|

روسیه، آمریکا و خاورمیانه پساهلسینکی

احمد وخشیته

سرانجام رؤسای جمهور روسیه و ایالات متحده در هلسینکی با یکدیگر گفت‌وگو کردند؛ دیداری که از سوی روس‌ها با استقبال روبه‌رو شد؛ اما از طرف دیگر با هجمه تند دموکرات‌های آمریکایی به ترامپ مواجه شد. پیش از این دیدار گمانه‌زنی‌های بسیاری درباره نشست پوتین و ترامپ صورت گرفته بود که عموما درست از آب درآمد و همان موضوعات مطرح شد؛ نقش روسیه در انتخابات آمریکا، بحران سوریه و حضور نیروهای نظامی ایرانی در این کشور، موضوع الحاق کریمه و همچنین چین‌هراسی. کرملین که در سال‌های ریاست‌جمهوری اوباما و به‌ویژه پس از سال 2012 و مواضع جنجالی «هیلاری کلینتون» در موضوع انتخابات ریاست‌جمهوری روسیه و پس از آن منازعات اوکراین و سوریه روابط سردی را با کاخ سفید تجربه کرده بود، بدون‌شک اقبالی به پیروزی هیلاری کلینتون در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نداشت؛ به‌همین‌دلیل دور از ذهن نیست که عزم خود را برای ممانعت از ورود هیلاری کلینتون به‌عنوان بانوی اول کاخ سفید جزم کرده باشد؛ اما در اینکه دامنه این تلاش‌ها تا چه سطحی بوده است، بحث‌های زیادی وجود دارد؛ موضوعی که اصلی‌ترین محور کنفرانس مطبوعاتی پوتین و ترامپ را نیز رقم زد.پوتین از آمادگی برای ایجاد کمیته مشترکی میان دو کشور در راستای پیگیری این اتهام خبر داد؛ اما واقعیت آن است که اگر چنین موضوعی صحت داشته باشد، این اقدام فقط نمایشی از طرف مردان نخست کرملین و کاخ سفید است. البته در‌این‌میان نباید فراموش کرد که پوتین با مطرح‌کردن ایده تشکیل این کمیته دنبال بررسی اتهاماتی است که آمریکا برای دخالت در روسیه در دیگر مسائل وارد می‌کند. روابط روسیه و آمریکا در آینه‌ هلسینکی اگر به اسناد سیاست‌گذاری کرملین در حوزه سیاست خارجی رجوع کنیم، درمی‌یابیم که ایالات متحده آمریکا پس از خارج نزدیک (کشورهای مشترک‌المنافع)، دومین اولویت در سند دکترین سیاست خارجی روسیه است؛ موضوعی که نشان‌دهنده جایگاه آمریکا در منافع روسیه است. ازاین‌رو به موجب هم‌گرایی ایجادشده میان پوتین و ترامپ، بدیهی است که رؤسای‌ جمهوری دو کشور در راستای یک بازی برد-برد گام برمی‌دارند. بدون‌شک همان‌طور که سخنگوی کرملین نیز پیش از این دیدار به آن اشاره کرد، پوتین و ترامپ این موضوع را پذیرفته‌اند که هرکدام از طرفین دنبال منافع ملی کشور خود است؛ اما هنگامی که براساس واقع‌گرایی استراتژی برد-برد را دنبال می‌کنند، به منافع ملی یکدیگر احترام می‌گذارند و پنجره‌های مشترکی برای یک منافع حداکثری مشترک را می‌گشایند. روسیه، آمریکا و خاورمیانه گفت‌وگوها و مذاکرات منظم نتانیاهو با سران روسیه و آمریکا پیش از نشست هلسینکی، به‌خوبی نشان‌دهنده عمق همکاری‌های استراتژیک اسرائیل با روسیه و آمریکا بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد کرملین و کاخ سفید یک ملاحظه مشترک در خاورمیانه دارند: منافع اسرائیل. نتانیاهو پیش از سفر پوتین به پایتخت فنلاند، در دیدارش با او خواستار حفظ دو اصل پایه‌ای سیاست اسرائیل در سوریه شد: نخست اینکه گفته بود ما تحکیم نظامی ایران و نیروهای تحت حمایتش را در هیچ منطقه‌ای از سوریه تحمل نخواهیم کرد و دوم اینکه ما از روسیه و همچنین ارتش سوریه می‌خواهیم که توافق‌نامه تقسیم نیروها در تاریخ 1974 را رعایت کنند. رئیس‌جمهور روسیه در کنفرانس مطبوعاتی پس از دیدار با همتای آمریکایی‌اش مورد دوم را خط‌به‌خط بیان کرد و در موضوع اول نیز می‌توان گمانه‌زنی‌هایی از برایند صحبت‌های او و ترامپ در جریان این کنفرانس داشت. ‌در‌این‌میان روسیه و آمریکا یک اشتراک در سیاست خارجی خود دارند: چین‌هراسی. به نظر می‌رسد آمریکا تمرکز خود را بر منطقه شرق آسیا قرار داده است و مدیریت خاورمیانه مبتنی بر ملاحظات واشنگتن به روسیه تنفیذ شده است؛ خاورمیانه‌ای که آرام‌آرام شکلی نو به خود خواهد گرفت و بازسازی سوریه فرصت مناسبی برای شرکت‌های روسی و آمریکایی فراهم خواهد آورد. فرجام: مسکو و واشنگتن پیش‌از‌این نیز نشان داده‌اند هنگامی که در موضوع یا موضوعاتی با یکدیگر در منازعه و تقابل سخت به سر می‌برند نیز به فکر بستن دیگر پنجره‌های همکاری نیستند و به‌عنوان نمونه همواره همکاری‌های فضایی خود را در جایگاه استراتژیک ادامه داده‌اند. از سوی دیگر به نظر می‌رسد روابط کرملین و کاخ سفید در دوران جمهوری‌خواهان از هم‌گرایی بیشتری برخوردار بوده و بدون‌شک مسکو درصدد است مشکلات باقی‌مانده از دوران اوباما را در سال‌های ترامپ از پیش‌روی خود بردارد. دو سال حرکت چراغ‌خاموش زمان مناسبی برای فرار از اتهام دخالت در انتخابات آمریکا و روی‌کارآمدن ترامپ بود؛ اما به نظر می‌رسد اکنون فصل تازه‌ای از روابط آشکار روسیه پوتین و آمریکای ترامپ فرا رسیده است؛ روابطی که به واسطه یک شریک راهبردی مشترک میان هر دو عمیق‌تر نیز خواهد شد؛ شریکی به نام نتانیاهو.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.