|

نشست ۲‌روزه سران ناتو در بروکسل امروز برگزار مي‌شود

هراس در اروپا، تنش در ناتو

رضا حقيقي: نشست سران 29 کشور عضو سازمان پيمان آتلانتيک شمالي (ناتو) امروز و فردا در بروکسل برگزار خواهد شد؛ اعضاي اين سازمان در حالي در بروكسل گردهم آمده‌اند كه انتشار اخبار مربوط به نامه‌هاي هشدارآميز دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوري ايالات متحده، به رهبران 9 کشور عضو ناتو درباره سهم پايين بودجه دفاعي آنها، اين گردهمايي را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. رئيس‌جمهوري آمريكا در ماه ژوئن در نامه‌هايي به رهبران کشورهاي آلمان، ايتاليا، اسپانيا، هلند، بلژيک، نروژ، لوکزامبورگ،کانادا و پرتغال از آنان خواست بودجه دفاعي و سهم پرداختي خود در ناتو را افزايش دهند؛ در غير اين صورت آمريكا در سياست‌هاي خويش در زمینه حضور نظامي در ساير کشورها تجديد نظر خواهد کرد. با وجود اين «تقويت محور آتلانتيک» در کنار موضوعاتي مانند آمادگي براي تهديدهای جديد فراروي ناتو، حضور در درياي سياه، مقابله با تهديدهای سايبري و هايبريدي، پشتيباني از مأموريت‌هاي سازمان در افغانستان و عراق، تعميق همکاري‌ها با اتحاديه اروپا و بررسي سطح تعاملات با دو کشور گرجستان و اوکراين، در دستور کار اجلاس پيش‌رو قرار خواهد داشت. بازدارندگي و دفاع تقويت و افزايش حضور نظامي ناتو در مرزهاي شرقي و مهار روسيه از جمله سياست‌هاي مهمي است که ناتو براي خود تعريف کرده و در گردهمايي پيش‌رو اولويت‌هاي مربوط به آن، تصويب نهايي خواهد شد. در اين چارچوب، تمرکز ناتو در‌حال‌حاضر صرفا بر گسيل نيروها به سمت شرق نيست، بلکه توانمندي جابه‌جايي سريع نيروها در مواقع اضطراري نيز مدنظر و بسيار حائز اهميت است؛ بنابراين براساس تصميم‌های گرفته‌شده در نشست مقدماتي وزراي دفاع ناتو در هفتم و هشتم ژوئن، روي ايجاد يک برنامه ابتکار آمادگي ناتو با عنواني موسوم به «چهار 30» توافق خواهد شد و بر‌اين‌اساس تا سال 2020 ائتلاف از ظرفيت دفاعي آماده شامل30 گردان مکانيزه 30 اسکادران هوايي و30 فروند کشتي جنگي در زماني کمتر از 30 روز برخوردار خواهد شد. در گردهمايي پيش‌رو قرار است بيانيه مشترک جديد همکاري با اتحاديه اروپا به امضاي دبير کل ناتو؛ دونالد تاسک، رئيس شوراي اروپا و جان کلود يونکر، رئيس کميسيون اروپا برسد. اتحاديه اروپا و ناتو روي همکاري در 74 پروژه يا اقدام مشترک توافق کرده‌اند؛ اين اقدامات طيف وسيعي از کار مشترک در بخش‌هايي مانند همکاري‌هاي سايبري و هايبريدي، مقابله با تروريسم، همکاري‌هاي دريايي (حوزه مديترانه و درياي اژه) و... را شامل مي‌شود. در‌عين‌حال رويکرد ناتو حمايت از تقويت بنيه دفاعي اتحاديه اروپاست، تا‌جايي‌که اين اقدامات در وضعيت موازي‌کاري قرار نگيرد و با سياست‌هاي ناتو حالت هم‌پوشاني پيدا کند. نوسازي ساختار نوسازي و چابک‌سازي ساختار ناتو از سياست‌هايي است که از زمان پايان جنگ سرد تاکنون تداوم يافته است. در آن زمان پرسنل ناتو در ساختار فرماندهي بالغ بر 20 هزار نفر در 33 مقر مختلف بودند که در‌حال‌حاضر اين تعداد به هفت‌ هزار نفر در هفت مقر تقليل يافته است. انعطاف‌پذيري، کار‌آمدي و ارتقای توانمندي‌ها براي اهدافي خاص مانند مقابله با تهديدهای سايبري از ديگر رويکردهاي ناتو براي تطابق با شرايط جديد است. درعين‌حال در نشست امسال درباره تأسيس دو مرکز فرماندهي جديد تصميم‌گيري خواهد شد. مرکز فرماندهي نخست با هدف حفظ ارتباط ميان دو سوي آتلانتيک (اروپا با کانادا و آمريكا) قرار است به پيشنهاد آمريكا در «نورفولک»، ايالت ويرجينيا تأسيس شود و مرکز دوم که کارکرد لجستيکي براي تحرک نيروها در اروپا خواهد داشت، در «يو‌.