نشست ۲روزه سران ناتو در بروکسل امروز برگزار ميشود
هراس در اروپا، تنش در ناتو
رضا حقيقي: نشست سران 29 کشور عضو سازمان پيمان آتلانتيک شمالي (ناتو) امروز و فردا در بروکسل برگزار خواهد شد؛ اعضاي اين سازمان در حالي در بروكسل گردهم آمدهاند كه انتشار اخبار مربوط به نامههاي هشدارآميز دونالد ترامپ، رئيسجمهوري ايالات متحده، به رهبران 9 کشور عضو ناتو درباره سهم پايين بودجه دفاعي آنها، اين گردهمايي را تحتالشعاع خود قرار داده است. رئيسجمهوري آمريكا در ماه ژوئن در نامههايي به رهبران کشورهاي آلمان، ايتاليا، اسپانيا، هلند، بلژيک، نروژ، لوکزامبورگ،کانادا و پرتغال از آنان خواست بودجه دفاعي و سهم پرداختي خود در ناتو را افزايش دهند؛ در غير اين صورت آمريكا در سياستهاي خويش در زمینه حضور نظامي در ساير کشورها تجديد نظر خواهد کرد. با وجود اين «تقويت محور آتلانتيک» در کنار موضوعاتي مانند آمادگي براي تهديدهای جديد فراروي ناتو، حضور در درياي سياه، مقابله با تهديدهای سايبري و هايبريدي، پشتيباني از مأموريتهاي سازمان در افغانستان و عراق، تعميق همکاريها با اتحاديه اروپا و بررسي سطح تعاملات با دو کشور گرجستان و اوکراين، در دستور کار اجلاس پيشرو قرار خواهد داشت. بازدارندگي و دفاع تقويت و افزايش حضور نظامي ناتو در مرزهاي شرقي و مهار روسيه از جمله سياستهاي مهمي است که ناتو براي خود تعريف کرده و در گردهمايي پيشرو اولويتهاي مربوط به آن، تصويب نهايي خواهد شد. در اين چارچوب، تمرکز ناتو درحالحاضر صرفا بر گسيل نيروها به سمت شرق نيست، بلکه توانمندي جابهجايي سريع نيروها در مواقع اضطراري نيز مدنظر و بسيار حائز اهميت است؛ بنابراين براساس تصميمهای گرفتهشده در نشست مقدماتي وزراي دفاع ناتو در هفتم و هشتم ژوئن، روي ايجاد يک برنامه ابتکار آمادگي ناتو با عنواني موسوم به «چهار 30» توافق خواهد شد و برايناساس تا سال 2020 ائتلاف از ظرفيت دفاعي آماده شامل30 گردان مکانيزه 30 اسکادران هوايي و30 فروند کشتي جنگي در زماني کمتر از 30 روز برخوردار خواهد شد. در گردهمايي پيشرو قرار است بيانيه مشترک جديد همکاري با اتحاديه اروپا به امضاي دبير کل ناتو؛ دونالد تاسک، رئيس شوراي اروپا و جان کلود يونکر، رئيس کميسيون اروپا برسد. اتحاديه اروپا و ناتو روي همکاري در 74 پروژه يا اقدام مشترک توافق کردهاند؛ اين اقدامات طيف وسيعي از کار مشترک در بخشهايي مانند همکاريهاي سايبري و هايبريدي، مقابله با تروريسم، همکاريهاي دريايي (حوزه مديترانه و درياي اژه) و... را شامل ميشود. درعينحال رويکرد ناتو حمايت از تقويت بنيه دفاعي اتحاديه اروپاست، تاجاييکه اين اقدامات در وضعيت موازيکاري قرار نگيرد و با سياستهاي ناتو حالت همپوشاني پيدا کند. نوسازي ساختار نوسازي و چابکسازي ساختار ناتو از سياستهايي است که از زمان پايان جنگ سرد تاکنون تداوم يافته است. در آن زمان پرسنل ناتو در ساختار فرماندهي بالغ بر 20 هزار نفر در 33 مقر مختلف بودند که درحالحاضر اين تعداد به هفت هزار نفر در هفت مقر تقليل يافته است. انعطافپذيري، کارآمدي و ارتقای توانمنديها براي اهدافي خاص مانند مقابله با تهديدهای سايبري از ديگر رويکردهاي ناتو براي تطابق با شرايط جديد است. درعينحال در نشست امسال درباره تأسيس دو مرکز فرماندهي جديد تصميمگيري خواهد شد. مرکز فرماندهي نخست با هدف حفظ ارتباط ميان دو سوي آتلانتيک (اروپا با کانادا و آمريكا) قرار است به پيشنهاد آمريكا در «نورفولک»، ايالت ويرجينيا تأسيس شود و مرکز دوم که کارکرد لجستيکي براي تحرک نيروها در اروپا خواهد داشت، در «يو.