راز این سی روز
حجت مهدویسعیدی- استاد دانشگاه
در پارهای از دعاهای ماه مبارک رمضان مصرانه توفیق درک شب قدر را از خداوند تمنا میکنیم. اللهم ارزقنی فضل الله لیله القدر. پارهای از عارفان و سالکان راه حق گفتهاند شب عید فطر نیز بالقوه، شب قدر مؤمنان روزهدار است، اما راستی، شب قدر چیست و چرا در متون دین و عرفان اینهمه بر آن تأکید شده است، چگونه میتوان با پدیدهای مقدس که نزول فرشتگان را به دنبال دارد و از هزار ماه برتر است، رابطه برقرار کرد و تماما در احیای آن نشست! پرواضح است که قول و اراده الهی به امر عبث و گزاف تعلق نمیگیرد! به تعبیر مولانا: خالقی که اختر و گردون کند/ امر و نهی جاهلانه چون کند!؟ خداوند که ماند بشر اهل اغراق و مداهنه نیست! شب قدر در واقع فهم و لمس قدر و منزلت لحظه لحظه زندگیمان برای عبودیت خداوند سبحان و خدمت به مردم مهربان است، عبودیتی مبتنی بر عقلانیت و رهایی. دو پدیده مهم که شوربختانه ما قرنها در کمند کسوف آن گرفتار شدهایم و گویا راه برونرفتی نیز از آن نداریم. بزرگی میگوید؛ کاش در سامان ما بهجای طرح نابهنگام پرسش «علم بهتر است یا ثروت؟» به طرح این پرسش بجا و مفید میپرداختند که «عقل یک دیندار چگونه باید نمود یابد؟» آنگاه شاید دست از پارهای از بیخردیهای اپیدمیک خود برمیداشتیم! چیستی عقل ما هرگز به دیسکورس و گفتمان مسلط تبدیل نشد. ما حتی آیات و روایات معطوف به عقل نظری و عملی خود را هم خوب درک نکردیم! نسبت عقل و دین بین ما مهجور و منسوخ ماند! و ما کمتر مجال و بلکه شجاعتی برای طرح چنین پرسمانهای نکتهآموزی را به سبب تبعات شکننده آن، پیدا کردیم و دقیقا از این جهت تاکنون دچار مصائب فراوان شدهایم. نه اینکه در دیرینگی زیست خویش، از مدیحت عقل و قدر آن به سخن ننشسته و سینه چاک نکردهایم! نه! که گاه عقل را ستوده و کماکان میستاییم، اما مآلا درک وارونه و ناصوابی از عقل را در زندگی خود بازتاب داده و میدهیم! شب قدر بهواقع، رخصت و فرصت جمیلی است که به برکت عنصر مفاهمه و مراقبه در جماعت مؤمنان، به خود بازآییم. دین در سرشت خود رعایت اخلاق و تزکیت و معنویت است. قومی که گشت فاقد اخلاق مردنیست! میگویند عالمی وسوسهمند و سخت اهل واجبات و مستحبات بر سر حوض مسجدی نشسته بود تا با رعایت همه جوانب وضویی بسازد. به دقت تمام لای انگشتها را آب میرساند. پنج دقیقهای گذشته بود و هنوز او متذکر به ترنم چند دعا، به شستن دست راست خویش مشغول بود که جوانی شتابان از راه رسید، همانجا سراسیمه آستین را بالا زد و کمتر از زمانی که عالم وقت برای شستوشوی دست چپ گذاشته بود وضو گرفت و به داخل مسجد رفت و هنوز شیخ کاملا از کنار حوض بلند نشده بود، برگشت و به طرف در مسجد رفت؛ شیخ او را صدا زد و گفت با این عجله و شتاب چطور وضو گرفتی و نماز بجا آوردی!؟ به احتمال قوی نه وضویت کامل بود و نه نمازت مقبول!
جوانک بیاعتنا به سمت در مسجد رفت و گفت من وضو ساختم و نمازی به شتاب خواندم که فقط به خدا بگویم، قبولت دارم و در برابر تو عصیانگر نیستم و جزء بندگان تو هستم و عجالتا همین مرا کافی است. این را نمیدانم که آن عالم در این باب چه پاسخی دادند و چه عکسالعملی داشتند، شاید ناراحت شد یا افسوس خورد به این همه معنویت ساده! رسول مکرم اسلام بعثت خود را بعثتی سهله و سمحه میداند. در پایان بیشتر دعاهای یومیه ماه مبارک رمضان خدا را میخوانیم که کارهایمان را آسان کند و عذر ما را در ارتکاب ذنوب بپذیرد و به جهت مهربانی خود نسبت به بندگان صالح، سنگینی گناه را از روی ما بردارد. واژه فطر به معنی گشودگی است؛ یعنی گشودگی به عالم حقیقت و انسانیت. عید فطر تمهید رهتوشهای برای ایام دیگر سال است، روز فرح و شادمانی از سپریکردن موفق ضیافت ماه عظیم خدا، روزی مسعود و فرخنده برای عبادتگزاران شهر صیام، روزی بزرگ که تعهد میکنیم در میثاق عهد خدا و مردم باشیم. روز عید است و من امروز در این تدبیرم/ که دهم حاصل سیروزه و ساغر گیرم/ چند روزی است که دورم ز رخ ساقی و جام/ بس خجالت که پدید آید از این تقصیرم!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.