|

روزگار ملاقات‌ها

«روزي در ايستگاه مترو، عنوان كتابي نظرم را جلب كرد، روزگار ملاقات‌ها. براي من زماني در گذشته دور، يك دوران ملاقات وجود داشت. در آن زمان، اغلب از ارتفاع مي‌ترسيدم. درست پس از ملاقات با بعضي افراد احساس سرگيجه مي‌كردم، ولي وقتي تنها بودم آن حس را نداشتم. براي دلگرمي به خودم مي‌گفتم: فرصت خوبي است تا فورا آن‌ها را ترك كني. چون معلوم نبود بعضي از اين افراد، تا كجا شما را به دنبال خود خواهند كشاند. همچون شيبي لغزنده بود. به گمانم ابتدا بتوانم يكشنبه‌شب‌ها را به خاطر بياورم. اين شب‌ها، در من دلهره مبهمي ايجاد مي‌كرد مثل همه كساني كه بازگشت به پانسيون شبانه‌روزي را تجربه كرده‌اند، آن هم در اواخر بعدازظهر در زمستان وقتي كه تازه روز تمام مي‌شود. سپس، اين دلهره حتي تا روياهايشان نيز دنبال آنهاست و گاهي در تمام زندگي آنها را تعقيب مي‌كند.» «خاطرات خفته» پاتريك موديانو با اين جملات آغاز مي‌شود. در اين داستان، آن‌طور كه مي‌توان از عنوانش هم حدس زد، با گذشته و خاطراتي به‌جامانده از آن روبروييم. داستان در همين سطرهاي ابتدايي‌اش نوعي اضطراب را تصوير مي‌كند كه به گذشته راوي مربوط است. «خاطرات خفته» توسط راوي اول‌شخص روايت مي‌شود و راوي گذشته‌اش و حوادث مربوط به آن را شرح مي‌دهد. در بخشي ديگر از داستان مي‌خوانيم: «از سن يازده‌سالگي و طي اين دوره از زندگي‌ام، فرار كردن‌ها نقش بزرگي داشته‌اند. فرار از پانسيون شبانه‌روزي، فرار از پاريس با يك قطار شبانه؟، روزي كه بايد خود را در پايگاه رويي براي خدمت سربازي‌ام معرفي مي‌كردم، قرار ملاقات‌هايي كه من سر قرار نمي‌رفتم، با عبارت‌هايي تشريفاتي براي اين‌كه خودم را آزاد كنم: صبر كنيد، من مي‌روم يك سيگار بگيرم... و اين قولي كه من ده‌ها و ده‌ها بار مي‌بايست به آن عمل مي‌كردم، بدون آنكه هرگز عمل كرده باشم: زود برمي‌گردم. امروز، از اين موضوع احساس پشيماني مي‌كنم. هرچند كه براي درون‌گرايي خيلي بااستعداد نباشم، مي‌خواستم بفهمم چرا گريز، به نوعي، روش زندگي من بود. و اين مسئله نسبتا طول كشيد، شايد بگويم تا بيست‌ودوسالگي. اين مشكل با بيماري‌هاي كودكي كه اسم‌هاي عجيبي هم دارند: سياه‌سرفه، آبله‌مرغان،‌ تب مخملك قابل مقايسه بود؟ جداي از مورد شخصي خودم، هميشه آرزو داشتم يك مقاله در باب گريز بنويسم به روش اين اخلاق‌‌دان‌ها و وقايع‌نگاران فرانسوي كه سبك‌شان را از كودكي تاكنون بسيار تحسين كرده‌ام مانند: كاردينال رتز،‌ لا بروير، لا روشفوكو، وونارگ... ولي تنها چيزي كه مي‌توانم گزارش دهم و تجزيه و تحليل كنم، جزئيات عيني، زمان‌ها، و مكان‌هاي مشخص هستند. به‌خصوص، آن بعدازظهر تابستان 65 كه جلوي بار يك كافه باريك در ابتداي بولوار سن‌میشل كه نان ساير كافه‌هاي محل را مي‌بريد، سر درآورده بودم. يك‌‌ بار طول و دراز مثل بارهاي پيگال يا سن لازار. آن روز بعدازظهر، فهميدم كه من خود را به جريان آب سپرده بودم، و اگر به‌موقع عمل نمي‌كردم، جريان آب من را با خود مي‌برد. معتقد بودم هيچ خطري من را تهديد نمي‌كند و به‌عنوان تماشاگر شبانه از نوعي مصونيت برخوردارم- لقبي كه به يكي از نويسندگان قرن هجدهم داده شده بود كه رمزوراز شب‌هاي پاريسي را كشف و سير مي‌كرد. اما در اين مورد، كنجكاوي‌ام من را كمي بيش از حد دنبال خود كشانده بود. آنچه كه خطر از بيخ گوش رد شدن مي‌نامند را حس مي‌كردم. اگر مي‌خواستم دچار دردسر نشوم، مي‌بايد هرچه زودتر ناپديد مي‌شدم. اين مي‌بايست مهمترين فرار زندگي‌ام بوده باشد. به ته آب رسيده بودم، و ديگر چيزي باقي نمانده بود، مگر يك ضربه محكم پاشنه پا، تا دوباره روي آب بيايم. شب قبل، اتفاقي روي داده بود كه بيست سال بعد در 1985 در يك فصل رمان به آن اشاره كردم. اين روشي بود براي خلاص‌ شدن از سنگيني يك بار، نوشتن سياهي روي سفيدي خود به نوعي يك نيمه اعتراف است. اما بيست سال يك گذر زماني خيلي كوتاه است براي اين‌كه بعضي از شواهد ناپديد شوند و من از پايان مهلت زماني براي عدم پيگيري مجرمين و يا شركاي جرم و بسته شدن پرونده به طور قطعي با عفو عمومي توسط دادگستري بي‌اطلاع بودم». پاتريك موديانو از نويسندگان امروزي ادبيات فرانسه است كه چند سال پيش نوبل ادبي را هم به دست آورد و از آن به‌بعد با شهرت و اقبال بيشتري روبرو شد. موديانو نويسنده‌اي است كه خاطرات شخصي‌اش نقش مهمي در رمان‌هايش دارند و اين نكته‌اي است كه در «خاطرات خفته» هم ديده مي‌شود. پيش از اين، آثار ديگري از موديانو مثل «خيابان بوتيك‌هاي تاريك»، «در كافه جواني گم شده»، «افق»، «تصادف شبانه»، «ماه عسل» و... به فارسي ترجمه شده بودند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.