ال.ام» آلمان گشايش خواهد يافت.همچنين سهيمشدن در مسئوليتها، مشارکت در مأموريتها و توزيع عادلانه هزينهها از مسائل مهم مورد بحث در نشست سران امسال است. درعينحال اين موضوع يکي از مهمترين موضوعات محل اختلاف ميان آمريكا و برخي کشورهاي اروپايي است و با بهقدرترسيدن دونالد ترامپ شدت يافته است. از سال 2014 که کشورهاي عضو در نشست سران در ولز بريتانيا توافق کردند از کاهش هزينههاي دفاعي دست بردارند و به مرور به ميزان استاندارد تعريفشده اختصاص دو درصد در توليد ناخالص داخلي خود به بودجه دفاعي برسند، اين مسير رو به پيشرفت بوده است، اما با وجود اين دولتمردان آمريكا اين ميزان رشد را کافي نميدانند؛ برای مثال کشور آلمان درحالحاضر بهعنوان قدرتمندترين اقتصاد اروپا يك درصد از توليد ناخالص داخلي خود را به بودجه دفاعي اختصاص داده است، درحاليکه اين رقم براي ايالات متحده چهار درصد است. ازهمينروست که ترامپ در نامه اخير خود به آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، گفت: توجيه اين موضوع بسيار دشوار است که چرا برخي کشورها در مسئوليت امنيت جمعي ناتو و اداي سهم خود مشارکت ندارند، درحاليکه سربازان آمريكايي در خارج از مرزها قرباني ميشوند؟ او همچنين دوشنبه در دو توييت متوالي از وضعيت نامتوازن پرداخت هزينههاي ناتو بهشدت گلايه كرد و مدعي شد براساس اطلاعاتي، آمريكا 90 درصد هزينههاي ناتو را ميپردازد، درحاليکه بسياري از کشورها به سهم دو درصدي خود نرسيدهاند و در صدر آنها اتحاديه اروپاست که 151 ميليارد دلار مازاد تجاري با آمريكا دارد و در مقابل موانع بزرگ تجاري براي (صادرات) کالاهاي آمريكايي ايجاد کرده است که پذيرفتني نيست.در مجموع ميتوان گفت ناتو کماکان تلاش براي بازسازي هويت و ساختار خود را در قالب تأمين امنيت جمعي ائتلاف غرب در دستور کار دارد، اما با موانع و اختلافات دروني نيز مواجه است. اگرچه دبیر کل ناتو اختلافات بر سر موضوعاتي مانند توافق هستهاي با ايران، تغييرات آبوهوايي و توافق پاريس، تعرفهها و مراودات تجاري را در اردوگاه اعضاي ناتو موضوع جديدي نميداند و بهنوعي سعي میکند آن را طبيعي جلوه دهد، اما واقع امر اين است که تحولات اخير بهويژه تجربه ناکام نشست سران هفت کشور صنعتي (G7) در ماه ژوئن و رفتار دونالد ترامپ در قبال همکاري با ساير سازمانها و توافقات بينالمللي در آستانه برگزاري نشست سران ناتو منشأ نگرانيهايي شده است. در کنار موارد يادشده، برنامه ملاقات آتي رئيسجمهوري آمريكا با «ولاديمير پوتين»، رئيسجمهوري روسيه که قرار است 16 جولای و چهار روز پس از پايان اجلاس سران ناتو در بروکسل، در هلسينکي انجام شود، بهنوعي ميتواند با سياستهاي اجرائي مربوط به اولويت دستور کار اين نشست قدري زاويه پيدا کند، درنتیجه اين ديدار حتی اگر دستاورد چنداني در راستاي کاهش تنشهاي فيمابين نداشته باشد، نميتواند فينفسه بر فضاي رواني حاکم بر اجلاس بيتأثير باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.