بالگردی برای مریخ
پوریا ناظمی
سازمان هواوفضانوردی ایالات متحده، ناسا، اعلام کرده است که در نظر دارد در سال ۲۰۲۰ بالگردی بهنام «بالگرد مریخ» را عازم سیاره سرخ کند. این بالگرد کوچک و خودکار بههمراه مریخنورد ۲۰۲۰ عازم مریخ خواهد شد. این مأموریت درحالحاضر برای اعزام در جولای ۲۰۲۰ آماده میشود. هدف اصلی از اعزام این بالگرد به مریخ تأیید امکانپذیربودن ارسال و کارآمدی ابزارهای پرنده درون جوی سنگینتر از هوا در مریخ است. رقیقبودن جو این سیاره عامل مهمی است که پرواز پرندههای سنگینتر یا چگالتر از هوای مریخ مانند بالگرد یا هواپیما را با چالش مواجه میکند و بههمیندلیل تاکنون عمده ایدههای کاوشهای هوابرد در مریخ بر ایده بالنهای سبک تمرکز داشته است. بالگرد مینیاتوری برای جو رقیق مریخ این بالگرد کوچک که حاصل چهار سال طراحی مهندسان ناساست، فقط یک کیلوگرم وزن دارد و اندازه آن در حد یک توپ تنیس است. این بالگرد از دو پره گردان به طول 1.1 متر استفاده میکند. این پرهها که انرژی مورد نیاز خود را از باتریهای لیتیوم قابل شارژ با انرژی خورشیدی دریافت میکنند سرعت دورانی معادل سههزار دور در دقیقه دارند که این بالگرد را قادر به پرواز در جو رقیق مریخ خواهد کرد. روی زمین، بیشینه ارتفاعی که بالگردها به آن رسیدهاند، حدود ۱۲ کیلومتر از سطح دریاست. هر چقدر از سطح زمین ارتفاع بیشتری بگیریم، بهدلیل رقیقشدن هوا، بالگردها نمیتوانند نیروی بالابر لازم را تأمین کنند. در مقام مقایسه، غلظت جو مریخ در سطح این سیاره معادل غلظت جو زمین در ارتفاع ۳۰ کیلومتری از سطح آبهای آزاد است. بههمیندلیل مهندسان برای اینکه بتوانند بالگردی برای جو مریخ طراحی کنند باید دو مؤلفه را تا حد امکان به مرزهای خود نزدیک میکردند؛ از یکسو جرم این بالگرد باید تا نهایت ممکن کم و از سوی دیگر توان و نیروی موتور آن باید تا حد امکان بالا باشد. حال به نظر میرسد مهندسان ناسا توانستهاند این چالش را تا حد قابلقبولی از سر راه بردارند. بالگردی قلمدوش مریخنورد 2020 این بالگرد کوچک مطابق برنامه قرار است سفر خود به سیاره سرخ را در کنار محموله مریخنورد ۲۰۲۰ به انجام برساند و اندکی بعد از آنکه این مریخنورد با کمک مکانیسم جرثقیل آسمانی (مشابه ساختار فرودی که برای فرود مریخنورد کنجکاوی استفاده شده بود) بر سطح سیاره سرخ فرود آمد، پرواز خود بر فراز آسمان بیگانه مریخ را آغاز کند. این نخستین هواگردی رباتیک زمینیان در آسمان سیارهای دیگر خواهد بود. این بالگرد به دلیل فاصله زمانی سه تا ۲۲ دقیقهای که برای ارسال و دریافت فرمان از زمین تا مریخ وجود خواهد داشت، به صورت خودکار عمل خواهد کرد و برای مقابله با سرمای کشنده مریخ به یک ساختار گرمازا نیز مجهز است. این بالگرد مینیاتوری بودجهای حدود ۲۳میلیون دلار را به خود اختصاص داده است. مهندسان ناسا امیدوارند دوره مأموریت آن حداقل 30 روز به طول بینجامد و در این مدت بتوانند حداقل پنج پرواز کوتاه را در آسمان مریخ انجام دهند. در نخستین پرواز برنامهریزیشده برای این مأموریت قرار است این بالگرد تا ارتفاع سه متری از سطح اوج بگیرد. بالگرد آزمایشی، رهیاب احتمالی به دلیل اینکه این مأموریت تنها آزمون فناوری است هیچ ابزار علمی ویژهای روی این بالگرد نصب نشده است. تنها دوربین مینیاتوری کوچکی بر عرشه این بالگرد قرار خواهد داشت تا بتواند برخی از تصاویر هوایی از سطح مریخ را تهیه کند. اما با وجودی که این بالگرد برای اهداف علمی طراحی شده است، در صورت موفقیت در پرواز آزمایشی خود میتواند بهکمک مؤثری برای مأموریت مریخنورد ۲۰۲۰ بدل شود. اگر پروازهای این بالگرد بتوانند ادامه پیدا کنند این ابزار میتواند در پروازهای خود مسیر پیشروی مریخنورد را بازبینی کرده و براساس اطلاعات و تصاویری که به زمین میفرستد، مهندسان با تشخیص موانع و خطرهای پیشروی مریخنورد، مسیرهای امنتری را برای آن انتخاب کنند. مریخ ۲۰۲۰: هجوم دوباره زمینیها مریخنورد ۲۰۲۰ که مانند نمونه پیشین خود، مریخنورد کنجکاوی نیروی خود را به کمک یک راکتور کوچک پلوتونیومی تأمین میکند، قرار است در جولای ۲۰۲۰ سفر خود را بر فراز یک پرتابگر اطلس۵ بهسوی مریخ آغاز کند. درحالیکه پنجره پرواز بهسوی مریخ برای سال جاری تنها شاهد یک پرتاب بهسوی مریخ بود و در آن مأموریت «اینسایت» و یک مکعبواره به نام «مکعب مریخی شماره یک» بود پنجره پرواز سال ۲۰۲۰ بسیار پرترافیک خواهد بود. در این سال نهتنها مریخنورد ۲۰۲۰ راهی مریخ میشود که مأموریت اروپایی مریخنورد اگزومارس، مأموریت مریخ امارات متحده عربی، نخستین مأموریت فضایی چین به مقصد مریخ و ریزماهواره ژاپنی مریخ قرار است عازم مریخ شوند. این پنجره پرواز یادآور پنجره پروازی نخستین سالهای قرن بیستم است که کاروانی از رباتهای زمینی (از جمله دوقلوهای مریخنورد) عازم مریخ بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.