|

۲۱ سال بعد از دوم خرداد، کجا ایستاده‌ایم؟

نوید کلهرودی

با گذشت دو دهه از دوم خرداد، به نظر می‌رسد جنبش اصلاحات تا حد زیادی مرجعیت خود را از دست داده است. اصلاح‌طلبان پس از وقایع ۸۸ بخش بزرگی از بدنه اجرائی و تشکیلاتی خود را از دست دادند و عملا از دایره نظام سیاسی خارج شدند و خود را در معرض حذف کامل از قدرت دیدند. بخش بزرگی از بدنه اصلاحات که تأکید می‌کرد اپوزیسیون نیست و نمی‌خواهد از نظام خارج شود، تلاش کرد به قدرت بازگردد؛ بازگشت به قدرت در ائتلاف با حسن روحانی؛ ائتلافی که گفته می‌شد از سر واقع‌گرایی، برای بهبود شرایط کشور و با توجه به محدودیت‌‌ها بهترین گزینه است. اما واقعیت این است که در گذر زمان، اصلاح‌طلبان برای همه انتخابات‌ها و همه اقداماتشان این استدلال‌ها را به کار بردند. اصلاح‌طلبان عملا و در گذر زمان برای بازگشت به قدرت از نقطه‌نظرات شکل‌دهنده مبانی فکری‌شان عدول کرده و دچار تغییر شدند؛ تغییری که اگر در ابتدا به‌مثابه یک تاکتیک بود، عملا و در گذر زمان ماهیت جنبش اصلاح‌طلبی را در معرض خطر قرار داده است. جناح سیاسی اصلاح‌طلب دو دهه قبل به پاک‌دستی معروف بود و تلاش مخالفان آنها برای حذف اصلاح‌طلبان از دایره قدرت، هیچ‌گاه نمی‌توانست از محدوده برچسب‌زنی‌های سیاسی خارج شود؛ اما دو دهه بعد از دوم خرداد، ما به‌طور روزانه اخباری از فسادهای اقتصادی کلان دریافت می‌کنیم که ردپای برخی اصلاح‌طلبان نیز در آن دیده می‌شود. ناکارآمدی مدیران اجرائی دسته‌چندم اصلاح‌طلب نیز حاصل همین نگاهی است که معتقد بود باید به ‌هر ‌شکل ممکن به قدرت بازگشت. به نظر می‌رسد جنبش دوم خرداد در گذر زمان از اصل و مبنایی که داشت، تهی و خالی شده است. بازگشت به قدرت به‌ هر‌ شکل ممکن و با این بهانه که باید در ابتدا شرایط را نرمال کنیم و سپس می‌توانیم ‌دنبال پروژه دموکراسی‌خواهی برویم، عملا جواب نداده است. اینجاست که باید باز به عوامل شکل‌دهنده پیروزی خاتمی در سال ۷۶ بازگردیم. اصلاح‌طلبان باید صدا، بلندگو و منتقل‌کننده خواست بخش‌هایی از جامعه باشند که سال‌هاست نادیده گرفته شده‌اند. به‌راستی بخش‌هایی از جامعه ما در هیچ‌کدام از این دو مدل فکری جای نمی‌گیرند. به ماجرای تلخ گورخواب‌ها نگاه کنیم، می‌توانیم از اصولگرایان بپرسیم دقیقا در این سال‌ها از چه اصولی دفاع می‌کردید و چه می‌گفتید که از دلش گورخواب‌ها شکل گرفتند؟ و می‌توانیم از اصلاح‌طلبان بپرسیم در میان مجموعه شکل‌دهنده مدل فکری شما، این گورخواب‌ها و بخش بزرگی از مردم در کجا جای می‌گیرند؟ مشخص است هیچ‌کدام از این دو جناح سیاسی پاسخی نخواهند داشت. اصلاح‌طلبان نباید به هر قیمت به قدرت بازگردند. درست است که اصل سیاست‌ورزی برای به‌دست‌آوردن قدرت است، اما اعضای یک جامعه به مبانی فکری سیاست‌مداران نیز نگاه می‌کنند. بازگشت به دوم خرداد باید با دیدن به‌حاشیه‌رانده‌شدگان، تأکید بر وعده‌هایی که اجرائی نشده‌اند و پاسخ به این سؤال بزرگ که چرا و چگونه می‌توان همچنان از ماهیت نظام سیاسی دفاع کرد و خواستار اصلاحات بود، همراه باشد؟ سؤالی که عملا هیچ‌کدام از سران اصلاحات برای آن پاسخ‌هایی جزئی و دقیق ندارند. بخشی می‌گویند باید انتخابات آزاد را به دغدغه و خواست اصلی بدل کنیم، اما درباره جزئیات چگونگی طرح و پیگیری این مطالبه، چیزی نمی‌شنویم. به همان اندازه که نمی‌شنویم، راهبرد فشار برای اصلاح دقیقا بر چه مبنا و با تکیه بر کدام قدرت قرار است انجام شود؟ اصلاح‌طلبان باید از دولت فاصله بگیرند و به نهادهای حزبی خود تأکید کنند؛ احزابی که امروز عملا دوباره شکل گرفته‌اند، اما کمترین اثر ممکن را روی مسائل سیاسی چهار سال اخیر گذاشته‌اند. اصلاح‌طلبان در نهایت باید به این پرسش نیز پاسخ دهند که اهرم آنها برای اصلاح چیست؟ به نظر می‌رسد اصلاح‌طلبان حتی توانایی تأثیرگذاری در تصمیمات رئیس‌جمهور را هم ندارند و عملا ضمن یک حمایت کلی از روحانی، به منتقد روزانه سیاست‌های او بدل شده‌اند. در فقدان احزاب کارآمد، مطبوعات کم‌جان، جنبش دانشجویی ناامید و جامعه‌ای که نه همه، اما بخشی از آن اصلاح‌طلبان را پس می‌زند، اصلاح‌طلبان باید با خود تأمل کنند، به میراث شکل‌دهنده دوم خرداد بازگردند، به مرزبندی‌های مشخص بپردازند و به‌جای نگاه به دولت، به مردم نگاه کنند و به جامعه بازگردند تا شاید بتوانند امیدها را دوباره زنده کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.