وقتي از ادغام حرف ميزنيم از چه چيزي حرف ميزنيم؟
کمال پورکاوه
۱- در روزهاي اخير انتشار بيانيههاي متوالي از جانب صنوف مختلف سينمايي در اعتراض به نحوه برگزاري جشنواره جهاني فجر و درخواست ادغام آن به شکل سابق، بحثها و جدلهاي فراواني را در محافل سينمايي به وجود آورده است. در اين ميان بيانيه «انجمن منتقدان و نويسندگان سينمايي» که تکميلکننده نظر کانون کارگردانان و تهيهکنندگان درباره شيوه اجرائي جشنواره جهاني فيلم فجر است، جالبتوجه به نظر ميرسد. در بيانيه انجمن منتقدان آمده است: «برگزاري مستقل اين جشنواره به شيوه معمول چند دوره اخير بهجز اتلاف هزينههاي سنگين و زائد و ايجاد انحصارگرايي و رانت براي مجموعهاي خاص که در تعارض با حميت صنفي و حضور حداکثري اهالي و صاحبنظران سينما در اينگونه رويدادهاي فرهنگي و هنري است، نتيجه ثمربخشي نداشته و نخواهد داشت». بيثمرخواندن جشنوارهاي که تنها نزديک به دو دوره از اجراي جديد و سروشکل تازه آن به مديريت رضا ميرکريمي گذشته و سنجش آثار و تأثيرات آن طبيعتا به مدتزمان بيشتري نياز دارد، در قياس با جشنواره ملي که سيوششمين سال برگزاري خود را پشتسر گذاشته است، از آن دست موضعگيريهايي است که فارغ از کليگوييهاي غيرقابلاستناد ذکرشده در بيانيههاي صادرشده، براي اثباتش ناگزير از بررسي جزئيات مديريت اجرائی هر دو جشنواره و سنجش ميزان رضايت مخاطبان اصلي آنها هستيم تا بتوانيم منافع و معايب ادغام جشنواره جهاني و ملي، در کنار توصيه بازگشت به اجراي سالها قبل را از چارچوبي صحيح به قضاوت بنشينيم. ۲- در بيانيه انجمن منتقدان به انحصارگرايي و عدم حضور حداکثري اهالي سينما در جشنواره جهاني فجر اشاره شده است. براي منتقدان و نويسندگاني که به طبيعت شغلشان با کلمات و معاني آنها براي رسيدن به يک نتيجه مشخص، سروکار دارند، پيشکشيدن بحث انحصارگرايي از آن دست عباراتي است که حداقل با واقعيت جشنواره جهاني فجر همخواني چنداني پيدا نميکند. وقتي جشنواره جهاني فجر مدتها قبل از برگزاري اقدام به انتشار فراخوان برای دريافت و بازبيني فيلمها کرده و به سبکوسياق تمامي جشنوارهها، تيم انتخابکننده و تيم داوري خود را از ميان خيل سينماگران و منتقدان برميگزيند، از کدام انحصارگرايي ميتوان صحبت کرد؟ طبيعي است که در برگزاري هر جشنوارهاي همه سينماگران آن کشور نميتوانند بهعنوان عوامل مديريتي و اجرائي اقدام به فعاليت کنند. درحاليکه هنوز بعد از گذشت 36 سال، جشنواره ملي فجر از عملياتيکردن آن عاجز است! ۳- واقعيت اين است که ناکارآمدي مدل برگزاري جشنواره ملي فجر که سالهاست تبديل به يک دورهمي کودکانه شده است، در 36 دوره برگزاري بر همگان آشکار شده است؛ جشنوارهاي که حضور ميهمانان و فيلمهاي خارجي در آن کاملا تحتالشعاع فيلمهاي ايراني حاضر در جشنواره قرار گرفته بود و همين منتقدان دلنگران سينما را که امروز مخالف برگزاري جداگانه جشنواره بينالملل از بخش ملي هستند، سالها پيش در حالي چراغقوهبهدست بهدنبال پيداکردن جاي خالي در سالن تاريک سينما براي ديدن فيلمي از فريدون جيراني ميکشاند که در سالن کناري، فيلم «دشت گريان» آنگلوپولوس با حضور چهار، پنج جوان مشتاق سينما در حال نمايش بود. براي ما که سالها تجربه ديدن فيلمهاي خارجي را روي پرده سينماهاي خودمان نداريم، اقدام منتقدان بر ارجحيتدانستن فيلمهاي ايراني در سالهاي ادغام بخش ملي و بينالملل جشنواره، ريشخندآميز به نظر ميرسيد. کافي بود منتقدان معترض امروز که احتمالا نزديکشدن به معيارهاي برگزاري يک جشنواره را به استانداردهاي جهاني، گزينهاي تجملاتي و غيرضروري ميدانند، سري به سالنهاي شلوغ اکران فيلمهاي خارجي در جشنواره جهاني امسال ميزدند تا دريابند يک جشنواره چگونه ميتواند ذوق و اشتياق مخاطبانش، اعم از سينماگران و علاقهمندان را اينچنين برانگيزد. جشنوارهاي که توانسته است در مدت کوتاه برگزارياش سينماگران معتبري مانند سرگئي بودروف، اليور استون و آهنگساز مشهوري مانند پيوواني را با خود همراه كند، طبيعتا اين توانايي را خواهد داشت که در آيندهاي نهچندان دور به جايگاه درخور اعتنايي در ميان جشنوارههاي سينمايي جهان دست يابد. ۴- برپايي بازار فيلم در جشنواره جهاني فجر و اختصاص يک سالن ويژه براي اکران فيلمها در اين بخش، از آن دست اقداماتي است که به خوبي ميتواند زمينه لازم را براي معرفي و بازاريابي فيلمهاي کوتاه و بلند سينماي ايران فراهم آورد. ايجاد يک مکان اختصاصي در ايام برگزاري جشنواره و نظم و نظام مثالزدني در اين بخش، از آن مواردي است که از چشم انجمن منتقدان و نويسندگان سينمايي دور مانده است. به ياد ندارم جشنواره ملي فجر، با آن بينظمي هميشگياش توان برپايي چنين مکان ساده و کارآمدي را در مدتزمان برگزارياش داشته باشد، چراکه وقتي همهچيز تحتالشعاع نمايش فيلمهاي ايراني و جوايزي است که به آنها اهدا ميشود، ديگر اداره بخش تشريفاتي بينالملل، آن هم در غياب فيلمسازان مطرح معاصر چندان محلي از اعراب پيدا نميکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.