ورزشکاران تا چه میزان به ایجاد تغییردر بدن خود مجازند؟
لزوم پرهیز از مطلقنگری در طرد تازهها
هادی صمدی.عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
فرض کنید انسانها میتوانند بهطور متوسط 40 سانتیمتر عمودی پرش کنند. دو فرد را در نظر آورید. آقای الف به دلیل وجود عارضهای مادرزادی نمیتواند بیش از پنج سانتیمتر پرش کند و آقای ب ورزشکاری است که یک متر پرش میکند. پیشرفتهایی در فیزیوتراپی این امکان را فراهم میآورد که به آقای الف کمک شود تا 35 سانتیمتر بپرد. آقای الف از این امکانات بهره میبرد و اکنون تا نزدیکیهای میانگین بالا میپرد. آقای ب نیز از همین امکانات فیزیوتراپی بهره میبرد و موفق میشود قهرمان مسابقات پرش ارتفاع شود. آیا بهلحاظ اخلاقی کار درستی انجام داده است؟ در بدو امر ممکن است به نظر برسد که آقای ب برخلاف آقای الف کاری غیراخلاقی کرده است. اجازه دهید به گفتوگویی که میان علی و حمید بر سر این موضوع انجام شده است، نگاهی بیندازیم. علی: آقای ب سالم بوده است و تنها برای برندهشدن در مسابقه اقدام به انجام تغییراتی در بدن خود کرده است. افراد سالم مجاز به دستکاری در بدن خود، در جهت ارتقای عملکردهای آن نیستند. حمید: اما افرادی که هرروزه ویتامینها و مکملهای غذایی مصرف میکنند این کار را در جهت ارتقای عملکردهای بدن خود انجام میدهند. افرادی که هرروزه با دستگاههای پیشرفته بدنسازی ورزش میکنند نیز ارتقای عملکردهای عضلات خود را در نظر دارند، اما کمتر کسی این اقدامات را غیراخلاقی ارزیابی میکند. علی: بله. اما عملی که وی انجام داده است نوعی دوپینگ است. مگر نهاینکه در دوپینگ ورزشکاری با مصرف برخی داروها عملکرد بدن خود را نسبت به رقبا افزایش میدهد؟ آقای ب نیز عمل مشابهی انجام داده است. حمید: اما ورزشکاران حرفهای به نحوی مستمر، هم از برخی داروها که نام آنها را مکملهای غذایی میگذارند، استفاده میکنند و هم از آخرین فناوریهای فیزیوتراپی. علی: مکملهای غذایی مورد استفاده این ورزشکاران مجازند و بهرهگیری از آخرین فناوریهای فیزیولوژی نیز توسط کمیته بینالمللی المپیک منع نشده است. حمید: اما آقای ب دقیقا همین کار را کرده و از یکی از نوآوریهای فناوریهای فیزیوتراپی برای ارتقای پرش خود بهره برده است. علی:نکته اینجاست که این فناوری تنها در اختیار او بوده است و رقبای وی از آن بیبهره بودهاند. شهود اخلاقی ما در مواجهه با تبعیض است که واکنش مثبتی نسبت به قهرمانی آقای ب نشان نمیدهد. حمید:در اینجا باید قدری درنگ کرد. تقریبا تمامی ورزشکارانی که وارد مسابقات جهانی میشوند، در شرایطی نامساوی و ناعادلانه وارد مسابقات میشوند. ورزشکارانی که از کشورهای فقیرتر وارد مسابقات میشوند، امکان دسترسی به داروهای تقویتکننده مجاز را ندارند و از آخرین فناوریهای پزشکی مورد استفاده ورزشکاران کشورهای غنی بیبهرهاند. علی: چرا فکر میکنی چون در عمل چنین بیعدالتیای وجود دارد پس اخلاقا نیز موجه است. به نظر من خیلی واضح است که ورزشکاران باید با امکاناتی برابر وارد مسابقه شوند. حمید:پس در این صورت هیچ مسابقهای انجام نمیشود، چون هیچ دو فردی با امکانات یکسان وجود ندارند. اگر قرار باشد امکانات تمامی افراد شرکتکننده در مسابقه یکسان باشد، درواقع مسابقه آغاز نخواهد شد. علی: منظورم امکانات مالی و فنی و تغذیهای برابر است وگرنه مشخص است که افراد بدنهای منحصربهفردی دارند و در مسابقات، افراد برای نشاندادن قابلیتهای منحصربهفرد خود وارد مسابقه میشوند. حمید: دو ایراد به این گفته دارم؛ نخست آنکه قابلیتهای بدنی را از شرایط محیطی جدا در نظر میگیری. گو اینکه قابلیتهای بدنی تنها توسط سرشت فرد تعیین میشوند، اما چنین نیست. نحوه پرورش فرد در اینکه چه قابلیتهایی را کسب کند، مؤثر است. بهعلاوه اگر چنین نبود، اصلا مسابقه بیمعنا