جشنوارهای در نقد سیاستهای ایالات متحده
مجید موثقی
چندی پیش خرماپزان جشنواره کن به پایان رسید و «هفتادویکمین خرمای طلایی» به کام یک کارگردان ژاپنی شیرین شد. «هیروکازو کورئیدا»، فیلمساز کاربلدی است که در خلق موقعیتهای نو، بهویژه کار با کودکان مشهور است. او در سال ۲۰۱۳ نیز با فیلم «پسر کو ندارد نشان از پدر -Like Father Like son» برنده جایزه هیئت داوران جشنواره کن شد؛ اما اینبار با فیلم قابلتأمل «دزدان فروشگاه-Shoplifters» برنده نخل طلای این رویداد بزرگ سینمایی شد. در «دزدان فروشگاه» اعتراض فیلم به نظام سرمایهداری با نشاندادن مصائب قشر بیبضاعت جامعه تحسینبرانگیز است. فیلمساز در بهچالشکشاندن غم نان و نقد سیاستهای روز جامعه به رشد قابلتوجهی در روایت رسیده و همدردی شاعرانهای با قشر بیدفاع و آسیبپذیر جامعه دارد. در زیرمتن فیلم، نابسامانی کودکان بیپناهی مورد هدف قرار گرفته که برای بقای خویش مجبور به دزدی هستند و این در حالی است که در کشوری مانند ژاپن زندگی میکنند که خود یکی از قطبهای اقتصادی دنیا به شمار میآید. فیلمنامه و کارگردانی این فیلم مانند آثار پیشین «هیروکازو کورئیدا» فکرشده و تأثیرگذار است و همین فضاسازی واقعگرایانه، زندهبودن عناصر سینمایی و بازیهای درخشانی که در این فیلم وجود داشته، هیئت داوران را مصمم به دادن نخل طلا به این فیلم کرده است. مانیفست سیاسی- اجتماعی «کتاب تصویر» آخرین اثر «ژان لوک گدار» نیز تحسین همگان را در حساسیت فیلمساز به مشکلات و مصائب روز جهان برانگیخت و به همین دلیل یک نخل طلای ویژه برای گدار ۸۸ ساله که آثارش با حافظه سینمای فرانسه و جشنواره کن گره خورده است در نظر گرفته شد. «ماتئو گارونه» که با فیلم «واقعیت- Reality» در سال 2012 در جشنواره کن درخشان ظاهر شد، امسال با فیلم «مرد سگی- Dogman» یکی از بهترینهای این دوره از جشنواره کن را به نام خود رقم زد و خیلیها نخل طلا را در دستان این فیلمساز ایتالیایی میدیدند که در انتها «مارچلو فونته» جایزه بهترین بازیگری مرد جشنواره را با خود به ایتالیا برد. در بخش بازیگری زن «سامال یسلیامووا» برای فیلم «آیکا-Ayka» بحق برنده این جایزه شد؟ نقشی که زندگی یک زن قزاق به نام «آیکا» را در مسکو نشان میدهد که روزگار سختی را در این شهر بدون مجوز کار سپری میکند. امسال کرهایها با فیلم «سوختن-Burning» نظر تماشاگران سختگیر سینما را به خود جلب کردند و «اتحادیه خبرنگاران و منتقدان بینالمللی سینما»، جایزه مشهور خود، «فیپرشی» را به این فیلم خوب اهدا کرد. جایزه بهترین کارگردانی نیز به فیلم موزیکال «جنگ سرد-Cold War » رسید. فضاسازی، فیلمبرداری و بازیهای خوب این فیلم این جایزه را برای «پاول پاولیکوفسکی» به ارمغان آورد. این فیلمساز لهستانی در سال ۲۰۱۴ نیز برای فیلم «آیدا-Aida» برنده یک اسکار شد. «نادین لبکی»، کارگردان زن لبنانی، نیز برای فیلم «کفرناحوم» با بازی درخشان نوجوانی به نام «زین الرفیع» برنده جایزه ویژه هیئت داوران شد. او در این فیلم زندگی هولناک پسربچهای را به تصویر میکشد که درد و مصائب جنگ از او آدمی بالغ ساخته است. مدتی است که جشنوارههای الف دنیا مانند «کن، ونیز، کارنو و برلین» بعد از شکلگیری و بهقدرترسیدن جمهوریخواهان در ایالات متحده، فیلمهایی را در جهت نقد سیاستهای روز دنیا نشان میدهند که امسال «اسپایک لی» با فیلم «نژادپرست سیاهپوست» فیلم «ضدترامپی جشنواره» را به نام خود رقم زد و برنده جایزه بزرگ جشنواره شد. فیلم روسی «تابستان-Leto» ساخته «کریل سربرنیکوف» نیز یکی از فیلمهای موزیکال خوبی بود که موضوع آن مربوط به «جریان موزیک راک» در دهه 80 میلادی در «شوروی سابق» بود که نظر خیلیها را به خود جلب کرد. در این دوره آخرین ساخته «نوری بیگله جیلان» بیجایزه ماند. طولانیبودن فیلم و همچنین یکدستنبودن مونتاژ آن این اثر شاعرانه را کمی خستهکننده کرده، اما مشخص است که ارادت «نوری بیگله جیلان» به ادبیات و شخصیتهای چخوفی هنوز پابرجاست. به نظر میرسد که «درخت گلابی وحشی» بهنوعی ادامه همان فیلم قبلی او «خواب زمستانی» باشد که در سال 2014 برنده نخل طلای کن شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.