|

تئاتر شهر چطور جایی‌ است؟

کتایون سنگستانی

شاید اگر قرار بود با نگاهی توریستی از تئاتر شهر حرف بزنیم یا آن را برای کسانی توصیف کنیم که هنوز گذارشان به پارک دانشجو نیفتاده، کافی بود بگوییم تئاتر شهر بزرگ‌ترین مجموعه نمایش تئاتر ایران است که در دوران پهلوی ساخته شده، اگر حوصله و اطلاعاتش را داشتیم، از بنای ساختمانش می‌گفتیم که به شکل استوانه است و علی سردارافخمی با الهام از برج طغرل طرحش را داده. بعد می‌رسیدیم به ترکیب جذاب کاشی و آجر بنای تئاتر شهر، اما حالا برای شرح مجموعه تئاتر شهر باید اول برویم سراغ آدم‌هایی که برای رهایی از گرمای تابستان و نور زرد و زمخت آفتاب زیر سایه این ساختمان روی نیمکت‌های سنگی ولو شده‌اند و سیگار می‌کشند. آبمیوه و چایی‌نبات می‌خورند و اگر حوصله‌شان سر رفت، با مدادی، گچی، خودکاری یا اصلا نه با سیاهی ته‌مانده فیلتر سیگارشان روی کاشی‌های ساختمان تئاتر شهر مثلا می‌نویسند: دنبالم نیا اسیر میشی. تئاتر، هنری زنده، هنری در لحظه و هنری در آن است؛ نمایشی که هر شب اجرا می‌شود و با شب قبلش فرق دارد و اینجاست که روح زندگی را در تئاتر جاری می‌کند، اما فضای دوروبر این بنای سراسر زنده چیزی جز ملال و رکود نیست؛ تضادی که در همان نگاه اول توی چشم می‌زند. تا برسیم به در ورودی ساختمان، بروشوری تبلیغاتی می‌چپانند توی مشتمان. نگاهش می‌کنم: بعله، تبلیغ ساندویچی آیدین، نه یک تئاتر. پوسترهای تئاتر 20 دقیقه مانده به اجرای نمایش «تلاش مذبوحانه ژان‎ پل برشتوک پنجم برای تبدیل دنیا به جای بهتری برای زندگی» می‌فهمیم اجراهای امشب تعطیل است، چراکه امروز، بیست‌وسوم تیرماه‌ 1397 بازی نهایی جام جهانی‌ است و دم گیشه هیچ کاغذی یا اطلاعیه‌ای در کار نیست که لااقل بگوید امروز اجرائی در کار نیست. شاید چون همه می‌دانند آدم‌ها فقط محض سایه‌ای خنک دورتادور این ساختمان استوانه‌ای بلند و خط‌خطی نشسته‌اند وگرنه هیچ‌کدامشان کاری به تئاتر و هنرش ندارند. راه می‌افتیم توی راهروهای پیچ‌واپیچ تئاتر شهر و زل می‌زنیم به پوسترهای تئاترهای قدیمی که حالا قاب شده و چسبیده‌اند به دیوار و تاریخ تئاتر یک کشور را روایت می‎کنند. پوستر اجراهایی از سال‌های 60 و 70 که در هیچ‌کدامشان به مدت اجرای نمایش اشاره‌ نشده و این موضوع، مسئله‌ای را به ذهن می‌آورد که آیا از سال‌های 1380 به‌بعد بود که قید مدت اجرای هر نمایش در پوستر رایج شد؟ یا اصلا تماشاچیان تئاتری در سال 1375 چطور برای دیدن یک اجرا بعد از اجرائی دیگر برنامه‌ریزی می‌کردند؟ چراکه در پوستر فقط ساعت و تاریخ شروع هر نمایش نوشته شده. اقلیت همیشه حاضر از ساختمان تئاتر شهر که می‎زنیم بیرون، انگار دوباره وارد فضایی بی‌ربط و گنگ می‌شویم که در غیابمان هیچ تغییری نکرده. درِ ورودی تنها مرز میان فضای بیرون و درون ساختمان تئاتر است، اما فاصله میان این دو فضا مثل فاصله میان زمین تا سیاره دیگری‎ است. انگار نه آنها که توی ساختمان هستند از آدم‌های بیرون باخبرند، نه این مردم نشسته روی سکوها می‎دانند که پشت این دیوارهای بلند چه می‌گذرد؛ مسئله ترسناکی که به نظر می‌رسد روزبه‎روز جدی‌تر می‌شود. هنرمندان و مردم‌ از هم فاصله می‌گیرند و کم‌کم درکشان از هم مخدوش می‎شود. ذره‌ذره تعدادشان کم می‌شود و می‌رسیم به نقطه‌ای که هنرمندان می‌شوند هنرمند خودشان. هنرمندان مخاطب و منتقد خودشان نیز می‌شوند. تبدیل می‌شوند به جامعه‌ای کوچک که فقط خودشان زبان خودشان را می‌فهمند؛ قشری که در اقلیت قرار می‌گیرند و ضعیف‌وضعیف‌تر می‎شوند؛ اتفاقی که این روزها در برخورد مردم با تئاتر، نمایشگاه نقاشی، عکس و... می‌بینیم؛ عده‌ای محدود که پای ثابت مجالس و محافل هنری‌اند؛ هنرمندانی که برای خودشان هنرشان را خرج می‎کنند، درحالی‌که فاصله گرفته‌ایم از روزهایی که هنرمندان برای خلق اثرشان کنج عزلتی اختیار می‎کردند و برج‌عاج‌نشین بودند. هنرمندان دنیای مدرن انسان‌هایی هستند که به میان مردم می‌آیند و زندگی می‎کنند، اما به نظر می‌رسد این‌بار نیز روند رشد را برعکس طی می‌کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.