میشد. اگر تنها ویژگیهای ژنتیکی فرد قابلیتهای وی را متعین میکردند تمرینات بدنی ورزشکاران به کاری عبث تبدیل میشد. علی: قبل از آنکه ایراد دومت را بگویی اجازه بده همینجا به ایراد اولی جوابی بدهم. تمرینات بدنی کارهایی طبیعی هستند که فرد برای آنها زحمت میکشد، درحالیکه فناوریهای نوینی که آقای ب از آنها بهره گرفته است بدون زحمت توان پرش وی را افزایش داده است. حمید: اما در مسابقه متری در اختیار نداریم که میزان زحمتهای ورزشکاران را بسنجیم. تنها میتوانیم عملکرد نهایی آنان را بسنجیم. حمید: پس چرا استفاده از داروهای نیروزا یا دوپینگ ممنوع است؟! اینطور که میگویی از آنجا که نمیتوانیم میزان زحمتهای ورزشکار را بسنجیم نباید کاری به گذشته وی داشته باشیم و تنها باید عملکرد او را در روز مسابقه مدنظر قرار دهیم. درحالیکه عملکردهای خارقالعاده ورزشکار که مرهون استفاده از داروهای نیروزا باشد نهتنها تشویق نمیشود، بلکه بهعنوان عملی غیراخلاقی و تخطی از بازی جوانمردانه مشمول تنبیه نیز میشود. ایراد دومت را بگو. حمید: البته برای این حرفت پاسخی دارم؛ اما ایراد دوم: فرض کن امکانات برابری در اختیار همه شرکتکنندگان در مسابقه بوده است. این به آن معناست که مسابقه تنها قابلیتهای مادرزادی شرکتکنندگان در مسابقه را میسنجد. این در دل خود از نوعی بیعدالتی سخن میگوید که به آن توجه نکردهای؛ اینکه افراد تنها به نحوی شانسی از ساختار ژنتیکی کنونی خود برخوردار شدهاند. یکی مانند آقای الف شانس نیاورده و با نقصی مادرزادی به دنیا آمده و دیگری مانند آقای ب با تواناییهای مافوق میانگین. نتیجه مسابقه پرش این دو نیز از پیش مشخص است. مسابقه بیمعناست. علی: اعتراضی به این سخن تو ندارم که در مسابقه نحوه پرورش افراد به بوته رقابت گذاشته میشود. اعتراض من به بهرهگیری از روشهای نامتعارف و داروهای غیرمجاز است. حمید: روی دو واژهای که به کار بردی قدری تأمل کنیم: نامتعارف و غیرمجاز. هرآنچه امروزه متعارف در نظر گرفته میشود، روزگاری نامتعارف بوده است. اگر ورزشکار دهه 50 میلادی به یکی از باشگاههای متعارف امروز برود با دسته بزرگی از ابزارها مواجه میشود که همگی در زمان وی نامتعارف بودهاند و دسترسی به آنها در دهه 50 میلادی میتوانست قهرمانی وی را تضمین کند. درباره واژه غیرمجاز هم باید بگویم که چه کسی و بر چه مبنایی برخی داروها را مجاز میشمارد و برخی را خیر؟ آیا غیر از این است که تنها عرف است که چنین تصمیمی میگیرد. مصرف بسیاری از داروهایی که امروزه مجاز شمرده میشوند، در دهه 50 میلادی نامتعارف بودند، هرچند ممکن است چون نامی از دوپینگ در میان نبود، غیرمجاز شمرده نمیشدند. علی:اتفاقا با آنچه گفتی به نظر من نزدیک شدی. میان دو حالت کرانی باید تمایز گذاشت. در سمت چپ طیف ممکن است گفته شود که ورزشکاران تنها باید از غذاهای ارگانیک بهره ببرند و با ابزار و وسایل سادهای که در بیشتر نقاط کره زمین یافت میشود تمرینات ورزشی خود را انجام دهند. در سوی دیگر طیف این رأی وجود دارد که ورزشگاران مجازند با هر شیوهای که در اختیار دارند؛ از دستکاریهای ژنتیکی گرفته تا مصرف هر داروی نیروزایی و تا بهرهگیری از هر فناوری ممکنی عملکردهای خود را در میدان ورزشی افزایش دهند. نظر من به سمت چپ طیف متمایل است و نظر تو به سمت راست طیف. حمید: شاید طیفی که ترسیم کردی تا حدی راهگشا باشد. نکته من این است که در جهان امروز سمت چپ طیف توهمی بیش نیست، درحالیکه اعتراض تو به ایدههای سمت راست طیف، تبعیضهای مستتر در آن است. نکته من پرهیز از مطلقنگری در طرد تازههاست. سادهترین ابزارهایی که افراد نقاط مختلف زمین با آنها ورزش میکنند روزگاری ابزارهای نوینی بودهاند! علی: و شرایط عادلانه را فراموش نکن! مسابقه، کنشی انسانی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.