههای شکمسیر) دیدنی است. اگر ما سوسکی ببینیم و بخواهیم با سلاح گرم (اسپری حشرهکش) یا سلاح سرد (دمپایی) به سراغش برویم، یک جنگ تمامعیار میشود؛ ما بدو و سوسک تندتر از ما بدو. شانس بیاوریم زودتر از آنکه سوسک ناقلا زیر کابینت، دستشویی یا حتی مبل کاناپه بخزد گیرش بیندازیم. در اکثر مواقع این سوسک است که پیروز میشود، مگر آنکه تمام نقاط پنهانشدنش را زیرورو کنیم و خانه را بههم بریزیم، اما تیمور (و لابد همه گربهها) اصلا زحمتی به خودش نمیدهد. یکجا کمین میکند. ساکت و صبور. سوسک هم که اگر خطری حس نکند اغلب بیحرکت و کند است. تیمور صبر میکند تا سوسک حواسش فقط به خودش باشد و بعد با یک خیز میپرد و آن کف دست سنگین و نرمش را میکوبد بر سر سوسک بیچاره. چند لحظهای سوسک را زیر پنجههایش نگه میدارد، بعد یواشیواش دستش را پس میکشد. سوسک که گیج شده است تکانی به خود میدهد، اما باز پنجه گربه است که فرود میآید و او را گیج و منگتر میکند. گربه دستش را پس میکشد. سوسک بیحرکت افتاده است. میداند نمرده و تیمور هم میداند که نمرده. همانجا کنارش با حوصله مینشیند. یک دقیقه، دو دقیقه و ... حتی گاهی تا 10 دقیقه ممکن است طول بکشد. سوسک از منگی کمی بیرون میآید، یکی از آن پاهای رقتانگیزش را با لرزشی تهوعآور تکان میدهد. هنوز لرزش ثبات نگرفته که کف دست گربه باز بر سرش فرود میآید. سوسک تصمیم میگیرد همه نیرویش را جمع کند تا مانند وقتی که با آدمها سروکار دارد، ناگهان جستی بزند و خود را به پناهگاهی برساند. اینبار شاخکش را تکانی میدهد؛ یکی از آن دو شاخک را. امتحانی است برای اینکه هوشیاری گربه را بسنجد. تیمور خونسرد نگاهش میکند و هیچ عکسالعملی نشان نمیدهد. سوسک شیر میشود. همه نیرویش را جمع میکند و با حرکتی سریع راه میافتد، اما چند سانتیمتر بیشتر طول نمیکشد که کف دست نرمین گربه بر سرش فرود میآید و باز گیج درجا خشکش میزند. این حکایت تا صبح طول میکشد. تلاشهای دقیقهای سوسک و کفگرگیهای بیمحابای گربه. شاید تا صبح صدبار این صحنهها تکرار شود. ساعتی 10 بار حتمی است. گربه پرحوصلهترین شکارچی دنیاست، آن هم گربهای که شکمش سیر باشد. 10 ساعت بعد فقط زره قهوهای و بالهای طلایی سوسک بر کف زمین همان حوالی پیدا میشود. در آن 10 ساعت سوسک بیچاره در وضعیتی عجیب بهسر برده است؛ وضعیتی دهشتناک. خوابی وحشتناکتر از خواب گرگوار این است که فکر کنی در وضعیت سوسکی هستی زیر دست یک گربه شکمسیر. یکی بیاید این گربه را جایی دیگر سرگرم کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.