ال‌.ام» آلمان گشايش خواهد يافت.همچنين سهيم‌شدن در مسئوليت‌ها، مشارکت در مأموريت‌ها و توزيع عادلانه هزينه‌ها از مسائل مهم مورد بحث در نشست سران امسال است. درعين‌حال اين موضوع يکي از مهم‌ترين موضوعات محل اختلاف ميان آمريكا و برخي کشورهاي اروپايي است و با به‌قدرت‌رسيدن دونالد ترامپ شدت يافته است. از سال 2014 که کشورهاي عضو در نشست سران در ولز بريتانيا توافق کردند از کاهش هزينه‌هاي دفاعي دست بردارند و به مرور به ميزان استاندارد تعريف‌شده اختصاص دو درصد در توليد ناخالص داخلي خود به بودجه دفاعي برسند، اين مسير رو به پيشرفت بوده است، اما با وجود اين دولتمردان آمريكا اين ميزان رشد را کافي نمي‌دانند؛ برای مثال کشور آلمان درحال‌حاضر به‌عنوان قدرتمندترين اقتصاد اروپا يك درصد از توليد ناخالص داخلي خود را به بودجه دفاعي اختصاص داده است، درحالي‌که اين رقم براي ايالات متحده چهار درصد است. ازهمين‌روست که ترامپ در نامه اخير خود به آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، گفت: توجيه اين موضوع بسيار دشوار است که چرا برخي کشورها در مسئوليت امنيت جمعي ناتو و اداي سهم خود مشارکت ندارند، درحالي‌که سربازان آمريكايي در خارج از مرزها قرباني مي‌شوند؟ او همچنين دوشنبه در دو توييت متوالي از وضعيت نامتوازن پرداخت هزينه‌هاي ناتو به‌شدت گلايه كرد و مدعي شد براساس اطلاعاتي، آمريكا 90 درصد هزينه‌هاي ناتو را مي‌پردازد، درحالي‌که بسياري از کشورها به سهم دو درصدي خود نرسيده‌‌اند و در صدر آنها اتحاديه اروپاست که 151 ميليارد دلار مازاد تجاري با آمريكا دارد و در مقابل موانع بزرگ تجاري براي (صادرات) کالاهاي آمريكايي ايجاد کرده است که پذيرفتني نيست.در مجموع مي‌توان گفت ناتو کماکان تلاش براي بازسازي هويت و ساختار خود را در قالب تأمين امنيت جمعي ائتلاف غرب در دستور کار دارد، اما با موانع و اختلافات دروني نيز مواجه است. اگرچه دبیر کل ناتو اختلافات بر سر موضوعاتي مانند توافق هسته‌اي با ايران، تغييرات آب‌و‌هوايي و توافق پاريس، تعرفه‌ها و مراودات تجاري را در اردوگاه اعضاي ناتو موضوع جديدي نمي‌داند و به‌نوعي سعي می‌کند آن را طبيعي جلوه‌ دهد، اما واقع امر اين است که تحولات اخير به‌ويژه تجربه ناکام نشست سران هفت کشور صنعتي (G7) در ماه ژوئن و رفتار دونالد ترامپ در قبال همکاري با ساير سازمان‌ها و توافقات بين‌المللي در آستانه برگزاري نشست سران ناتو منشأ نگراني‌هايي شده است. در کنار موارد يادشده، برنامه ملاقات آتي رئيس‌جمهوري آمريكا با «ولاديمير پوتين»، رئيس‌جمهوري روسيه که قرار است 16 جولای و چهار روز پس از پايان اجلاس سران ناتو در بروکسل، در هلسينکي انجام شود، به‌نوعي مي‌تواند با سياست‌هاي اجرائي مربوط به اولويت دستور کار اين نشست قدري زاويه پيدا کند، درنتیجه اين ديدار حتی اگر دستاورد چنداني در راستاي کاهش تنش‌هاي في‌مابين نداشته باشد، نمي‌تواند في‌نفسه بر فضاي رواني حاکم بر اجلاس بي‌تأثير باشد.

