|

اهمیت ارائه آمارهای دقیق و کمی تئاتر

مجید گیاه‌چی. پژوهشگر

خوشبختانه پس از مدت‌ها وقفه و بی‌توجهی، روابط‌عمومی اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با انگیزه و تلاشی درخور قدردانی، هر هفته گزارشی از آمار فروش نمایش‌هایی که در سالن‌های وابسته به این اداره کل به اجرا درمی‌آیند، منتشر می‌کند. این اداره‌ کل در اقدام قابل‌تقدیر دیگری، اخیرا جدولی از تمامی اجراهای نمایش در تهران را نیز منتشر کرده که در تیرماه 1397، شامل 117 عنوان نمایش بوده است. 58 عنوان از این نمایش‌ها در سالن‌های رسمی تئاتر و 59 عنوان دیگر در مجموعه‌ سالن‌هایی که به‌عنوان تئاتر آزاد شهرت دارند یا در فرهنگ‌سراها و سراهای محله به اجرا درآمده‌ و می‌آیند (متأسفانه همچنان آمار رسمی و دقیقی از تعداد سالن‌های تئاتر و تعداد کل صندلی‌های تئاتر در شهر تهران و کشور وجود ندارد). از 58 عنوان نمایش‌ سالن‌های رسمی: 29 عنوان (50.0 درصد) در تماشاخانه‌های خصوصی، 17 عنوان (29.3 درصد) در تماشاخانه‌های دولتی، هفت عنوان (12.0 درصد) در تماشاخانه‌های عمومی (مجموعه خانه هنرمندان)؛ سه عنوان (5.1 درصد) در تماشاخانه‌های نهادها و سازمان‌ها (کانون پرورش فکری و حوزه هنری) و دو عنوان (3.4 درصد) در تماشاخانه‌های خصولتی (بنیاد رودکی) به اجرا درآمده‌اند. اگر این روابط‌عمومی بتواند با پیش‌بینی ساختاری مناسب، اطلاعاتی از تمامی سالن‌های تئاتر تهران و کشور و همچنین از تمامی نمایش‌هایی که در طول هر ماه در ایران به اجرا درمی‌آیند، منتشر کند و در کنار این اطلاعات (جدا از ارزیابی‌های کیفی که پروسه‌ای مجزاست)، بتواند اطلاعات کمی پس از اجرای نمایش‌ها را نیز کم‌وبیش مطابق جدول زیر منتشر کند، برخلاف روال موجود در تمامی این سال‌ها که گفت‌وگو درباره تئاتر بر مبنای ظن‌ها و گمان‌ها بوده و ابعادی مشخص و متعین و پایه و مبنای علمی و آماری نداشته است، شکل و هویت و پایه و مبنا پیدا می‌کند و می‌توان نمودارهای متفاوتی ترسیم کرد و رشد و کاهش فعالیت یا استقبال از نمایش‌ها را سنجید، فعالیت سالن‌های مختلف را با هم مقایسه کرد یا برآوردی از ذائقه تماشاگران هر سالن به‌ دست آورد، انواع ژانرها را با هم مقایسه کرد، تأثیر مدیران و همچنین تغییر آنها را در توفیق یا شکست مجموعه‌ها بررسی کرد، حتی نموداری از وضعیت کارگردانان یا بازیگران و نمایش‌نامه‌نویسان، تهیه‌کنندگان و... ارائه کرد و بر مبنای آمار و ارقام، نقاط قوت و ضعف تئاتر ایران را بهتر و علمی‌تر شناخت و برنامه‌ریزی مناسب‌تر و دقیق‌تری انجام داد. تصور می‌کنم اطلاعات سال‌های اخیر در دسترس باشد و اطمینان دارم اگر اطلاعات جامعی از فعالیت تئاتر در پنج یا سه سال گذشته (تا جای ممکن) جمع‌آوری و منتشر شود، علاوه‌بر کارکردهایی متفاوت و فراوان، تحولی در شناخت وضعیت و امکان بسیار مناسبی برای برنامه‌ریزی‌های مناسب فراهم خواهد آمد. هرچند قطعا ارزیابی بر مبنای اطلاعات یک هفته، از تنها هفت نمایش روی صحنه، دقیق و قابل‌اعتماد نیست و هرچه دامنه بررسی گسترش پیدا کند، با قطعیت بیشتری می‌توان در مورد موضوع نتیجه‌گیری کرد و از سوی دیگر پسندیده‌تر است که هر نوع جمع‌بندی و نتیجه‌گیری در پایان اجراها انجام شود، نه هم‌زمان با اجرای آثار، اما چون ممکن است حتی چنین بررسی‌ای، چشم‌اندازی نسبی و از برخی جهات مقرون به واقعیت از وضعیت ارائه کند (بی‌شک و با اذعان به آنکه برخی ارقام می‌تواند بسیار پرخطا باشد) به آن اشاره می‌کنم: بر مبنای این گزارش، متوسط بازیگران در هر پروژه بین پنج تا شش نفر و متوسط دیگر عوامل درگیر در تولید هر اثر 16 تا 17 نفر است و به عبارت دیگر به‌طور متوسط 22 هنرمند در تولید هر نمایش مشارکت دارند. از سوی دیگر متوسط فروش نمایش‌ها بر مبنای صندلی 29.2 درصد حداکثر ظرفیت و بر مبنای رقم 23.4 درصد حداکثر فروش است. چون گزارش، نهایی نیست و اجراها ادامه دارد، نمی‌توان رقم نسبی و دقیقی از متوسط درآمد هر یک از عوامل (که 60 تا 80 درصدشان به‌طور متوسط بین دو تا سه ماه درگیر پروژه‌ای هستند) ارائه کرد. تنها برای نمونه، از میان هفت اجرای مورد بررسی، یک اجرا به پایان رسیده که بر مبنای تقسیم فروش بر عوامل نمایش، بدون احتساب هزینه‌های تولید و دیگر کسورات یا کمک‌هزینه متعارفی که منحصرا به برخی نمایش‌ها در تماشاخانه‌های دولتی پرداخت می‌شود، رقم دو میلیون و 640 هزار ريال برای هر نفر به‌ دست می‌آید (برای متوسط حدود دو تا سه ماه همکاری، که تأکید می‌کنم البته احتمالا این غیردقیق‌ترین رقم این گزارش کوتاه است). امیدوارم ارائه آمار و اطلاعات پنج‌ساله (از آغاز کار دولت تدبیر و امید)، یا حداقل سه‌ساله و در کمترین میزان توقع از ابتدای امسال، این امکان را فراهم کند تا با ترسیم انواع نمودارها و قیاس‌ها، چشم‌انداز دقیقی از وضعیت تئاتر ارائه و متناسب با آن تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.