با وجود عملیاتهای خونین طالبان پس از پایان آتشبس سهروزه به مناسبت عید فطر، خوشبینیها درباره آغاز مذاکرات صلح در افغانستان بالا گرفته است. این خوشبینیها با ابراز تمایل ایالات متحده برای پیوستن به مذاکرات صلح و سفر غیرمنتظره روز گذشته جیمز متیس، وزیر دفاع آمریکا، به افغانستان بیشتر تقویت شده است. هرچند برخی از تحلیلگران این امیدها را واهی میخوانند و با اشاره به پیچیدگی جنگ داخلی طالبان و تضاد منافع کشورهای منطقهای و فرامنطقهای در افغانستان امکان دستیابی به صلحی پایدار را تقریبا غیرممکن میدانند. بااینهمه شکی نیست که تحرکات دولت افغانستان و ایالات متحده در این زمینه افزایش یافته است. روز گذشته وزیر دفاع آمریکا درحالیکه برای سفری سهروزه راهی چین بود، در سفری که به دلایل امنیتی از پیش اعلام نشده بود، وارد کابل شد. متیس پیش از این سفر کوتاه و چندساعته در هواپیما به خبرنگاران گفت که بعد از 17 سال جنگ، نشانههایی برای مذاکرات بین دولت و گروه طالبان دیده شده است. متیس در این سفر تأکید کرد که به اعتقاد او پیروزی همچنان در جنگ طولانی افغانستان امکانپذیر است و اینکه برخی از شبهنظامیان طالبان از
آمادگی خود برای واردشدن به مذاکرات خبر دادهاند. به باور متیس هرچند طالبان آتشبس سهروزه را تمدید نکرد؛ اما ظاهرشدن نیروهای طالبان در کنار نیروهای دولتی در روزهای عید، خوشبینیها را برای گفتوگوهای سازنده میان دو طرف بیشتر کرد. وزیر دفاع آمریکا ضمن تمجید از تلاشهای اشرف غنی، رئیسجمهوری افغانستان، برای برقراری صلح در این کشور گفت: «غنی نهتنها برای حکومت افغانستان یک گام بلند خوب برداشته؛ بلکه این پیام صلح او در میان طالبان نیز شنیده شده است». متیس هدف خود را از این سفر چنین بیان کرد: «برنامهام این است که هم به ارزیابی حضور نظامی آمریکا در افغانستان بپردازم و هم شانس آشتی ملی طالبان و دولت افغانستان را بررسی کنم. ماه گذشته میلادی اشرف غنی، رئیسجمهوری افغانستان، پیشنهاد مذاکرات صلحی را با شبهنظامیان طالبان بدون هیچگونه پیششرطی مطرح کرد. بااینحال این شبهنظامیان گفتند که تنها حاضر به مذاکره با آمریکا بر سر توافق صلح احتمالی هستند. آمریکا نيز موضعش این بوده که هرگونه مذاکراتی درباره صلح در افغانستان باید با رهبری و تحت مالکیت خود افغانها صورت بگیرد. وزیر دفاع آمریکا نیز بر همین موضع در اظهاراتش
تأکید کرده و گفت: ما میخواهیم افغانها رهبری این روند را بر عهده داشته و اساس این تلاش برای آشتی را به وجود بیاورند. یک روز پیش از سفر جیمز متیس به افغانستان، بوریس جانسون، وزیر امور خارجه بریتانیا، هم به این کشور سفر کرده و با مقامات عالیرتبه افغانستان دیدار کرد. در این دیدار مذاکرات صلح و آتشبس در کنار مبارزه با تروریسم محور اصلی گفتوگوها بوده است. آنطور که در بیانیه دفتر ریاستجمهوری افغانستان ذکر شده، وزیر خارجه بریتانیا در دیدارش با اشرف غنی، رئیسجمهوری افغانستان، از آتشبس دولت افغانستان با طالبان و روند صلح به رهبری و مالکیت افغانها حمایت همهجانبه کرده است. وزیر خارجه بریتانیا همچنین از تمام کشورهای دارای نفوذ در افغانستان، بهویژه همسایگانش، خواست که از نفوذشان در این لحظه حیاتی استفاده سازنده کنند. رئیسجمهوری افغانستان هم نقش بریتانیا در راستای مبارزه با تروریسم منطقهای و جهانی را مهم قلمداد کرد. دراینحال گزارش برخی رسانهها حاکی از آن است که احتمال دارد ارتش بریتانیا بیش از ۴۴۰ نیروی نظامی دیگر را برای آموزش نیروهای دفاعی و امنیتی به افغانستان بفرستد.
