سندرم پای بیقرار چیست؟
علیاصغر اخوت.متخصص مغز و اعصاب -عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
سندرم پای بیقرار (Restless Leg Syndrome که به اختصار RLS نامیده میشود) یکی از شایعترین بیماریهای عصبی است که سبب اختلال خواب در افراد میشود. در این بیماری فرد مبتلا، دچار احساس ناخوشایند در پاها میشود و این احساس ناخوشایند را به صورت احساس گزگز، مورمور، سوزش، درد و کشش یا حرکت حشرات روی پوست توصیف میکند و بیمار برای کاهش حس ناچار است پای خود را تکان دهد یا بکشد. این احساس ناخوشایند معمولا در عضلات ساق پا و مچ پا اتفاق میافتد، ولی میتواند در هر جای اندام تحتانی از مچ پا گرفته تا ران احساس شود و حتی در موارد شدید بیماری ممکن است در بازوها هم احساس مشابه رخ دهد. این احساس معمولا وقتی رخ میدهد که بیمار دراز میکشد یا برای مدت طولانی مینشیند. فردی که دچار این حالت میشود، بهناچار پای خود را حرکت میدهد. حرکت پاها، راهرفتن، مالش یا ماساژ پاها یا خمکردن زانوها بهطور موقت تا حدی علائم را کاهش میدهد و عدم تحرک و استراحت، سبب تشدید علائم بیماری میشود. این بیماران معمولا در به خوابرفتن دچار مشکل هستند و یکی از علتهای شایع بیخوابی است. گاهی بیماری پای بیقرار به همراه حرکات متناوب اندامها حین خواب دیده میشود. این بیماران به صورت بیاختیار حرکات ناگهانی به اندامهای خود در حین خواب میدهند. این حرکات بهطور معمول هر ۱۰ تا ۶۰ ثانیه رخ میدهد. بعضی افراد صدها بار طی شب اندامهای خود را حرکت میدهند. این حرکات نهتنها باعث اختلال خواب این افراد میشود، بلکه سبب اختلال خواب اطرافیان آنها نیز میشود. شیوع این بیماری در آمریکا و اروپا تقریبا هفت تا 10 درصد جمعیت بزرگسالان است و در مطالعات در شرق آسیا این آمار یک تا سه درصد است که مطرحکننده عوامل ژنتیکی و نژادی در بروز این بیماری است. در اغلب موارد خانمها بیشتر از آقایان به این سندرم مبتلا میشوند. یک استعداد خانوادگی برای بروز این بیماری وجود دارد که احتمال اینکه فامیل درجهاول فرد مبتلا به این بیماری دچار بیماری شود، حدود 40 تا 50 درصد است. درباره علت این بیماری در اکثر موارد شناختهشده نیست و امروزه به اختلالات آهن-دوپامین در مغز نسبت داده میشود. اما در بعضی موارد علت شناختهشدهای وجود دارد که میتوان به موارد زیر اشاره کرد: حاملگی (بهخصوص در ماههای آخر بیشتر دیده میشود و معمولا بعد از زایمان مشکل بیمار برطرف میشود)، کمخونی و پایینبودن سطح آهن خون، بیماریهای مزمن مثل نارسایی کلیوی، دیابت، آرتریت روماتویید (التهاب مفاصل) و نوروپاتیهای محیطی (بیماریهای مربوط به سیستم عصبی)، مصرف قهوه و ترکیبات حاوی کافئین، سرطان، نارسایی مزمن ریوی، اختلالات شریانی یا وریدی مزمن در اندامها، کمکاری تیروئید، مصرف بعضی داروهای آرامبخش و خوابآور و بیماری اماس. اما درمان این اختلال بهشدت آزاردهنده به چه صورت است؟ در صورت وجود بیماریهای مرتبط همچون کمبود آهن باید درمان لازم انجام شود. اگر سندرم پای بیقرار با هیچ بیماری دیگری مرتبط نباشد، درمان آن بر مبنای تغییرات سبک زندگی با رعایت اصول بهداشت خواب یا درمان دارویی است. درمان دارویی فقط با دستور پزشک مجاز است. تغییرات ساده سبک زندگی میتوانند نقش مهمی در درمان بیماری داشته باشند. این موارد شامل عوامل زیر است: 1- رعایتکردن بهداشت خواب که شامل برنامهریزی مناسب برای خواب میشود. خستگی میتواند باعث بدترشدن شدت سندرم پای بیقرار شود، پس حفظ بهداشت خواب بسیار مهم است. دریافت خواب مناسب و محیط آرامبخش خواب میتواند بسیار کمککننده باشد. عدم استفاده از کامپیوتر و تلفن همراه و تماشای تلویزیون در قبل از به بستررفتن نیز از این موارد است. 2- حمام آبگرم دو تا سه ساعت قبل از به بستررفتن و ماساژ پاها میتواند کمک بزرگی برای آرامکردن پاهای بیقرار باشد. 3- استفاده از کمپرسهای آب گرم و سرد مفید است. بسته به اینکه کدامیک بر بیمار تأثیر بیشتری میگذارد، میتوان از کمپرس سرد یا گرم استفاده کرد. 4- تکنیکهای آرامکننده همچون یوگا و مدیتیشن بهویژه قبل از خواب ممکن است کمککننده باشند. 5- ورزش و تمرین معتدل و آرام میتواند باعث بهبود سندرم پای بیقرار شود، اما فشار زیاد هنگام ورزش بهویژه بر پاها میتواند اثر معکوس داشته باشد. 6- بعضی اوقات کاهش مصرف کافئین یا قطع آن میتواند شدت بیماری را کاهش دهد. 7- عدم مصرف سیگار و نوشیدنیهای الکلی. در هر صورت در موارد عدم کنترل بیماری، درمان دارویی همراه با رعایت موارد بالا داده میشود که خوشبختانه پاسخ به درمان بسیار خوب است. این بیماری بسیار آزاردهنده است. شناخت درست آن و درمان لازم که بسیار ساده نیز است، میتواند به افزایش کیفیت زندگی مبتلایان کمک شایانی کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.