تسویه‌حساب ترامپ با رهبران نافرمان روزی که رئیس‌جمهور ایالات متحده وعده‌اش را داده بود، فرا رسید. دونالد ترامپ که برای شرکت در نشست سالانه سران ناتو راهی بروکسل شده، امروز در این نشست حملات خود به متحدان اروپایی واشنگتن را آغاز خواهد کرد. اولین حمله ترامپ که شرکای اروپایی واشنگتن از جمله آلمان را هدف قرار می‌دهد، افزایش بودجه نظامی این کشورهاست و پاسخ رهبران اروپایی ناتو هم این خواهد بود که: «پیش از نشست بودجه نظامی خود را افزایش دادیم». اما این تنها یکی از ابزارهای حمله ترامپ است. جنگ تعرفه‌ها میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده، روند تعیین قیمت جهانی نفت و تقابل با معاهده‌ها و نهادهای بین‌المللی از جمله سازمان تجارت جهانی و گروه 7 از دیگر موضوعاتی است که ترامپ قصد دارد سازوکار آنها را به سود آنچه منافع ایالات متحده می‌داند، تغییر دهد. دیدار پیش‌روی ترامپ با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در فنلاند نیز از موضوعاتی است که نگرانی رهبران ناتو را برانگیخته است. آلمان: در چشم توفان آنگلا مرکل صدراعظم آلمان دیگر دریافته که تقریبا در هیچ موضوعی با ترامپ اتفاق نظر ندارد. از کسری تجاری دو کشور گرفته تا برجام، پروژه احداث لوله‌های گاز، تعرفه خودرو و مهاجرت. آلمان و دولت فعلی ایالات متحده در همه زمینه‌ها به رقیب هم تبدیل شده‌اند. آنگلا مرکل برای جلوگیری از تکرار انتقاد‌های ترامپ در مورد بدهی چندین‌میلیارددلاری آلمان به ایالات متحده، در آستانه نشست ناتو اعلام کرد که سهم کشورش در بودجه نظامی ناتو را تا سال 2025 از 1. 2 درصد به 1. 5 درصد تولید ناخالص داخلی آلمان افزایش خواهد داد. این وعده با آنچه سران ناتو در نشست سال 2014 در ولز متعهد شدند فاصله زیادی دارد. بر این اساس تمام اعضا تعهد کردند تا سالانه دو درصد تولید ناخالص داخلی خود را صرف بودجه نظامی ناتو کنند. اما ایالات متحده 3. 6 درصد تولید ناخالص داخلی را به بودجه ناتو اختصاص می‌دهد. در حالی که اکثر اعضای آن کشورهای اروپایی هستند و بخش قابل توجهی از این بودجه برای تأمین امنیت کشورهای اروپایی صرف می‌شود. مرکل به خوبی می‌داند که ترامپ با افزایش تعرفه‌های واردات از کشورهای اتحادیه اروپا قصد دارد عدم اجرای تعهد نظامی از سوی اروپایی‌ها را تلافی کند. در کنار این دو موضوع پافشاری دولت ترامپ بر لغو احداث خط لوله گاز نورت‌استریم دو به روسیه را نیز به چالش‌های مرکل و ترامپ در نشست ناتو باید افزود. بریتانیا: سرافکنده بریتانیا دیگر قدرت نظامی سطح ‌‌اولی در جهان نیست و ترزا می‌ نخست‌وزیر این کشور هم به‌خوبی به این واقعیت آگاه است. او که با چالش دشوار خروج از اتحادیه اروپا دست‌وپنجه نرم می‌کند ترجیح می‌دهد با صرفه‌جویی در هزینه‌های نظامی پول بیشتری را در حوزه‌هایی مانند بهداشت و سلامت عمومی صرف کند تا کمی محبوبیتش میان شهروندان بریتانیایی افزایش یابد. بریتانیا از معدود کشورهایی است که با اختصاص 2. 