ائتلاف به رهبري آمريکا دنبال صلح و ثبات افغانستان نيست اردشير زارعيقنواتي تحولات افغانستان در 16 سال گذشته که به بهانه حملات تروريستي يازدهم سپتامبر به آمريکا، تحت رهبري واشنگتن با تشکيل ائتلاف به اصطلاح ضدتروريستي حمله نظامي به افغانستان تحت حاکميت طالبان انجام شد، تا امروز از يک سيکل کاملا مشخص و قابل پيشبيني تبعيت كرده است. حمله سال 2001 ميلادي به اين کشور که در چند روز موجب سرنگوني حکومت بنيادگراي «طالبان» شد و تمام نيروي نظامي و شبهنظامي اين دولت نيابتي به راحتي فروپاشيد، با استقرار يک رژيم دستنشانده به رهبري «حامد کرزاي» از طرف آمريکا وارد فاز جديدي شد. اما اين واقعه نه تاريخ شروع تحولات خونبار افغانستان است و نه نقطه پايان آن که بدون ترديد يک حلقه از سناريويي بود که در استراتژي کلان واشنگتن و ناتو براي منطقه جنوب غرب آسيا تدارک ديده شده بود و هنوز در چارچوب همان سياست به بقاي خود ادامه ميدهد. به نظر بسياري ارتقاي بنيادگرايي اسلامي به عنوان يک پديده سياسي در حوزه کلان سياسي دقيقا تابع تحولات اين کشور و مبارزه جهان سرمايهداري با اردوگاه سوسياليستي در چارچوب جنگ سرد و زمينهسازي براي تضعيف و
مقدمات فروپاشي شوروي انجام شد. سازماندهي، آموزش، تدارکات و تسليح شبهنظاميان جهادي افغان - عرب با کمک آمريکا و همسايگان براي سرنگونکردن دولت سکولار دکتر «نجيبالله» که ميرفت افغانستان را به سمت توسعه هدايت کند، آغاز فاجعهاي بود که تا امروز ادامه داشته و هيچ چشماندازي هم براي پايان آن ديده نميشود. تحليل تحولات افغانستان را هرگز نبايد به صورت مصداقي و بر اساس رخدادهاي موردي انجام داد چون در اين جغرافيا بسياري از عوامل فراملي و منافع هژمونهاي جهاني براي ساماندادن به وضعيت ژئوپليتيک منطقهاي و فراتر از آن ايجاد پايگاهي براي اخلال در مناسبات سه ضلع غيرهمسو (چين - روسيه - ايران) با سياستهاي کلان آمريکا و ناتو، نقش اصلي را بازي ميکنند. به همين دليل هم حکومت به اصطلاح وحدت ملي «اشرف غني - عبدالله عبدالله» و هم مخالفان مسلح در قالب طالبان و گروههاي تروريستي «القاعده» و «داعش» همگي نيروهاي نيابتي قدرتهاي خارجي هستند که هيچ نسبتي با منافع ملت افغانستان ندارند. در کنار ساختار بهشدت فاسد و دستگاه ملوکالطوايفي، رهبران جهادي بهشدت قدرتمند که هر کدام براي خود حوزه نفوذ و منطقه ويژه حکمراني تعيين کردهاند،
بستر رشد بيثباتي، ناامني و موقعيت يارگيري براي گروههاي تروريست را فراهم کردهاند. دو رخداد در چند هفته اخير به خوبي ميتواند وضعيت کنوني و روند تحولات افغانستان را به تصوير بکشد. از يک طرف با موافقت قدرتهاي خارجي حاضر در صحنه افغانستان به مناسبت جشنهاي عيد فطر يک آتشبس سهروزه بين دولت و طالبان برقرار شد که متعاقب آن دهها هزار نيروي جهادي با خيال راحت و امنيت مطلق وارد شهرهاي مهم کشور از جمله کابل پايتخت شدند و با عينک دودي جلوي دوربينها با نيروهاي نظامي و بعضي