درمانهای نوین اماس
سیدمحمد باغبانیان. متخصص مغز و اعصاب (فلوشیپ اماس)-عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مازندران
بیماری اماس یک بیماری التهابی با ویژگی درگیری نقاط مختلفی از سیستم اعصاب مرکزی شامل مغز و نخاع در زمانهای مختلف است. در سالیان اخیر از داروهای جدیدی با قدرت و توانایی بیشتر برای کنترل بیماری رونمایی شده است. توجه بیماران به این نکته حائزاهمیت است که داروهای جدید در کنار توانایی زیاد کنترل بیماری عوارض مهمی دارند. درواقع لازم است فایده درمانی داروی جدید بر ریسک عوارض تحمیلی به بیمار رجحان داشته باشد. تریفلونامید: این داروي خوراکی در درمان بیماری اماس مورد تأیید قرار گرفته است. مکانیسم اثر این دارو موجب کاهش عبور و مرور سلولهای التهابی به نواحی درگیر در مغز و نخاع میشود. با توجه به خوراکیبودن مصرف دارو میزان رضایتبخشی مصرف دارو در بیماران بالاتر از اینترفرونهای تزریقی بوده است. شایعترین عوارض جانبی این دارو اسهال، تهوع، افزایش آنزیمهای کبدی و ریزش مو بوده است. عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی عمدتا بهصورت فارنژیت گزارش شده است. این دارو در دوران بارداری موجب نقص جنینی جدی میشود بنابراين در گروهx یا خطرناک قرار گرفته است. با توجه به عوارض فوقالذکر لازم است قبل از شروع دارو شمارش گلبولهای سفید و قرمز، پلاکتهای خون، تست پوستی برای سل و سطح آنزیمهای کبدی چک شده و پس از شروع مصرف به صورت ماهانه (تا سه ماه) و پس از آن هر شش ماه مجددا ارزیابی و درخواست شود. از نظر امکان نقص جنینی در صورت تصمیم به بارداری در خانمها یا باید دو سال از مصرف دارو گذشته باشد یا با داروی کلستیرامین بهصورت سریع دارو را از بدن بیمار خارج کرد. دیمتیل فومارات: این دارو که در سال 2013 از سوی سازمان دارو و غذای آمریکا برای درمان اماس تأيیدیه گرفت، اثرات ضدالتهابی و آنتیاکسیدان داشته و اثرات حمایتکننده برای بافتهای آسیبدیده عصبی دارد. عوارض جانبی آن اندک و بیشتر در یک ماه اول درمان عارض میشود و شامل گرگرفتگی و عوارض گوارشی است. مهمترین عارضه این دارو کاهش لنفوسیتهای خون محیطی است. از سال 2013 تاکنون چهار مورد کیس عفونت مغزی با آن البته در بیماران غیراماسي گزارش شده است. عوارض جانبی در ماه اول را میتوان با اقداماتی کاهش داد. گرگرفتگی را میتوان با آسپیرین و خارش را با آنتیهیستامین و عوارض گوارشی را با آنتیاسید و نیز مصرف دارو با غذا کاهش داد. آلمتزومب: این دارو از خانواده آنتیبادیهای مونوکلونال است. این دارو در دو سال تزریق میشود. سال اول فقط یک تزریق پنجروزه و سال دوم یک تزریق سهروزه انجام میشود. عوارض جانبی آن بهصورت سردرد، عارضه پوستی، تهوع و تب حین تزریق است. یک عارضه مهم دیگر افزایش ریسک عفونتهایی مانند عفونتهای تنفسی و ادراری و عفونت با ویروس هرپس است. یک عارضه نادر اما خیلی مهم این دارو افزایش ریسک بروز سایر بیماریهای خودایمنی در بیمار است. شایعترین عارضه التهاب خودایمنی غده تیروئید است. بیماران لازم است طی مصرف دارو برای جلوگیری از عفونت هرپس دارو مصرف کنند و از نظر درگیری کلیوی و ابتلا به سایر بیماریهای خودایمنی پیگیری شوند. پیوند سلولهای بنیادی: سلولهای بنیادی در نواحی مختلفی از بدن پراکندهاند، ولی سلولهای بنیادی را میتوان آسانتر و مطمئنتر از مغز استخوان در خون و جفت جدا کرد. البته میتوان سلولهای بنیادی را از فرد یا افراد دهندهای نیز دریافت کرد. استفاده از سلولهای بنیادی موجب جدیدشدن سیستم ایمنی در شرایط غیرالتهابی میشود، البته لازم است پیش از انجام این روش، سلولهای التهابی مضر را با روشهای شیمیدرمانی سخت از بین برد. در مطالعات عنوان شده است هرچه بیمار جوانتر باشد و هرچه پیوند زودتر و در پنج سال اول ابتلا به اماس انجام شود، پیشآگهی بهتر خواهد بود. البته استفاده از سلولهای بنیادی عاری از خطر نبوده است و مواردی از مرگ و سمیت شدید با داروهای شیمیدرمانی گزارش شدهاند. استفاده از سلولهای بنیادی اهداشده از دیگران با خطر وقوع واکنشهای رد پیوند به یک عامل غیرخودی پیچیده میشود. در روش پیوند سلولهای بنیادی مزانشیمی سلولهای بنیادی از مغز استخوان استخراج شده و سپس بهصورت وریدی تزریق میشود. این روش نیاز به شیمیدرمانی ندارد. از عوارض تأخیری و دیرهنگام این روش آگاهی زیادی در دست نیست، بنابراين استفاده از این روشهای درمانی در آینده را با محدودیت جدی مواجه میکند. اخیرا موج جدیدی از درمان اماس با سلولهای بنیادی در بین بیماران مبتلا به اماس، آن هم به خاطر ترجمهای مبهم از یک خبر علمی به راه افتاده است. توجه به این نکته حائز اهمیت است که این روش درمانی بهبوددهنده کامل نبوده، بلکه یک روش کنترلکننده آن هم در مراحل اولیه سیر بیماری است که بیماری در حداکثر شدت فاز التهابی خود است و در مراحل انتهایی ثانویه پیشرونده که بیمار ناتوان و نیازمند به ویلچر شده است، نتایج چشمگیری نخواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.