1 درصد از تولید ناخالص داخلی خود به تعهد در قبال ناتو عمل کرده است. به همین دلیل دولت ترامپ از برنامه بریتانیا برای کاهش بودجه نظامی خود راضی نیست. اخیرا نامه‌ای محرمانه به دست رسانه‌ها رسیده که در آن جیمز متیس وزیر دفاع آمریکا هشدار می‌دهد که بریتانیا دیگر متحد اول نظامی ایالات متحده در اروپا نیست و فرانسه این جایگاه را تصاحب کرده است. این می‌تواند مانند یک سیلی به صورت بریتانیایی باشد که همیشه به «رابطه ویژه» خود با آمریکا می‌بالید. ترزا می ‌پس از نشست ناتو میزبان ترامپ در لندن خواهد بود و نمی‌خواهد اختلاف نظر‌ها مانع از بهبود رابطه با واشنگتن شود به‌ویژه آنکه ترامپ قصد ایجاد رابطه‌ای نزدیک با روسیه را دارد و این می‌تواند هشداری جدی برای بریتانیا باشد. فرانسه: دوستی بی‌ثمر با اینکه فرانسه کمتر از دو درصد تولید ناخالص داخلی خود را به بودجه نظامی ناتو اختصاص می‌دهد اما از خشم ترامپ دور مانده است، چراکه همکاری گسترده و مشترکی با آمریکا برای مقابله با داعش از صحرای آفریقا تا عراق ترتیب داده است. فرانسه نزدیک‌ترین متحد نظامی آمریکا به شمار می‌آید و با وجود اینکه امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه با ترامپ بر سر موضوعاتی از جمله توافق تغییرات اقلیمی، برجام و تجارت، اختلاف نظرهای زیادی دارند اما با مبناقراردادن رابطه ترامپ با رهبران اروپایی باید گفت که احتمالا مکرون بهترین دوست خارجی رئیس‌جمهور ایالات متحده به شمار می‌آید. مکرون با اشاره به سابقه غیرسیاسی ترامپ اعلام کرد که از این نظر کاملا شرایطی مشابه ترامپ دارد و چاره‌ای جز همکاری با ایالات متحده وجود ندارد. با این حال محبوبیت مکرون در افکار عمومی فرانسه کاهش یافته و تداوم نفوذ مکرون بر ترامپ با هدف جلوگیری از تصمیمات غیرعرفی و غیردیپلماتیک رئیس‌جمهور ایالات متحده نیز با تردید‌هایی جدی روبه‌روست. شرق اروپا: نگاهی به خط مقدم تردید‌های ترامپ پس از پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری نسبت به تعهد واشنگتن به حفظ رابطه با ناتو باعث نگرانی استونی، لتونی و لیتوانی شد؛ سه کشور حوزه بالتیک که مرز مشترک با روسیه دارند و گروه‌ها و جریان‌های روسی قابل توجهی هم در این سه کشور زندگی می‌کنند. این سه کشور با نگاهی به آنچه روسیه در اوکراین انجام داد و در نهایت کریمه را به خاک خود افزود و برای جلب حمایت ترامپ هزینه‌های نظامی خود را بلافاصله به دو درصد تعیین‌شده رساندند و حتی از آن فراتر رفتند. پس از جنگ داخلی اوکراین، دیگر کشورهای شرق اروپا که مرز مشترک با روسیه دارند، خواستار توسعه فعالیت ناتو در این منطقه شدند. برخی تحلیل‌ها حکایت از آن داشت که نظامیان روسی قادر خواهند بود در 60 ساعت خود را به ریگا و تالین برسانند. در این میان برخی کشورها از جمله لهستان خواستار حمایت بیشتر اعضای ناتو برای مقابله با تهدید روسیه شدند. لهستان پیشنهاد داد تا در ازای دو میلیارد دلار پایگاه نظامی دائمی ایالات متحده در خاک این کشور ایجاد شود. بر همین اساس این کشورها نسبت به افراط ترامپ در جلب رضایت پوتین در نشست هلسینکی نگرانی فزاینده‌ای دارند. منبع: بلومبرگ

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.