از مردم عکس سلفي هم گرفتند و بخش زيادي از آنان حتي بعد از سرآمدن مهلت سهروزه از کابل بيرون نرفتند و هنوز هيچ خبري مبني بر دستگيري يا کنترل سازماندهيشده آنان از طرف هيچ نهاد يا بنگاه خبري مخابره نشده است. همچنين در شرايطي که اين کشور حداقل در شهرها توسط انواع نيروهاي نظامي داخلي و خارجي کنترل ميشود، در همان فرجه سهروزه آتشبس در ولايت «ننگرهار» در گردهمايي مقامات دولتي و رهبران طالبان با انفجار بمب اين بار توسط گروه داعش بيش از 43 نفر از هر دو طرف کشته و صد نفر هم زخمي ميشوند. اين قدرتنمايي داعش در جايي که قاعدتا بايد توسط نيروهاي
امنيتي افغانستان و نظاميان ائتلاف بهشدت محافظت ميشد، نشان ميدهد که هم چنين امنيتي اعمال نشده و هم گفته ژنرال «جان نيکلسون» فرمانده نيروهاي آمريکايي در افغانستان مبني بر اينکه «داعش در پي ايجاد خلافت اسلامي با مرکزيت شهر جلالآباد بود اما به طور تدريجي به کوههاي دوردست جنوب ننگرهار عقب رانده شد»، مبتني بر واقعيت نيست. چنانچه به گفته نهادهاي مستقل، شبهنظاميان گروه داعش که بعد از تارومارشدن در ميدانهاي نبرد سوريه بخش بزرگي از آنان توسط دستهاي خارجي به عنوان يک کارت بازي به افغانستان منتقل شدهاند، هماکنون در ولايتهاي شمالي و همچنين ولسوالي «اچين» ننگرهار و ولايت همجوار آن «لغمان» حضور جدي دارند. از طرف ديگر درست در همين مقطع زماني بنا بر گزارش دولت افغانستان و تأييد گروه «طالبان پاکستان» با حمله هواپيماهاي بدون سرنشين آمريکايي «مولانا فضلالله» رهبر اين گروه کشته شد و قبل از آن نيز دو رهبر پيشين طالبان پاکستان «بيتالله محسود» در سال 2009 و «حکيمالله محسود» در سال 2013 به همين شيوه کشته شده بودند. حالا اين سؤال وجود دارد که با وجود سيستم اطلاعاتي و نظامي آمريکا که به راحتي ميتواند رهبران ارشد
طالبان پاکستان را شکار کند، چرا در منطقهاي که کاملا تحت حاکميت آنان است، تروريستهاي طالبان و داعش اينچنين جولان ميدهند. واقعيت اما به گونهاي نيست که معمولا گفته ميشود چراکه در استراتژي منطقهاي آمريکا دستيابي به ثبات در افغانستان نافي اصل منافع تعريفشده آنان است و واشنگتن به بهانه همين بيثباتي و جنگهاي پايانناپذير، توجيهگر حضور نيروهاي نظامي خود در افغانستان بوده است. مردم افغانستان نيز که در چارچوب ساختار حاکم و مخالفان مسلح تروريست آن هيچ منافع مشترک و همسويي را با خود احساس نميکنند، با توجه به ضعف نيروهاي قدرتمند ملي متأسفانه در شرايط کنوني فقط عددهايي براي قربانيشدن در اين بازي فاجعهبار داخلي و منافع ژئوپليتيک خارجي هستند. در چارچوب وضعيت کنوني تحت هيچ شرايطي افغانستان به ثبات و آرامش نميرسد چراکه واشنگتن حتي به معامله حول کيک قدرت بين تکنوکراتهاي فاسد، جهاديون جنگسالار و بنيادگرايان طالبان هم رضايت نميدهد و براي همين داعش را به عنوان «ضلع سوم» فاجعه براي استمرار وضع موجود وارد شطرنج سياسي - امنيتي افغانستان کرده است.